Кіріспе

Құранның 96-шы тарауы – Ал-Алақ (العلق, al-alaq, сондай-ақ "Қосылған нәрсе" немесе "Жұмыртқа" деп те аталады) – Құранның 96-шы тарауы (сūра). Ол 19 аяттан тұрады. Кейде оны Сурат Икра (سورة إقرا, "Оқы") деп те атайды. Құранның 96-шы тарауы Мұхаммед пайғамбарға алғашқы аян болғандығына дәстүрлі түрде сеніледі. Мұхаммед Меккеге жақын Джабал-әл-Нурдағы Хира үңгірінде уахит іздеп отырғанда, Жәбірейіл періште оның алдына келіп, "Оқы!" деп бұйырды. Ол: "Бірақ мен оқи алмаймын!" – деп жауап берді. Содан Жәбірейіл періште оны қысып құшақтап, алғашқы аяттарды ашты: "Раббыңның атымен оқы! (1) Ол адамды қан тамшысынан жаратты. (2) Оқы! Әрі Раббың ең жомарт. (3) Ол қаламмен үйретті. (4) Ол адамға білмегенін үйретті." (Бухари 4953). Дәстүрлі түсінік бойынша, Алақ сүресінің алғашқы бес аяты (1–5) ашылған; алайда бұл толыққанды ашылған алғашқы сүре емес және ол шын мәнінде 3 бөлімге бөлініп ашылды.

Қорытынды

15 Жәбірейіл періште Мұхаммедке Құранның алғашқы аяттарын оқуға бұйырады. 6 14 Әбу Жаһал мұсылмандық жолға кедергі келтіргені үшін жазғырылды. 15 19 Әбу Жаһал жаза ретінде тозақ азабымен қорқытылды.

1-5 Бірінші аян

Кейбір түсіндірмешілер бұл сүраның алғашқы бес аяты Мұхаммед пайғамбарға бірінші болып уахи етілген Құран аяттары деп санайды. Ол оларды 610 жылдың біздің заманымызда Мекке қаласының сыртындағы Хира тауындағы үңгірде уахид болғанда алған. Аз ғана түсіндірмешілер бұл мәлімдемемен келіспейді, алғашқы уахи – «Аль-Муддатхир» немесе «Аль-Фатиха» сүресінің бастамасы болған десе де, олардың пікірі азшылықта. Сонымен қатар, «адам, құрметті жаратылыс» деп аударылатын «инсан» сөзі Құранда 65 рет кездеседі, яғни «адамзатты» білдіреді.

