Нацистік Франциядан еврейлерді құтқарушы американ қызы
Mary Jayne Gold
Мэри Джейн Голд – екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Франциядан еврейлерді құтқаруға көмектескен американдық қайырымкөрсеткіш. Тарихы мен қызметі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық мұрагер және гуманитар
American heiress and humanitarian
Мэри Джейн Голд (12 тамыз 1909 – 5 қазан 1997) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1940-1941 жылдары нацистік Германия басып алған Франциядан еуропалық еврейлер мен зиялылардың қашып кетуіне көмектескен американдық мұрагер. Олардың көптегені Германиядан, қуғын-сүргіннің күшейген кезінде бұрын қашып келген болатын.
Mary Jayne Gold (August 12, 1909 – October 5, 1997) was an American heiress who played an important role helping European Jews and intellectuals escape from Nazi occupied France in 1940–41, during World War II. Many had fled there in preceding years from Germany, where oppression had mounted.
Алғашқы жылдар және білім
Голд Иллинойс штатының Чикаго қаласының Эванстон шаһарында Маргарет пен Эгберт Х. Голдтың отбасында дүниеге келді. Оның әкесі радиаторлар мен жылыту жүйелерін өндіретін компанияның иесі болған. Отбасы өте бай болды. Голд Нью-Йорктегі Доббс-Ферридегі Мастерс мектебінде және Италиядағы аяқтау мектебінде білім алды. 1930 жылдары оның байлығының арқасында Лондон мен Париждің жанды әлеуметтік өмірін көруге мүмкіндік алды. Ол жеке ұшағымен Еуропаны аралап, сәнді қонақүйлерде тұрып, Альп тауларындағы ең жақсы курорттарда шаңғы теуіп, сол заманның элитасымен араласты. 1939 жылы соғыс басталған кезде ол Парижде тұрып жатқан еді.
Gold was born in the Chicago suburb of Evanston, Illinois to Margaret and Egbert H. Gold. Her father owned a company that manufactured radiators and heating systems. The family was very wealthy. Gold was educated at the Masters School at Dobbs Ferry, New York and a finishing school in Italy. In the 1930s, her monied background enabled her to enjoy the vibrant social scene in London and Paris. Piloting her own airplane, she traveled around Europe, spending her time at luxury hotels, skiing at the best resorts in the Alps, and socializing with the elite of the day. By the time war broke out in 1939, she was living in Paris.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде
1940 жылы Франция неміс әскерінің шабуылына ұшырағанда Голд Париждің пәтерінде тұрып жатқан. Ол Жерорта теңізіндегі Марсель портына қашып кетті, ол нацистер басып алмаса да, Виши үкіметінің бақылауында болды. Марсельде ол американдық суретші Мириам Давенпортпен және американдық журналист әрі зиялы Вариан Фраймен танысты. 1940 жылы Нью-Йоркте құрылған Төтенше құтқару комитетінің өкілі ретінде Фрай еврей және нацизмге қарсы суретшілер мен зиялылардың Франциядан кетуіне көмектесуге міндетті болды. Марсель Еуропадағы соңғы бос порт еді. Оның қасында 3000 доллар және Гестапо агенттерінің ұстауына тап болу қаупі төнген босқындардың тізімі болды. Оның есігіне Франциядан қашудың кез келген мүмкіндігін іздеген басқа да нацизмге қарсы жазушылар, авангард суретшілер, музыканттар және жүздеген адам келді. 1940 жылғы Германия мен Франция арасындағы келісімде Франция нацистерге «талап бойынша босқындарды тапсыруға» келісім берген. Голд АҚШ-қа қайтудың орнына Францияда қалуды жөн көрді. Ол Фрай мен Давенпортқа, сондай-ақ басқа еріктілерге қосылып, босқындарды баспанаға орналастырып, оларды таулар арқылы Испания мен бейтарап Португалияға немесе Солтүстік Африкаға, Солтүстік және Оңтүстік Америка порттарына жүк тасымалдайтын кемелермен құтқаруды ұйымдастырды. Оған Францияға оралғаннан кейін жергілікті бандитке айналған француз Шетелдік легионының мүшесі Реймонд Куро және оның жақыны көмектесті. Голд 2000-ға жуық босқынды құтқаруға көмектескен Төтенше құтқару комитетінің операциясын қаржыландырды. Қашып кеткендердің арасында мүсінші Жак Липшиц, суретші Марк Шагал, жазушы Ханна Арендт және Нобель сыйлығының лауреаты, дәрігер және биохимик Отто Мейерхоф сияқты белгілі тұлғалар болды. Виши үкіметі Фрайдың қызметін бақылап, 1941 жылдың күзінде оны тұтқындап, АҚШ-қа қайтаруға мәжбүр етті. Осы кезде Голд та Францияны тастап, АҚШ-қа оралды. Куро Испания арқылы Англияға қашып, Арнайы әуе күштерінде батырлықпен соғысқан қаһарманға айналды.
