Кіріспе

Неміс жазушысы Ангелус Силесиус, ОФМ (шамамен 1624 – 9 шілде 1677), туған Иоганн Шеффлер, неміс католик діни қызметкері, дәрігер, мистик және діни ақын. Лютеран болып туып өскен ол Голландияда оқығанда ортағасырлық мистиктердің еңбектерін оқып, неміс мистигі Якоб Бёмемен, Бёмедің досы Абрахам фон Франкенберг арқылы танысқан. Силесиус өзінің мистикалық сенімдерін көрсету арқылы лютерандық билікпен керістік тудырды, бұл 1653 жылы католицизмге өтуіне әкелді, онда ол Angelus (латынша «фәреште» немесе «аспан елшісі») және Silesius («Силезиялық») есімдерін қабылдады. Ол францискан орденіне қабылданды және 1661 жылы діни қызметкер болып тағайындалды. Он жыл өткен соң, 1671 жылы ол өмірінің соңына дейін иезуиттер үйіне зейнетке шықты. Оның әкесі, Станислав Шеффлер (шамамен 1562 – 1637 жылдары), поляк тегінен шыққан және төменгі дворянның мүшесі болған. Станислав өмірін әскери қызметке арнап, Боровице (немесе Воровице) иесі болды және король Зигмунд III-тен рыцарь атағын алды. Франкенберг Шеффлер Нидерландта тұрған кезде Бёме еңбектерінің толық жинағын дайындап жатқан. Нидерланд Республикасы Еуропаның басқа жерлерінде қуғынға ұшыраған көптеген діни секталарға, мистиктерге және ғалымдарға пана берді.

Діни қызметкер және ақын

Империяның реформацияланған мемлекеттеріндегі лютерандық билік Шеффлердің күшейіп келе жатқан мистикасына шыдамдылық танытпады, оған ашық шабуыл жасалып, дін бузушы деп жарияланды. Осы кезде Габсбургтердің (католиктер) билеушілері Контрреформацияны қолдап, Еуропаны қайта католикке қайтаруға ұмтылды. "Британ энциклопедиясының" он бірінші басылымы осы эпиграммаларды Reimsprüche – немесе ұйқасты жұптар – деп атайды және оларды былай сипаттайды:

Силесидің поэзиясы оқырмандарды материалдық және денелік қажеттіліктерден, сондай-ақ адамның еркінен бас тартып, іздестірілген рухани жағдайға, мәңгілік тыныштыққа жететін жолға бағыттайды. Бұл апофатикалық теология, антитеза және парадокс идеяларымен негізделген Құдайды түсінуді қажет етеді. Силесидің пантеизмге немесе панентеизмге жақын кейбір жазбалары мен сенімдері оның жергілікті протестант билігімен қарым-қатынасын шиеленістірді. Дегенмен, "Керубинистер Вандерсманның" кіріспесінде ол өзінің поэзиясын (әсіресе оның парадокстарын) католик ортодоксиясының шеңберінде түсіндірді және католик доктринасына қайшы келетін пантеизмді жоққа шығарды.

Ән-жырларда қолдану

Силесийдің бірнеше өлеңдері протестанттық және католиктік құлшылықтарда әнұран ретінде қолданылған немесе бейімделген. Көптеген ерте лютерандық және протестанттық ән жинақтарында бұл өлеңдердің авторы католик Силесиус екенін мойындамай, "авторсыз" деп көрсетілген. Ол протестантизмге қарсы сын айтумен және оған қарсы шығумен танымал болған. Мистицизмнің ықпалы Борхестің шығармаларында, әсіресе оның поэзиясында көрінеді, ол жиі Силесиус пен оның еңбектеріне сілтеме жасайды. Осыған ұқсас жол Мартин Хайдеггердің (1889–1976) еңбектерінде де жиі кездеседі, ол (Лейбниц пен Гегельдің еңбектеріне сүйене отырып) көптеген еңбектерінде мистиканы зерттеді, онда ол шындықтың теориясын феноменалды және кез келген рационалды түсіндірмеге төтеп бере алатын нәрсе ретінде сипаттайды. Хайдеггер неміс философы және математигі Лейбництің (1646–1716) рационалды философиясына түсініктеме берді, ол Силесиус поэзиясын "әдемі" деп атады, бірақ "өте батыл, қиын метафораларға толы және құдайсыздыққа ұмтылуға бейім" деп бағалады, Силесиус мистигінің Лейбництің жеткілікті себеп принципіне (principium reddendae rationis sufficientis) қайшы келетініне қарамастан. Өлең жолы:

Дегенмен, фильмдегі осы жолдың контексі Ангелус Силесиус ниет еткен мағынаға қайшы келеді. Макс Кэди өзін Құдай сияқты сезінеді және өзінің жеке құдіретінің күшін және зорлықпен кек алуға бару қабілетін көрсету үшін Силесиус өлеңін келтіреді. Силесиус ниет еткен контекст – адамның рухани әлеуеті арқылы жетілуге ұмтылуы, оның Құдаймен бірдей субстанция екенін түсінуі, яғни мистикалық құдайлық бірігу немесе теозис – сенуші мен Құдайдың тең дәрежедегі махаббатта тікелей қарым-қатынас жасауы.