Кіріспе

Иса Мәсіхке сенім – діни ой-пікірдің орталық нүктесі.

Христоцентризм – христиан дініндегі доктриналық термин. Ол христиандық Үштіліктің екінші жаратылысы – Иса Мәсіхке қатысты, Құдаймен/Құдай Әкемен (теоцентрикалық) немесе Киелі Рухпен (пневмоцентрикалық) байланысты теологиялық көзқарастарды сипаттайды. Христоцентрикалық теология Мәсіхті барлық басқа теологиялық көзқарастардың/ілімдердің бағытталған орталық тақырыбы етеді.

Августиндіктер

Христиан шіркеуіндегі кейбір теологиялық дәстүрлерді, көбірек Иса Масыққа центрленген (Христоцентрикалық) деп сипаттауға болады. Әсіресе, Батыста зор ықпалға ие болған Гиппоның Августині мен Тарслық Пауылдың үйретулері, құтқарылу процесінде Иса Масықтың тұлғасына айрықша мән береді. Мысалы, Реформация теологиясында лютерандық дәстүр теологиялық тұрғыдан көбірек Христоцентрикалық деп есептеледі, себебі ол негізінен христологиялық доктрина болып табылатын, жарасым арқылы әділдікке ие болу (ақталу) туралы ілімді өз ой-пікірінің ортасына қояды. Ал кальвинистік дәстүр теологиялық жағынан Теоцентрлі болып саналады, өйткені ол Құдайдың ("Атаның") құдіреттілігі туралы ілімді орталыққа қояды.

Джон Дунс Скотт

Скот Мәсіхтің абсолюттік басымдылығына сенуімен танымал, себебі Мәсіх, тіпті Күнә жасалмағанда да, денеге айналуға тиіс еді. Скот былай деп жазады: "Құдайдың осы жанды [Мәсіхті] осындай ұлылыққа алдын ала белгілегені тек [құтқару] үшін ғана емес, өйткені құтқарылатын жанның құтқарылуы немесе даңқы Мәсіхтің жанының даңқымен салыстыруға келмейді. Жаратылыстағы ең жоғары жақсылық – бұл тек кішірек жақсылықтың нәтижесінде пайда болған нәрсе емес; және Ол Мәсіхті алдын ала белгілегенге дейін Адамды осындай жақсылыққа алдын ала белгілемеген; бірақ бұл [Адамның күнәсіне байланысты Тәнге айналу] салдарынан болар еді. Шындығында, егер Мәсіхтің жаны тек басқаларды құтқару мақсатымен алдын ала белгіленген болса, одан да абсурд жағдай туар еді, атап айтқанда, Адамды даңққа жеткізу үшін алдын ала белгілегенде, Құдай Мәсіхті даңққа жеткізу үшін алдын ала белгілегенге дейін оның күнәға батқанын білген болар еді". Осылайша, Скоттың дінтануы, кез келген адамның күнә жасауына қарамастан, жаратылыс Мәсіх үшін бар деген тұжырымға негізделген.

Иоанн Павел II

Иоанн Павел II-нің тәлімдері католик теологтары тарапынан Христиан орталық деп аталды. Ол сондай-ақ, Раузаның Марияға бағытталған құлшылықтарының Исаға бағытталған екенін, себебі олар сенушілерді Мәриям арқылы Исаға жеткізеді деп үйретті.