619 Адамзат мораль мен нанымдары

Сүренің қалған бөлігі, кейінірек ашылғаны айтылады, адамзаттың моральдық қағидалары мен сенімдеріне күмән келтіреді. Өзін жеткілікті санаған адам, барлық нәрсенің Раббысына қайтатынын білмейді. Адам қанағатқа келгенде, тыйымдылыққа ұшырауға бейім. Бұл аяттар Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) көпшілік алдында намаз оқуын бастағаннан кейін, көптеген адамдар оның іс-әрекеттеріне күмән келтірген кезде ашылды. Мәтінде: «Біздің құлымызға намаз оқуға тыйым салатын кім?» деген сөздер келтіріледі. Бұл соңғы жолдар Мұхаммедтің Қағбада намаз оқыған кезінен бастау алған деп есептеледі. Әбу Жәһл намазды бұзуға тырысып, Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) құлпыра жатқанда мойнына басып, бетін топыраққа үйіргісі келді. «Ол Алланың барлығын көріп тұрғанын білмей ме?» – делінген. Құран Мұхаммедті (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) және барлық сенушілерді, оларға зұлымдық жасағандар Алланың олардың істерін көргенін білмейтіндігін еске салып, намазды жалғастыруға бұйырады. Алғашқы 8 аят ашылғаннан кейін Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Хира үңгірінен шықты, ал 6 айдан кейін «Ад-Духа», «Нәшра» және осы сүренің екінші бөлігі ашылды. Нақтырақ айтқанда, 9-14 аяттар Мұхаммедтің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Қағбаның жанында көпшілік алдында намаз оқуын бастаған кезде ашылды, себебі Меккеліктер оның не істеп жатқанын түсінбеді. Бұл аяттар басқаларды Аллаға құлшылық етуден тоқтатуға тырысқандарға арналған. Бір күні Әбу Жәһл (Құрайш тайпасының мүшесі) Мұхаммедтің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) көпшілік алдында намаз оқып жатқанын көрді. Ол Мұхаммедтің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) жаңа дінді қабылдағанын ойлап, оны Қағбадан қуғысы келді. Ол көпшілікті жинап алып: «Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) сіздердің алдарыңызда жерге бетін тиеп, намаз оқып жатыр ма?» – деп сұрады. Олар «Иә» деп жауап бергенде, ол: «Ал-Лат және Ал-Узза құдайларымен ант етеймін, егер мен оны осы құлшылықта (намазда) тауып алсам, аяғымды мойнына қойып, бетін топыраққа үйіремін» деді. Әбу Жәһл өзінің қастығын орындауға ниеттенді, бірақ Мұхаммедті (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) көргенде алға қадам басып, аяғын мойнына қоюға әрекеттенді, бірақ қорқып, кетіп қалды. Кейін одан сұрағанда, ол Мұхаммедтің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) алдында отпен және отты қанаттары бар жындымен толған сайды көргенін айтты. Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) бұл сөзді естіген соң: «Егер ол маған жақындасса, періштелер оны ұрып-соғып, жыртып жібермек еді» деді. 15-19 аяттарда Әбу Жәһл Мұхаммедтің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Қағбаның жанында қайтадан намаз оқып жатқанын көргенде: «Мен сені мұндай істемеуіңді айтпаған едім ба?» деді. Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) оны сөкпеді, өйткені ол Меккеде туған азамат болғандықтан, мұнда намаз оқуға құқылы екенін айтты. Әбу Жәһл: «Сен маған сөкпекке қай қатысың бар? Ант етеймін, бір шақыруыммен осы аңғарды қолдаушылармен толтыра аламын!» деді. Осы сөздерге жауап ретінде: «Егер ол (Әбу Жәһл) өз адамдарын шақыратын болса, жаза періштесі оны ұстап алады» деген аят ашылды. 19-аяттағы «иіліп сәжде ету» деген сөз мұсылман намазында бас, қол, тізе және бале саусақтары жерге тигізілетін күйді білдіреді.

"Алак" сөзінің мағынасы

Алақ-алақтың тілдік анықтамасы – "қанталақ", "дәрілік қанталақ", "қайысқан қан", "қан тіршігі" немесе "ұрықтың ерте кезеңі". 'Алақ' сөзі 'алақа' сөзінен туындаған, яғни "бір нәрсеге жабысып, ілініп тұру" мағынасын білдіреді. Профессор Абдул Халим "алақ" сөзінің қанның ұюын, қанталақты, тіпті саздың кесегін де білдіретінін айтады. Бұл мағыналардың бәрі негізінен "жабысу" немесе "беттесу" идеясын қамтиды. Алақ термині – адамның жатыр ішіндегі дамуының екінші кезеңі (Аль-Муминун сүресі 23:12–14), ол "ерте ұрықтың негізгі сыртқы және ішкі белгілерін сипаттамалы түрде қамтиды". Алақ термині араб тіліне жақын бірнеше тілде де кездеседі. Еврей тілінде עֲלוּקָה alûqāh (немесе alukah) сөзі бар, ол кез келген қан соратын құрт немесе қанталақтың жалпы атауы, ал арамей және сирия тілдерінде мағынасы ұқсас сөздер бар.

Ашылу кезеңі

Бұл сүре екі бөлімнен тұрады: біріншісі 1–5 аяттардан, ал екіншісі 6–19 аяттардан құралған. Ислам ғалымдарының көпшілігі бірінші бөлімнің 610 жылы Мұхаммедке жіберілген алғашқы аян екеніне келіседі. Осыған байланысты, Ибн Ханбал, Бухари, Муслим және басқа да риуаятшылардың бірнеше сенімді тізбектерімен жеткізілген Айшадан келген хадис, осы мәселе бойынша ең сенімді хадис саналады. Онда Айша Мұхаммедтен тікелей естігендей, аянның басталуы туралы толық оқиғаны баяндайды. Сонымен қатар, Ибн Аббас, Әбу Муса әл-Ашари және сахабалардың тобы да осы аяттардың Мұхаммедке түсірілген Құранның алғашқы аяттары екенін айтқандары хабарланған. Екінші бөлігі кейінірек, Мұхаммед Қағба аумағында парыз намазын оқығанда, Әбу Жаһл оны қорқытып, тоқтатуға тырысқан кезде түсірілді.