Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысыр перғауыны
Egyptian pharaoh
Санахт (кейде Хор Санахт деп оқылады) – Ежелгі Мысырдың үшінші әулетінің билеушісі (перғауыны), Ежелгі мемлекет кезеңінде өмір сүрген патшаның Хор есімі. Оның тарихи орны әлі анық емес (бірақ әулеттің соңында билік еткен болуы мүмкін), сондай-ақ ежелгі тарихшы Манетон оны қандай грекшеленген атпен тізімдегені белгісіз. Көптеген египтологтар Санахтті Рамсейд жазуындағы Небка есімімен байланыстырады. Дегенмен, бұл пікір даулы, себебі осы патшаның басқа ешқандай титулы заманауи немесе кейінгі деректерде табылмаған. Синай түбегіндегі Вади Магареден табылған Санахтты бейнелейтін екі рельефтік фрагмент сақталған.
Sanakht (also read as Hor Sanakht) is the Horus name of an ancient Egyptian king (pharaoh) of the Third Dynasty during the Old Kingdom. His chronological position is highly uncertain (though he is more likely to have reigned towards the end of the dynasty), and it is also unclear under which Hellenized name the ancient historian Manetho could have listed him. Many Egyptologists connect Sanakht with the Ramesside cartouche name Nebka. However, this remains disputed because no further royal title of that king has ever been found; either in contemporary source or later ones. There are two relief fragments depicting Sanakht originally from the Wadi Maghareh on the Sinai Peninsula.
Жеке тұлға
Санхаттың үшінші династиядағы статусы мен орны толыққанды анықталмаған және осы күні де талқылауда. Санхаттың өмір сүргендігі Бейт-Халлафтан табылған К2 мастабасындағы мөр сынықтарымен және жазумен дәлелденсе де, Мането мен Турин канонында көрсетілгендей, үшінші династияның негізін қалаушы ретіндегі оның орны Абидостан жасалған соңғы археологиялық жаңалықтармен күмәндалған. Осы жаңалықтарға сәйкес, Хасехемвиді жерлеуге көмектескен және осылайша оның орнын басып алған – Санхат емес, Джосер болған. Бұл туралы мәлімет Джосердің есімі жазылған мөрлердің Хасехемвидің қабіріне кіреберісінен табылуынан білінеді. Санхаттың династияның негізін қалаушы болғаны туралы пікірді қолдайтындар Хасехемвидің қабіріндегі Джосердің мөрлерінің болуы тек Джосердің осы патшаның құрметіне арналған мәдени рәсімдер өткізгенін көрсетеді және Джосердің Хасехемвидің тікелей мұрагері болғанын білдірмейді дейді. Осыған орай, Санхат Нимаетап патшайымға үйленген болуы мүмкін, ал Нимаетап Хасехемвидің әйелі емес, қызы болған. Санхатпен бірге олар Джосердің ата-анасы болуы мүмкін. Басқа пікір бойынша, Санхат Джосердің ағасы болуы да мүмкін. Қазіргі кезде басым теорияға сәйкес, Санхаттың билеу мерзімі үшінші династияның кейінгі кезеңіне, Джосерден кейінге жатады. Египтологтар Тоби Уилкинсон, Стефан Зейдлмайер, Кеннет Китчен және Райнер Штадельман Санхатты "Небка" есімімен байланыстырады, бұл есім Рамсес патшаларының тізімдерінде кездеседі. Бұл теорияны қолдайтын дәлел – төменгі бөлігі сақталған балшықтан жасалған мөр сынығы. Уилкинсон, Зейдлмайер және Штадельман осы картюште "Небка" есімінің соңғы әрпі – "Ка" белгісінің іздерін көреді. Дитрих Вильдунг та Небканы Санхатпен байланыстырады, бірақ мөрдің дәлел ретінде сенімділігіне күмән келтіреді, себебі мөрдің зақымдану деңгейі картюштегі жазуды "Небка" деп анық оқуға мүмкіндік бермейді. Джон Д. Дегреф, Набил Суелим және Вольфганг Хельк Небканы Санхатпен байланыстыруға қарсы. Олар "Небка" есімінің Джосерден бұрынғы ескерткіштерде немесе құжаттарда кездеспейтінін атап көрсетеді. Ол Санхатты Мането есімдерін айтқан Мезохрис патшасымен теңестіреді, оны Санхат танының грекшеленген түрі деп санайды. Санхаттың билеу мерзімін үшінші династияның жетінші және сегізінші патшалары аралығында деп көрсетеді. Осыған байланысты Вольфганг Хельк Санхаттың Нисут-Бити есімінің Венек болғанын айтады. Алайда, Венек патшасы екінші династия кезінде билік құрған деп есептеледі, сондықтан Хельктің теориясы күмәнмен қабылданды. Санхат есімі бұрын Эрнест Уоллис Бадж сияқты египтологтар тарапынан "Хен Нехт" деп оқылған. Бүгінде бұл оқу қолданылмайды, қазіргі оқу – "Санхат" немесе сирек жағдайда "Нахт Са".
