Жимболия – Румыниядағы Тимиш округінің қаласы. Сербиямен шекарада орналасқан, маңызды көлік торабы. Географиялық орны, табиғи аймақтары туралы ақпарат.
Jimbolia (; Zsombolya; Hatzfeld; ; Banat Bulgarian: Džimbolj) is a town in Timiș County, Romania.
География
Jimbolia Тимиш округінің батысында, Тимишоара қаласынан орналасқан, онымен 59А округтік жолы және Кикинда-Джимболия-Тимишоара темір жолы байланыстырады. Ол Банат жазығында, Тимиш жазығы мен Муреш жазығының арасындағы тоғысқан жерде жатыр. Чеча–Карпиниш–Сатчинес ауылдарының тізбегі екі рельефтік бөлімнің шекарасын көрсетеді. Қаланың орташа биіктігі – ол Румыния мен Сербияны байланыстыратын бірнеше жолдардың қиылысында орналасқан, сонымен қатар екі елдің арасындағы шекарадағы теміржол және автомобильдік шекаралық пункт болып табылады. Джимболияның климаты орташа температурасы 10,7 °C (51 °F) және жылына орташа жауын-шашын мөлшерімен сипатталады. Өсімдік жамылғысы негізінен егіс дақылдарымен алмастырылған далалық шалғындардан тұрады. Топырақ өте құнарлы және қара топырақтар санатына жатады. Венгр тарихшысы Боровский Самудың зерттеулеріне сәйкес, бастапқыда бұл Куман-влахтық елді мекен болған, бұл факт румындық приходтың болуымен расталады. Бұл Чумбул 1489 жылғы венгр құжаттарында да айтылады, онда Чумбул Маре ("Ұлы Чумбул"), Чумбул Мик ("Кішкентай Чумбул") және Чумбул Интерн ("Ішкі Чумбул") қауымдастықтарының бар екендігі көрсетілген, олар, мүмкін, Цсомболи әулетіне тиесілі болған. Осы кезеңдегі соңғы құжат, тарихшы көрсеткендей, 1520 жылы Чумбулдан шыққан Михай атты адам патшаның жақын серігі болғанын көрсетеді. Орта ғасырдың басындағы құжаттарда осы елді мекен туралы аталғаннан кейін, Банаттың түрік билігі кезіндегі құжаттарда ештеңе айтылмаған.
Jimbolia is located in the west of Timiș County, from Timișoara, with which it is connected by the county road 59A and the Kikinda–Jimbolia–Timișoara railway. It lies in the Banat Plain, at the contact between the Timiș Plain and the Mureș Plain. An alignment of villages marks the boundary between the two relief units: Checea–Cărpiniș–Satchinez. The average altitude of the town is It is located at the intersection of some roads that connect Romania and Serbia, being also a rail and road border point at the frontier between the two countries. Jimbolia's climate is characterized by average temperatures of 10.7 °C (51 °F) and average rainfall of per year. The vegetation consists of steppe meadows largely replaced by agricultural crops. The soils are very fertile and belong to the category of chernozems. From the researches of Hungarian historian Borovszky Samu, it appears that originally it was a Cumano Vlach locality, a fact proved by the existence of a Romanian parish. This Chumbul is also mentioned in Hungarian documents from 1489, which speak of the existence of the communes of Chumbul Mare ("Great Chumbul"), Chumbul Mic ("Little Chumbul") and Chumbul Intern ("Inner Chumbul"), most likely owned by the Csomboly family. The last document from this period, recorded by historian ro, shows that in 1520 there was a certain Mihai of Chumbul, a close man of the king. After this appearance in documents from the beginning of the Middle Ages, nothing is said about this locality in documents from the Turkish rule of Banat.
Қайта құру және отарлау
Тарихи байланыс Банат австриялықтар басып алғаннан кейін қайта жаңғырды, бірақ бір кезең бойында адам тұрмаған сияқты. Жаңа қала 1766 жылы ғана Майнц, Трир, Сауэр, Пфальц, Лотарингия және Люксембургтен келген неміс халқымен қоныстандыру арқылы құрылды. Бастапқыда ол Ландестреу және Хатсфельд деген екі бөлек аймақтан тұрды, Хатсфельд батысқа қарай сәл алыс орналасқан, бірақ екі жылдан кейін екеуі де Императрица Мария Терезияның премьер-министрі де (1718–1793) құрметіне берілген Хатсфельд деген атпен бірікті. Алғашқы қоныс аударушылардың жағдайы өте ауыр болды: елді мекенді қоршаған батпақтар мен нашар санитарлық жағдайлар салдарынан, құрылғанның алғашқы жылында 168 адам қаза болды. 1770 жылы 553 адамды өлтірген жұқпалы ауру эпидемиясы болды. 1781 жылы Хатсфельд Ссеконич Йозефке жалға берілді, кейін оған сатылды. Кейіннен Csekonics әулеті қалаға венгрлерді қоныстандыруды бастады.
