Кіріспе

Құран сүрелері Меккеде аяталған.

Меккелік сүрелер, ислам дәстүрінде аяту уақыты мен мәтіндік контекстіне (асбаб әл-нузул) сәйкес, Құранның хронологиялық тұрғыдан алғашқы тараулары (суар, жекеше сүре) болып саналады. Ибн Аббасқа тиесілі дәстүрлі хронологиялық рет 1924 жылғы египеттік стандартты басылым қабылдағаннан кейін кеңінен қабылданды. Меккелік тараулардың ислам пайғамбары Мұхаммед пен оның ізбасарлары Меккеден Мединеге (Хижра) көшкенге дейін аяталғанына сеніледі. Мединелік сүрелер көшкеннен кейін аяталған уахилар болып табылады. 86 маққан сүресі бар. Меккелік сүрелер әдетте Мединелік сүрелерге қарағанда қысқа, аяттары (аят) салыстырмалы түрде қысқа және көбінесе Құранның соңына жақын орналасады. (Жалпы ереже бойынша, Құран тараулары ең ұзынынан ең қысқасына қарай реттелген.) Мұқаттааттарды қамтитын тараулардың көпшілігі Меккелік болып табылады. Тараулар стильдік және тақырыптық ерекшеліктеріне байланысты "Меккелік" және "Мединелік" бөлімдерге бөлінеді. Тарауларды осы кезеңдерге жіктеу аяттың ұзындығы және нақты негізгі түсініктердің немесе сөздердің болуы немесе болмауы сияқты факторларға негізделген (мысалы, Алланың есімі ретінде әл-Рахман).

Бірінші Меккелік сүрәләр

Бірінші Меккелік кезең – Мұхаммед пайғамбардың уахи ала бастаған алғашқы кезеңін көрсетеді. Бірінші Мекке сүрелері – сол кезеңде түскен тараулар. Олар көпшілыққа арналған сипатта белгілі және құрылымы мен ұзындығына байланысты, жаттап алуға және ауызша таратуға ыңғайлы форматта келген. Көптеген сүрелер ертедегі діни рәсімдерде қолданылғанға ұқсайды. Олар Құранның басқа тарауларына қарағанда салыстырмалы түрде қысқа, бірақ құрылымы жағынан алуан түрлі. Кейінгі сүрелермен салыстырғанда, Бірінші Мекке кезеңінің сүрелері қысқа болса да, көбірек ризаларды қолданады. Олар өте қысқа – бес аяттан аз (мысалы, 97, 103, 105, 108 және 111 сүрелер), екі (81, 91 сүрелер), үш (82, 84, 86, 90, 92 сүрелер) немесе төрт аяттан (85, 89 сүрелер) тұрады. Әсіресе, бұл сүрелер құлаған өркениеттерге сілтеме жасайды және олардың жойылуын Алланың құдіретімен байланыстырады. Алланың Жер мен Көк және олардың арасындағы барлық нәрсені жаратқандығы, сондай-ақ Оның шексіз кеңшілігіне ерекше назар аударылады. Сонымен қатар, кейбір сүрелер адамдардың этикасы мен құндылықтары туралы, әсіресе Алланың құдіретіне мойынсұну, ысырапшылдықтан аулақ болу, махаббат пен мейірімділік таныту, әсіресе мұқтаждарға көмектесу туралы айтады. Соңғысы ретінде, бұл сүрелер соңғы заманға қатысты болжамдарды қамтиды. Бұл болжамдар кейінгі сүрелердегідей толыққанды түсіндірілмегенмен, Қиямет күнінің жақындастығын ескерту үшін қорқынышпен айтылады (103, 68 сүрелер және т.б.), сонымен қатар, Жұмақтың көрнекі суреттемелерін де қамтиды.

Екінші Мекке сүрелері

Екінші Мекке дәуірінде 21 сүрә бар. Бұл сүрәлердің аяттары орташа есеппен он екі мен жиырма буыннан тұрады. Кейбір сүрәлерде елуден аз аят болса, ал басқаларында, мысалы, 20-шы сүрәде, «Та Ха» атымен белгілісінде, 100-ден астам аят бар. Бұл сүрәлер бірінші және үшінші Мекке кезеңдерінің сүрәлері сияқты айқын ерекшеліктерімен көзге түспейді, керісінше, ертерек және кейінгі Мекке сүрәлерінің ерекшеліктерін үйлестіреді. Ортаңғы сүрәлер аяттың үш бөліктен тұратын құрылымын сақтап, оны одан әрі дамытады. Эрнсттің сөзіне сәйкес, осы құрылымды ұстанатын сүрәлер (ислам алдындағы араб поэзиясында кең таралған) бірінші және үшінші бөлімдерінің ауқымы мен аудиториясы жағынан ұқсас, қысқа болады. Үшінші бөлім әдетте жарқын аяқтамамен бітеді. Бұл бөлімдер орташа көлемдегі орталық бөлімді қамтиды, ол әдетте пайғамбарлық және күрес туралы баяндама болып табылады. Бұл сүрәлер ертерек Мекке сүрәлерімен салыстырғанда анттарды аз қолданады, бірақ сенбегендерге қатысты әлдеқайда тікелей және қарсыласатын көзқарас көрсетеді. Мысалы, 20-шы сүрә Алланың ұлылығын жариялап басталады, содан кейін бірден Мұса туралы хикаятқа көшеді. Ұзақ хикаят аяқталғаннан кейін, бірнеше аят хикаяттың мағынасын түсіндіруге, әсіресе сенбеушілерге қатысты мәселелерге арналады. Ертерек және кейінгі Мекке сүрәлерінің элементтерін қамтығандықтан, орта Мекке кезеңінің сүрәлері Құран аятының уақыт өте келе біртіндеп дамуын көрсетеді, Мұхаммедтің қауымы өсіп, өзгерген сайын. Бұл екінші Мекке кезеңінің сүрәлерінің өзіне-өзі сілтеме жасауға бейімділігінде көрінеді, онда Құран өзінің бар екенін көрсету үшін «Құран» (оқылатын мәтін немесе Құран) және «кітап» сөздерін қолданады (54, 37, 15, т.б. сүрәлерде), Құдайдан қасиетті хабар келгенін еске салады. Бұл аяттар айналасында Сөздің болуы туралы пікірталас тудырды. Кейбіреулер Құранның Құдаймен бірге мәңгілік болғанын/бар екенін, ал басқалары Құранның Мұхаммедтің пайғамбарлығынан бастап араб халқы үшін айтылған сөз екенін санайды.