Sanakht's identity and position in the Third Dynasty is not entirely clear and remains the subject of debate. While Sanakht's existence is attested by seal fragments from mastaba K2 at Beit Khallaf and a graffito, his position as the founder of the Third Dynasty, as recorded by Manetho and the Turin Canon, has been seriously undermined by recent archaeological discoveries at Abydos. These discoveries establish that it was likely Djoser who helped bury—and thus succeed—Khasekhemwy, rather than Sanakht. This is determined from seals bearing Djoser's name found at the entrance to the latter's tomb. Proponents of the theory that Sanakht was nonetheless the founder of the dynasty object that the presence of Djoser's seals in Khasekhemwy's tomb only shows that Djoser conducted cultural rituals in honor of this king, and does not necessarily imply that Djoser was Khasekhemwy's immediate successor. Sanakht could then have married Queen Nimaethap, with Nimaethap being the daughter of Khasekhemwy rather than his wife. Together with Sanakht, they could be the parents of Djoser. Alternatively, some have considered Sanakht to be Djoser's elder brother. Presently, the dominant theory is that Sanakht's reign dates to the later Third Dynasty, after Djoser. Egyptologists Toby Wilkinson, Stephan Seidlmayer, Kenneth Kitchen and Rainer Stadelmann equate Sanakht with "Nebka", a name appearing in Ramesside king lists. In support of this theory is a clay seal fragment on which the lower part of a cartouche appears. In this cartouche Wilkinson, Seidlmayer and Stadelmann see traces of a Ka sign, the end of the name "Nebka". Likewise, Dietrich Wildung favors equating Nebka with Sanakht, although he questions the validity of the seal as evidence given that it is too badly damaged to read the inscription within the cartouche as "Nebka" with any certainty. John D. Degreef, Nabil Swelim and Wolfgang Helck are against equating Nebka with Sanakht. They refer to the fact that the name "Nebka" is not attested on any monument nor in any document dating to before Djoser. He further identifies Sanakht with a king Mesochris mentioned by Manetho, regarding this as a Hellenized form of the throne name of Sanakht. He dated Sanakht's reign to between the seventh and eighth king of the Third Dynasty. From this, Wolfgang Helck holds that Sanakht's Nisut Biti name was Weneg. King Weneg, however, is widely held to have ruled during the Second Dynasty, and Helck's theory has been greeted with skepticism. Sanakht's name was once read "Hen Nekht" by Egyptologists such as Ernest Wallis Budge. Today, this reading is not in use anymore; the up to date reading is "Sanakht" or (seldom) "Nakht Sa".
Билік
Санахт патшалық құрған уақытының нақты ұзақтығы белгісіз. Джосерден айырмашылығы, оның билігінен қалған ескерткіштер аз, бұл Мането мен Турин канонында көрсетілген осы патшаның 18 жыл билік еткені туралы дәстүрлі мәліметке күмән тудырады. Турин каноны мен Мането Мысырдың үшінші династиясынан бір-екі мың жылдан астам уақыттан кейін жасалғандықтан, оларда дұрыс емес немесе сенімсіз деректер болуы мүмкін. Мысалы, Турин каноны 1279–1213 жылдары Мысырды басқарған Жаңа патшалықтың патшасы Рамсес II билік кезінде жазылған папирустарға түсірілген. Санахт билік құрған жылдарындағы оның іс-әрекеттері туралы көп мәлімет жоқ. Синайдағы Вади Магарэде Джосер мен Сехемхеттің бейнеленген рельефтерінің болуы үшінші династия кезінде Мысырдың сол аймақта маңызды рөл атқарғанын көрсетеді. Бұл жерге, әсіресе түркізалыны алу үшін минералды ресурстарды іздеу мақсатында экспедициялар ұйымдастырылған.