Киелі кітаптың әрменевтикасы

Христиандық принцип библиялық герменевтикада да жиі қолданылады. Оның мақсаты – Ескі Келісімнің әңгімелерін Мәсіхтің аяндылығы мен басымдылығы тұрғысынан оқу және түсіндіру. Әдетте, Еврей Киелі кітабы арқылы Мәсіхті типологиялық (немесе аллегориялық) тұрғыдан көрсету үшін қолданылады (өйткені Мәсіх авторлық контексте ешқандай болжамды орындаған жоқ), бірақ бүгінгі түсінік бойынша грамматикалық немесе авторлық мағынада емес. Тағы бір мақсаты – Ескі Келісім мәтіндеріндегі Құдай туралы зиянды және/немесе теологиялық тұрғыдан дұрыс емес идеяларды жою. Кристоцентрикалық әдіс (Мәсіхтің Заңды оқудың түсіндіруші мақсаты) елші Пауылдың Римдіктерге 10-тарауында айтылады, ал Антиохиялық Игнатий Мәсіхтің (немесе Мәсіхтің аяндылығының) құжаттық және «бұзылмайтын» жазба екенін, немесе Дж. Б. Лайтфут пен Кирсопп Лейк бойынша «шарттарын» көрсетеді. Игнатий Мәсіхтің денеге келуі еврей жазбаларынан жоғары деп санайды, ол діни яһудилермен келіспейді (көрінетіндей) авторитет деп есептелетін нәрседе (Филаделфийліктерге 8:2). Грек тіліндегі мәтін Кирсопптың басылымында кездеседі. Бұл түсіндіру тәсілін ерте христиандар, мысалы, Тарсский Павел, (реторикалық, дихотомиялық сұрақ арқылы) өгіздерге қамқорлық жасау туралы мозаикалық бұйрықтың бастапқы контекстінде Құдайдан шабыттанбағанын, бірақ оның рухани нысанында сенушілер үшін шабыттанғанын дәлелдегенде қолданды (1 Кор. 9:9-10), ол мозаикалық рәсімдер Мәсіхтің символдары немесе бейнелері ретінде әрекет еткенін (Кол. 2:16-17), патристикалық Барнаба сияқты, Құдай шошқа етін жеуге тыйым салған жоқ, сүндеттеуге де бұйырмаған, өйткені бұл нәрселер оларды адастырған зұлым періштеге байланысты түсініксіз болды, бірақ олар рухани сабақ болды (сонда 9:1, 4, 6, 10:2-3, 9), Александриялық Ориген сияқты, ол бала христиандардың Құдай туралы зұлым және ақылға сыймайтын идеялары бар екенін айтты (гностиктер мен яһудилер де осыған ұқсас қателіктер жасады), сөздік түсінік пен пневматикалық, түсіндіру тәсілінің болмауынан (Бірінші Прин. IV.8-9), Колоссайлықтарға 2:17 және Еврейлерге 9:10-нан үзінді келтірген қасиетті Афанасий сияқты, Құдай Мұса заңы арқылы құрбандық шалуға бұйрық бермегенін, тіпті олар Синай тауына келгенде де, бірақ ол Мәсіхке қатысты символдарды алдын ала көрсетті (Хат 19, 3-бөлім), Ниссалық Григорий сияқты, ол Мысырдан шығу туралы әңгімеде тұңғыш ұлдардың әкелерінің күнәлары үшін өлгенінің идеясы Құдайға лайық емес деп жазғанда, ол оны былай түсіндіреді: «Адам ізгілік арқылы жамандықпен күрессе, жамандықтың бастауын толығымен жою керек» (Мұсаның өмірі 2.89-101), тіпті ерте христиандық құжат, Дидаскалия, бейнелерді орындауға қатысты және ол Құдайдың Қабыл мен Әбілге құрбандық шалуға бұйрық бермегенін жоққа шығарады (26-тарау, Р. Хью Коннолли аударған).

Діндер аралығы және экуменизм

Кристоцентризм – дінаралық және экуменикалық диалогта қолданылатын ерекше көзқарас. Ол христиан дінінің толық шындық екенін, ал басқа діндердегі шындық элементтерінің христиан дініндегі толық шындыққа қатысты екенін білдіреді. Киелі Рух басқа діндермен диалогқа мүмкіндік береді және сенбегендердің Мәсіхке жолуына ықпал етеді деп есептеледі. Бұл көзқарас Католик шіркеуінің Nostra aetate, Unitatis Redintegratio және Dominus Iesus декларацияларында ерекше айтылған.