The historical thread is resumed after the conquest of Banat by the Austrians, but for a period it does not appear to be inhabited. Only in 1766 was the new town born, by colonization with German population from Mainz, Trier, Sauer, Pfalz, Lorraine, and Luxembourg. It originally consisted of two separate areas, Landestreu and Hatzfeld, a little further west, but two years later the two merged under the name Hatzfeld, a name given in honor of Empress Maria Theresa's prime minister, de (1718–1793). The conditions to which the first settlers were subjected were particularly harsh: because of the swamps surrounding the settlement and the unsanitary conditions, 168 people died in the first year of establishment alone. A plague epidemic ensued in 1770 that killed no less than 553 people. In 1781 Hatzfeld was leased to Csekonics József, then sold to him. Later, the Csekonics család began to colonize the town with Hungarians.
Қазіргі заман
1848–1849 жылдардағы төңкерістен кейін аймақ Сербия воеводиясы және Темсуар Банатының Австрия тәжікөлдік жерінің құрамына кірді. Джимболия 19 ғасырдың екінші жартысында, Банаттың барлық аймағын қамтыған өнеркәсіптік дамудың арқасында дами бастады. 1857 жылы Тимишоара мен Кикинда арасындағы темір жол салынысы аяқталды, ол Джимболиядан өтіп, Сегедке дейін жалғасты, Тимишоарадан Будапешт пен Венаға барудың басты жолы болды. Осы темір жолға қол жеткізу қаланың қарқынды дамуына жағдай жасады, бірақ 1873 жылғы холера эпидемиясы, салдарынан 1000-нан астам адам қаза болғандықтан, оны баяулатты. Осы кезеңде кірпіш зауыды (1864) ашылды, ол Оңтүстік Банаттың түкпір-түкпірінен, әсіресе венгрлерден ауыл шаруашылығы жұмысшыларын тартты. Осылайша Футок ауданы құрылды («қашқандар» деген аттан, ауыл шаруашылығынан қашқан венгрлерге берілген есімнен). 1861 жылы император Франц Иосиф I Венгрия мемлекеттік конституциясының (Аустро-Венгрия келісімі) қайта жаңаруын жарлық етті, осылайша қала 1848 жылға дейін болғандай, елдің венгр бөлігіне қайтадан қарасты. Венгрия басқаруы кезінде қалаға венгрлер көбірек қоныстанды, және 1899 жылдан бастап қала ресми түрде Зсомболя деп аталды. 1895 жылы Джимболия–Ионель темір жолы пайдалануға берілді. 1906 жылы Джимболиядан Грабац, Ленаухейм және Ловринге дейінгі темір жол салынысы аяқталды, ол Țара Моților жұмысшыларының көмегімен салынды, олардың бір бөлігі қаланың оңтүстігіне қоныс аударды. Ғасырдың басында Джимболия халқының үштен екісі неміс, үштен бірі венгр, ал қалғаны румындар мен сербтерден тұрды.
After the 1848–1849 revolution, the region became part of the Austrian Crown Land of the Serbian Voivodeship and Temeswarer Banat. Jimbolia began to develop in the second half of the 19th century, with the rise of industrialization that swept all of Banat. In 1857, the railway between Timișoara and Kikinda was completed, which also passed through Jimbolia and connected further with Szeged, being the main route from Timișoara to Budapest and Vienna. Access to this railway allowed it to develop rapidly, slowed only by the cholera epidemic of 1873, which killed more than 1,000 people. During this period, the brick factory (1864) opened, attracting agricultural workers from all over southern Banat, especially Hungarians. Thus was born the Futok district (of the "fugitives", from the name given to the Hungarians fleeing from the agricultural estates). In 1861, Emperor Franz Joseph I decreed the renewed validity of the Hungarian state constitution (Austro Hungarian Compromise), whereby the town once again belonged to the Hungarian part of the country, as it had before 1848. Under Hungarian administration, more and more Hungarians moved to the town, which was officially called Zsombolya from 1899. In 1895 the Jimbolia–Ionel railway was put into use. In 1906, the railway from Jimbolia to Grabaț, Lenauheim and Lovrin was completed, built with the help of workers from Țara Moților, some of whom settled in the south of the town. At the turn of the century, Jimbolia was three quarters German and one quarter Hungarian, with only a few Romanians and Serbs.