The exact duration of Sanakht's time on the throne is unknown. Unlike Djoser, few relics survive from his reign, which casts serious doubts on the traditional figure of 18 years of reign for this king, as given by both Manetho and the Turin Canon. It must be stressed that the Turin Canon and Manetho were more than one and two thousand years removed from the time of Egypt's Third Dynasty, and would be expected to contain some inaccurate or unreliable data. The Turin Canon, for instance, was transcribed on papyri that dates to the reign of the New Kingdom king, Ramesses II, who ruled Egypt from 1279–1213 BC. Very little is known of Sanakht's activities during his reign. The presence of reliefs depicting him in the Sinai at Wadi Maghareh together with those of Djoser and Sekhemkhet suggest an important Egyptian presence there at the time of the Third Dynasty. Expeditions were launched to that location for the procurement of mineral resources, in particular turquoise.
Қабір
Санхаттың қабірінің орналасқан жері белгісіз. Ұзақ уақыт бойы Санахттың қабірі Бейт-Халлафтағы үлкен мастаба К2 болды деп есептелді, себебі ондағы қазба жұмыстары оның есімін көрсететін рельефтік фрагменттерді тапты. Дегенмен, кейбір египтологтар бұл мастабаны фараонның емес, жоғары лауазымды шенеунік, ханзада немесе патшайымның жерленген орны деп санайды, ал басқалары алғашқы гипотезаны қолдайды. Мастабадан бір метрден аса биік ер адамның қаңқасы табылды. Чарльз С. Майерстің сөзіне сүйенсек, бұл бой ежелгі және кейінгі мысырлықтардың орташа бойынан едәуір жоғары болған. Оның бас сүйегі өте үлкен және сыйымды болған. Бас сүйегінің индексі тым кең және дерлік брахицефальды болғанымен, оның ұзын сүйектерінің пропорциялары тропикалық жағдайға бейімделген, сияқты басқа да ежелгі мысырлықтардың, әсіресе династияға дейінгі кезеңдегілердің пропорцияларына ұқсас. Алайда, оның бас сүйегінің жалпы ерекшеліктері династиялық кезеңдегі мысырлық бас сүйектеріне жақын болды. Осы себепті мастаба Манетонның екінші династияның соңғы патшасы Сесохрис туралы айтқан әңгімесімен байланыстырылады, онда ол оны ерекше бойлы деп сипаттайды. Египтолог Вольфганг Хельк басқа да гипотеза ұсынды, атап айтқанда, Санхаттың қабірі Джосер пирамидасының батысындағы аяқталмаған құрылым болуы мүмкін.
The location of Sanakht's tomb is not known with certainty. It was long thought that Sanakht's tomb was the large mastaba K2 at Beit Khallaf, as excavations there yielded relief fragments bearing his name. However, some Egyptologists now regard this mastaba as the burial of a high official, prince or queen rather than that of a pharaoh, while others continue to support the first hypothesis. In the mastaba were found the skeletal remains of a man over tall. According to Charles S. Myers, this stature was considerably taller than the average of prehistoric and later Egyptians. The specimen's skull was very large and capacious. Although his cranial index was unusually broad and almost brachycephalic, the proportions of his long bones were tropically adapted like those of most other ancient Egyptians; especially those from the predynastic period. His overall cranial features, however, were closer to those of dynastic period Egyptian skulls. Consequently, the mastaba has been associated with an anecdote related by Manetho in which he tells of a late Second Dynasty king, called Sesochris, who he describes as being particularly tall. The Egyptologist Wolfgang Helck proposed another hypothesis; namely, that Sanakht's tomb is an unfinished structure west of the pyramid of Djoser.