Өсімдіктердің жаңа сорттарына құқықтар және олардың қорғалуы

Кіріспе

Өсімдік селекционерлерінің құқықтары (ӨСҚ), сондай-ақ өсімдік сорттары құқығы (ӨСҚ) деп те аталады, – бұл белгілі бір елдерде өсімдіктердің жаңа сорттарын шығарушыға берілетін құқықтар. Олар селекционерге жаңа сорттың көбейту материалына (тұқым, кесінділер, бөлімдер, тіндер өсірілімі) және жиналған өніміне (кесілген гүлдер, жемістер, жапырақтар) бірнеше жыл бойы толық бақылау құқығын береді. Осы құқықтар арқасында селекционер сортты өзі ғана сатуға немесе басқаларға лицензия беруге құқылы. Бұл ерекше құқықтарға ие болу үшін сорт жаңа, ерекше, біркелкі және тұрақты болуы керек. Сорт: егер ол қорғалатын елде бір жылдан астам саудаға түспеген болса, жаңа болып саналады; егер ол барлық белгілі сорттардан бір немесе бірнеше маңызды ботаникалық белгілерімен (биіктігі, пісіп жетілу мерзімі, түсі және т.б.) ерекшеленсе, ерекше деп танылады; егер сорттың өсімдік белгілері әрбір өсімдікте бірдей болса, біркелкі болып есептеледі; және егер өсімдік белгілері генетикалық тұрғыдан бекітілген болса және ұрпақтан ұрпаққа немесе гибридтік сорттарда көбейту циклынан кейін өзгермейтін болса, тұрақты деп саналады. Селекционер сортқа қабылданатын "атау" беруі керек, ол сорттың ресми атауы болып табылады және оны сатуға жіберген кез келген адам осы атауды пайдалануға міндетті. Әдетте, өсімдік сорттарына құқықтар ұлттық кеңселермен тексеруден кейін беріледі. Тұқым өсімдік сорттарын тексеру кеңсесіне жіберіледі, онда оны бір немесе бірнеше маусым бойы өсіріп, оның ерекше, тұрақты және біркелкі екенін тексереді. Егер осы сынақтардан сәтті өтілсе, белгілі бір мерзімге (әдетте 20/25 жыл, ал ағаштар мен жүзімдіктер үшін 25/30 жыл) толық құқықтар беріледі. Құқықтарды сақтау үшін жаңарту төлемдері (көбінесе жылдық) қажет. Селекционерлер өз құқықтарын қорғау үшін сотқа жүгіне алады және келтірілген залапты өндіріп алуға құқылы. Өсімдік селекционерлерінің құқықтары патенттік құқық сияқты басқа құқықтық институттарда көзделмеген ерекшеліктерді қамтиды. Көбінесе шаруашылыққа арналған тұқымдарға қатысты ерекшелік бар. Шаруалар осы өнімді өздерінің тұқымдық қоры ретінде сақтай алады, бірақ бұл "қоңыр қаппен сатуды" (яғни шаруашылықта сақталған тұқымды жергілікті көршілерге қайта сатуды) білдірмейді. Көбейту мақсатында одан әрі сату селекционердің жазбаша рұқсатысыз рұқсат етілмейді. Сондай-ақ, селекционерлерге арналған ерекшелік те бар (1991 жылғы заңда зерттеу ерекшелігі), ол селекционерлерге қорғалған сорттарды өсімдіктердің жаңа сорттарын (1978 жылғы заң) немесе басқа да тәжірибелік мақсаттар үшін (1991 жылғы заң) жасау үшін бастапқы материал ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, ұлттық мүдделерді қамтамасыз ету және селекционер сұранысты қанағаттандыра алмаған жағдайда, қорғалған сорттарға көпшіліктің қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін міндетті лицензия беру туралы ереже бар. Патенттік құқық пен өсімдік селекционерлерінің құқықтары арасында шиеленіс бар. Австралияда, АҚШ-та және Канадада осы құқықтардың арасындағы қайшылықтарды қарастырған сот істері болды. Бұл істердің барлығы патенттер мен өсімдік селекционерлерінің құқықтары бір-бірін толықтырады және бірін-бірі жоққа шығармайды деген принцип бойынша шешілді. Осылайша, сақталған тұқымдарға қатысты өсімдік селекционерлерінің құқықтарын бұзудан босатулар, бірдей өсімдіктерге қатысты патенттерді бұзудан босатуды тудырмайды. Сол сияқты, өсімдік селекционерлерінің құқықтарын бұзуға жататын әрекеттер, мысалы сортты экспорттау, сортқа патентті бұзуға жатпайды, себебі патент иесіне патенттелген өнертабысты жасауға, пайдалануға немесе сатуға (бірінші сатуға, бірақ қайта сатуға емес) тыйым салуға ғана құқық береді.