Румыния мен Сербияның таласы
Бірінші дүниежүзілік соғыс Жимболияның орталық рөл атқарған аймақтың құрылымын түбегейлі өзгертті. Банат экономикасындағы маңызды қаладан ол шекаралық қалаға айналды. Серб әскерінің Тимишоарадан шығуымен және Банаттың Румыниямен бірігуімен Джимболия Сербияның уақытша шекарасында қалды. Париж бейбітшілік конференциясында премьер-министр Иоанн И.К. Братиану бүкіл Банатты қамтитын Румынияның шекарасын мойындауды талап етті, шекара төменгі Тисадан Дунайға дейін, содан кейін Дунайдың бағыты бойынша жүргізілуі керек еді. Бірақ конференция 1923 жылы жасалған түзетуден басқа, бүгінгі күнге дейін сақталған шекара сызығын бекітті. 1923 жылдың 24 қарашасында Румыния мен Сербия Белградта аумақтық алмасу туралы хаттамаға қол қойды. Румыния Парданж, Модош, Шурян, Кривобара және Велики Гадж коммуналарын беруге міндеттенді, ал Сербия Румынияға Беба Вече, Черестур, Чиорда, Ям және Джимболия қаласын берді. Соңғысы 1924 жылы ғана ресми түрде Румынияның құрамына енді.
World War I radically changed the configuration of the area within which Jimbolia played a central role. From an important town in the economy of Banat, it becomes a border town. After the withdrawal of the Serbs from Timișoara and the unification of Banat with Romania, Jimbolia remained in the provisional borders of Serbia. At the Paris Peace Conference, Prime Minister Ion I. C. Brătianu demanded the recognition of the borders of a Romania that included the whole of Banat, with the border on the lower Tisa until its discharge into the Danube and then the course of the Danube. However, the conference decided on the demarcation line that has been maintained until today, except for a rectification that took place in 1923. On 24 November 1923, Romania and Serbia concluded a protocol for a territorial exchange in Belgrade. Romania undertook to cede the communes of Pardanj, Modoš, Šurjan, Crivobara and Veliki Gaj, while Serbia ceded to Romania Beba Veche, Cherestur, Ciorda, Iam and the town of Jimbolia. The latter officially became part of Romania only in 1924.
Қазіргі кезең
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Джимболия жоспарлы экономикада жаңа даму кезеңіне қадам басты. 1950 жылы қала деп жарияланды, сосын станция маңында тұрғын үйлер салына бастады, жаңа салалар ашылды және бар салалар кеңейтілді. Осымен қатар, неміс халқының азаюының қайта келмейтін процесі басталды, ол бірнеше онжылдық ішінде азшылыққа айналып, 1989 жылғы төңкерістен кейін жаппай көші-қонмен аяқталды.
After World War II, Jimbolia entered a new stage of development in the planned economy. In 1950 it was declared a town, then the block of flats in the station area began to be built, new industries were introduced and existing ones were developed. At the same time, the irreversible process of declining German population begins, which within a few decades becomes a minority and ends with the mass exodus after the 1989 revolution.
Мәдениет
Соңғы жылдары қалада мәдени жаңғыру орын алып жатыр, бұл қаланың өте белсенді мәдени ошақтарының арқасында мүмкін болып отыр: Мәдениет үйі, алты мұражай, әдебиет кафесі және қалалық кітапхана. Олардың ең беделдісі – румын ақыны Петре Стойка құрған, көптеген ұлттық және халықаралық сыйлықтарға ие болған Румындық-Неміс мәдени қоры. Банатта румын және неміс мәдени және рухани өмірін қайта жаңғыртуды мақсат еткен қордың қорында румын және неміс тілдерінде 16 000 томдық кітапхана, олардың кейбіреулері зор библиофильдік құндылыққа ие, нумизматика, филателия, маркалар мен кітап белгілері жинағы, румын және неміс жазушыларының маңызды қолжазбалары, картиналар, гравюралар және мұражайлық тұрмыстық заттар бар.
In recent years, the town is experiencing a cultural revival, benefiting from very active cultural institutions: the House of Culture, six museums, a literary café and a town library. The most prestigious of them is the Romanian German Cultural Foundation founded by Romanian poet Petre Stoica, with numerous national and international awards. With the main purpose of reconstituting the Romanian and German cultural and spiritual life in Banat, the foundation has in its inventory a library of 16,000 volumes in Romanian and German, some with great bibliophilic value, a collection of numismatics, philately, stamps and bookplates, important manuscripts from Romanian and German writers, paintings, engravings, and museum household objects.