Кіріспе

Үнді діндеріндегі ақиқаттың үлгісі – индуизм және сикхизмдегі ұстаздар мен рухани көшбасшылар.

Сант (; IAST: Sant;) – үнді діндерінде, әсіресе индуизм, джайнизм, сикхизм және буддизмде "өзі, шындық және болмыс" тұжырымын терең түсінгендігі үшін "ақиқаттың үлгісі" ретінде құрметтелген адам.

Этимология

"Сант" кейде "қасиетті" деп аударылады, бірақ бұл жалған туыс сөз (этимологиялық ортақтығы жоқ), себебі "сант" сөзі санскрит түбірінен – sat сөзінен шыққан, ол "ақиқат, шындық, мән" мағынасын береді, ал "қасиетті" латын сөзі sanctus-тан алынған, яғни "қасиетті, киелі" дегенді білдіреді, ол индоевропалық түбір сак-тан, "қасиеттендіру" мағынасынан туындаған. Шомер мен МакЛеод "сантты" Саттың, яғни "ақиқаттың, шындықтың" ұстазы ретінде түсіндіреді, "ақиқатты білетін" немесе "Жоғарғы Шындықты сезінген", яғни рухани ояну немесе мистикалық өзіндік тану деңгейіне жеткен адам деп айтады. Уильям Пинч "сант" сөзінің ең дұрыс аудармасы – "ақиқаттың үлгісі" екенін ұсынады. Он бесінші және он алтыншы ғасырлардағы Үндістанда ислам үкімдігі кезінде бұл термин индуизмдегі Бхакти қозғалысы аясында құдай немесе құдайшаға табынушыларды және қауымдарды басқарған мұғалімдер мен ақын-ғалымдарды сипаттау үшін қолданылған. Қазіргі заманда бұл термин кейде нақты бір руханилықты жақтаған немесе Сант Мат (рухани қауымның ілімдері) басқаратын топтың мүшелерін сипаттау үшін де қолданылады. Бұл термин сондай-ақ жалпы мағынада қолданылады және осы тұрғыдан алғанда, ізгілікке толы адамды білдіру үшін "қасиетті адам" дегенге ұқсас. Осылайша, ол көптеген гуруларға (сикх гуруларымен шатастырмау керек) және басқа да діни көшбасшыларға қолданылды.

Сикхизм

Сикхизмде сант, брахмани немесе бхагат – Құдайды тануға және Құдаймен рухани байланысқа қол жеткізген кез келген адам. Сикхтер Құдайдың құдайлық энергиясын жер бетіндегі адамдардың сезіне алатынына сенеді. Бұл, Құдайдың есімін үнемі жаттау және рухани тұрғыдан сіңіру (Наам Жапо/Наам Симран) арқылы қол жеткізіледі. Сикхтер шындықтың өзінде өмір сүру қажеттілігін, тек ауызбен айту жеткіліксіз екенін, Құдайдың есімін шындық ретінде пайдаланады. Санттар кез келген діннен туындауы мүмкін. Кәбир, Равидас, Намдев, Фарид, Бхикан және тағы басқалар, кейбіреулері ислам немесе индуизм дінін ұстанғанына қарамастан, санттар немесе бхагаттар деп танылады. Олардың білімдері, Наам Симран арқылы рухани жарыққа қол жеткізгеннен кейін жиналып, сикхтердің қасиетті кітабы – Шри Гуру Грант Сахибке енгізілген. Санттар – өте жоғары дәрежелі қасиетті тұлғалар, олар идеал адамның үлгісі болып табылады. Сондықтан, сикхтер санттармен (садх санггат) бірге болуға, олардан үйренуге және сикхтік жазбаларды (гурбани) жан-жақты оқып, терең ойланып, Наам Симран арқылы «сант болуға» ұмтылуға шақырылады. Сант немесе брахманидің (Құдай туралы толық білімі бар адамның) ізгі өмірі сикхтік гурбаниде, әсіресе Шри Гуру Грант Сахибтің Сухмани Сахиб бөлімінде кеңінен сипатталған. Сикхизм барлық діндердің өкілдеріне Құдайды тануға және Омен біртұтас болуға шақырады, ал Құдаймен бірлікке жету – рухани жарықтандырудың ең жоғары деңгейі болып саналады. Индуизм жазбаларында айтылғандай, шынайы қасиеттіге жүгіну және жазбаларға сәйкес құлшылық ету арқылы адам туылу мен өлім ауруынан арылуға болады. Шынайы қасиеттінің кім екені индуизмнің қасиетті жазбаларында да көрсетілген: шынайы қасиетті адам барлық қасиетті кітаптарды толық біледі және үш түрлі мантраны (есімдерді) үш рет бастайды.