Gold was living in a Paris apartment in 1940 when France fell to the onslaught of the German army. She fled to the Mediterranean seaport of Marseille which, although not Nazi occupied, was under the control of the collaborationist Vichy regime. In Marseille she met Miriam Davenport, an American art student; and Varian Fry, an American journalist and intellectual. Acting as a representative of the Emergency Rescue Committee, formed in New York in 1940, Fry was to assist Jewish and anti Nazi artists and intellectuals in leaving France. Marseille was the last free port in Europe. He had $3,000 and a short list of refugees, mostly Jews, under imminent threat of arrest by agents of the Gestapo. Other anti Nazi writers, avant garde artists, musicians and hundreds of others desperately seeking any chance to escape France came to his door. In the 1940 armistice agreement between Germany and defeated France, France had agreed to "surrender on demand" refugees to the Nazis. Instead of returning to the United States, Gold chose to remain in France. She joined Fry and Davenport, along with other volunteers, in sheltering refugees and organizing their escape through the mountains to Spain and neutral Portugal, or by smuggling them aboard freighters sailing to either North Africa or ports in North or South America. She was helped in part by Raymond Couraud, a French Foreign Legionnaire who had become a local gangster after returning to France, and her lover. Gold helped subsidize the ERC operation, which is credited with participating in the rescue of some 2,000 refugees. Among the escapees were notables such as the sculptor Jacques Lipchitz, artist Marc Chagall, writer Hannah Arendt, and physician and biochemist Otto Meyerhof, a Nobel Prize winner. The Vichy government had been monitoring Fry's activities and arrested him in the fall of 1941, forcing him to return to the United States. About then, Gold was also forced to leave France, and returned to the US. Couraud escaped through Spain and went to England, where he became a war hero flying in the Special Air Service.
Соғыстан кейін
Соғыстан кейін Голд Нью-Йорк қаласында пәтер сақтап, бірақ негізінен Сент-Тропеден шалқары орналасқан Вар департаментінің Гассен ауылында салған үйінде тұрды. 1980 жылы ол соғыс жылдарындағы өмірінен сыр шертетін "Марсель торабы, 1940" атты естеліктерін жариялады. Естелік Doubleday баспасынан шықты және 2001 жылы Элис Силоу аударған француз тіліне аударылды. Мэри Джейн Голдтың әдеби мұрасы Пьер Соважға берілді. Ол Мичиган штатындағы Пилигрим зиратына жерленді.
After the war, Gold maintained an apartment in New York City but lived primarily in a house she had built in the village of Gassin, Var, not far from Saint Tropez. In 1980, she published a memoir about her wartime experiences, Crossroads Marseilles, 1940. The memoir was published by Doubleday and translated into French in 2001 by Alice Seelow. Mary Jayne Gold's literary estate was left to Pierre Sauvage. She was interred at Pilgrim Home Cemetery in Michigan.
Басқа БАҚ-та бейнелеу
Джули Орингердің "Ұшу портфолиосы" (2019) атты тарихи романы, Төтенше құтқару комитетінің тұлғалары мен жұмысын, соның ішінде Голдтың Марсельдегі өмірі мен тәжірибесін зерттейді. Ол көркем элементтерді тарихи тұлғалар мен оқиғалармен үйлестіреді. Бұл роман Netflix өндірісімен жасалған және ағынды телесериал ретінде "Transatlantic" (2023) болып бейімделді. Сериалда Голд рөлінде Джиллиан Джейкобс, Вариан Фрай рөлінде Кори Майкл Смит және Альберт Хиршман рөлінде Лукас Инглер ойнайды. Сериалға бағдарламаның түсірілуі туралы қысқаша деректі фильм енгізілген, онда актерлер, продюсерлер мен режиссерлер пікір білдіреді. Мег Уэйт Клейтонның "Париж поштасы" (2021) тарихи романы Голдтың тарихының көркемдеулі нұсқасы болып табылады, сюжеті жағынан (көбінесе сахналар бойынша) "Transatlantic" сериалына ұқсас, бірақ "Мэри Джейн" кейіпкері "Нэне" деп өзгертілген, ал басқа кейіпкерлердің де есімдері көркемдеулі түрде берілген.
Julie Orringer's historical novel, The Flight Portfolio (2019), explores the figures and work of the Emergency Rescue Committee, including Gold's life and experiences in Marseilles. It integrates fictional elements with historic persons and events. This novel was adapted as a limited television series, Transatlantic (2023), produced and streamed by Netflix. It stars Gillian Jacobs as Gold, Cory Michael Smith as Varian Fry and Lucas Englander as Albert Hirschman. The series includes a short documentary about the making of the program, with comments by actors, producers and directors. Meg Waite Clayton's historical novel, The Postmistress of Paris (2021), is a fictionalized version of Gold's story, similar in plot (often scene for scene) with Transatlantic, but with "Mary Jayne" replaced by "Nanée" and some other characters also using fictionalized names.