Plant breeders' rights (PBR), also known as plant variety rights (PVR), are rights granted in certain places to the breeder of a new variety of plant that give the breeder exclusive control over the propagating material (including seed, cuttings, divisions, tissue culture) and harvested material (cut flowers, fruit, foliage) of a new variety for a number of years. With these rights, the breeder can choose to become the exclusive marketer of the variety, or to license the variety to others. In order to qualify for these exclusive rights, a variety must be new, distinct, uniform, and stable. A variety is:
new if it has not been commercialized for more than one year in the country of protection;
distinct if it differs from all other known varieties by one or more important botanical characteristics, such as height, maturity, color, etc. ;
uniform if the plant characteristics are consistent from plant to plant within the variety;
stable if the plant characteristics are genetically fixed and therefore remain the same from generation to generation, or after a cycle of reproduction in the case of hybrid varieties. The breeder must also give the variety an acceptable "denomination", which becomes its generic name and must be used by anyone who markets the variety. Typically, plant variety rights are granted by national offices after examination. Seed is submitted to the plant variety office, who grow it for one or more seasons, to check that it is distinct, stable, and uniform. If these tests are passed, exclusive rights are granted for a specified period (typically 20/25 years, or 25/30 years for trees and vines). Renewal fees (often, annual) are required to maintain the rights. Breeders can bring suit to enforce their rights and can recover damages. Plant breeders' rights contain exemptions that are not recognized under other legal doctrines such as patent law. Commonly, there is an exemption for farm saved seed. Farmers may store this production in their own bins for their own use as seed, but this does not necessarily extend to "brown bag sales" (i. e. resale of farm saved seed to neighbors in the local area). Further sales for propagation purposes are not allowed without the written approval of the breeder. There is also a breeders' exemption (research exemption in the 1991 Act) that allows breeders to use protected varieties as sources of initial variation to create new varieties of plants (1978 Act), or for other experimental purposes (1991 Act). There is also a provision for compulsory licensing to assure public access to protected varieties if the national interest requires it and the breeder is unable to meet the demand. There is tension over the relationship between patent rights and plant breeder's rights. There has been litigation in Australia, the United States, and Canada over the overlap between such rights. Each of these cases was decided on the principle that patents and plant breeders' rights were overlapping and not mutually exclusive. Thus, the exemptions from infringement of plant breeders' rights, such as the saved seed exemption, do not create corresponding exemptions from infringement of the patents covering the same plants. Likewise, acts that infringe the plant breeders' rights, such as exportation of the variety, would not necessarily infringe a patent on the variety, which only allows the patent owner to prohibit making, using, or selling (first sale, but not resale) the patented invention.

Халықаралық құқықтар

1957 жылы Францияда жаңа сорттарды қорғау жөнінде келіссөздер өтті. Бұл Өсімдіктердің жаңа түрлерін қорғау жөніндегі халықаралық одақ (UPOV) құрылуына және 1961 жылы Өсімдіктердің жаңа түрлерін қорғау жөніндегі халықаралық конвенцияның (UPOV конвенциясы) алғашқы мәтінін қабылдауына әкелді. Конвенцияның мақсаты – Конвенцияға қатысушы мемлекеттердің жаңа өсімдік сорттарын шығарушылардың жетістіктерін мойындауын қамтамасыз ету, оларға бірыңғай және нақты анықталған қағидалар негізінде ерекше меншік құқығын беру. Конвенция 1972, 1978 және 1991 жылдары Женевада қайта қарастырылды. 1978 және 1991 жылдардағы актілер қорғаудың ең төменгі деңгейін белгілейді және мүше мемлекеттерге өздерінің заңнамаларында ұлттық ерекшеліктерді ескеру мүмкіндігін ұсынады. 1978 жылғы акті бойынша өсімдік селекционерінің құқығының ең төменгі деңгейі қорғалатын сорттың көбейту материалының коммерциялық мақсатта өндірілуі, сатуға ұсынылуы және сатылуы үшін иесінің алдын ала рұқсатын алуды талап етеді. 1991 жылғы актіде көбейту материалына қатысты иесінің рұқсаты қажетті әрекеттерді анықтайтын егжей-тегжейлі ережелер бар. Өсімдіктерді өсірушіге рұқсат алу сорттың жиналған материалымен жасалатын кез келген көрсетілген әрекеттерге қатысты да қажет, егер өсірушіге көбейту материалына қатысты өз құқығын жүзеге асыруға орынды мүмкіндік берілмесе немесе оны жүзеге асырмаса, «Омега қауіп» жағдайын тудыруы мүмкін. Мысалы, осы ережеге сәйкес Нидерландыда өз сорттарын қорғаған гүл өсіруші осы сорттың Египеттен Нидерландыға кескіш гүлдерін әкелуді тоқтата алады, себебі Египет өсімдік селекционерлеріне құқық бермейді, өйткені өсірушіге Египетте ешқандай құқықтарды жүзеге асыруға мүмкіндік болмаған. Сондай-ақ, мүше мемлекеттерде селекционердің тікелей жиналған материалдан алынған өнімдерге (мысалы, ұннан немесе дәннен алынған майға, немесе жемістер шырынына) қолданылатын көрсетілген әрекеттерге қатысты селекционердің рұқсатын талап ету мүмкіндігі бар, егер селекционердің жиналған материалға қатысты өз құқығын жүзеге асыруға жеткілікті мүмкіндігі болмаса. UPOV конвенциясы сондай-ақ ұлттық режимнің көпжақты жүйесін белгілейді, онда кез келген мүше мемлекеттің азаматтары өсімдік селекционерлерінің құқықтарын алу мақсатында барлық мүше мемлекеттердің азаматтары ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, ол көпжақты басымдық беру жүйесін енгізеді, онда бір мүше мемлекетте қорғауға арналған өтініштің берілген күнінен бастап бір жыл ішінде барлық басқа мүше мемлекеттерде берілген өтініштер үшін өтініш беру күні белгіленеді. Бұл селекционерге өз сорттарының жаңалығын сақтау үшін қажетті бір жылдық мерзім ішінде кез келген бір мүше елде тіркеуге мүмкіндік береді, ал сорттың жаңалығы бастапқы тіркеу күнінен бастап бір жыл ішінде басқа мүше елдерде тіркелген кезде де танылады. Алайда, егер өтініш беруші басымдықты пайдалануды қаламаса, онда АҚШ-тан басқа барлық басқа мемлекеттерде ағаш және жүзім түрлерінен басқа барлық түрлер үшін өтініш беруге төрт жыл уақыт беріледі, бұл жағдайда өтініш беруге алты жыл уақыт беріледі. 2004 жылғы 27 шілдедегі No 2100/94 қаулысы. Төрт немесе алты жылдық кезеңнің басталуының себебі бірінші өтінішті беру күні емес, сортты алғаш рет саудаға шығару күні болып табылады. UPOV конвенциясы өздігінен орындалмайды. Әрбір мүше мемлекет конвенцияның талаптарына сәйкес келетін заңнаманы қабылдауы және оны UPOV Кеңесінің қарауы мен бекітуі үшін UPOV хатшылығына ұсынуы керек, ол комитет ретінде әрекет ететін UPOV-тің барлық мүше мемлекеттерінен тұрады. Осы келісімге сәйкес Ұлыбритания 1964 жылы өсімдіктер сорттары мен тұқымдары туралы заң қабылдады. Осыған ұқсас заңдар Нидерланды, Дания, Германия және Жаңа Зеландияда қабылданды. 1970 жылы АҚШ Батыс Еуропаның он жеті елінің ізімен 1970 жылы Өсімдік түрлерін қорғау туралы заң қабылдады. Бұл заң жаңа жыныстық жолмен көбейтілген өсімдіктерді өсірушілерді қорғауға мүмкіндік берді. Алайда, АҚШ бастапқыда Өсімдіктерді патенттеу туралы заң негізінде UPOV конвенциясына қосылды және 1984 жылға дейін Өсімдіктер сорттарын қорғау жөніндегі комиссар осыған сәйкес ережелерді жариялағанға дейін PVP заңын UPOV талаптарына сәйкес келтірмеді. 1980 жылдан бастап АҚШ-тың патенттік кеңсесі өсімдіктерге, соның ішінде өсімдіктер сорттарына патенттер берді. Бұл АҚШ-та өсімдіктер сорттарын қорғаудың екінші тәсілін ұсынды. Австралия 1987 жылы Өсімдік сорттарын қорғау туралы заңды (Cth) және 1994 жылы Өсімдік өсірушілерінің құқықтары туралы заңды (Cth) қабылдады. Австралияның патенттік заңнамасы сондай-ақ өсімдік сорттарына патент беруге мүмкіндік береді. Барлығы 65 ел UPOV конвенциясына қол қойды және конвенцияның талаптарына сәйкес келетін өсімдік селекционерлерінің құқықтары туралы заңнаманы қабылдады. Ғылыми-зерттеулерге қатысты зият жеңілдігінің саудалық аспектілері туралы Дүниежүзілік сауда ұйымының (TRIPs) келісімі мүше мемлекеттерге өсімдік сорттарын патенттер немесе тиімді sui generis (жеке) жүйе арқылы немесе екеуінің комбинациясы арқылы қорғауды талап етеді. Көптеген елдер бұл талапты UPOV конвенциясына сәйкес келетін заңнама арқылы орындайды. Үндістан UPOV Кеңесінің келісім талаптарына сәйкес келмейтін өсімдік селекционерлерінің құқықтары туралы заңды қабылдады. Соңғы 1991 жылғы UPOV конвенциясы халықаралық өсімдік селекционерлерінің құқықтарына қатысты бірнеше шектеулер белгіледі. Конвенцияның қазіргі заңнамасы жаңа өсімдік сорттарын зият жеңілдігі ретінде таниды, бірақ болашақ егін үшін тұқымдарды сақтауға қатысты заңдар құрылды, осылайша келесі егін маусымдарында пайдалану үшін тұқым сатып алу қажеттігі айтарлықтай төмендеді, тіпті толығымен жойылуы мүмкін. Дүниежүзілік сауда ұйымының құрамына кіретін елдер жаңа өсімдік сорттарының құрылуын мойындауға және осы құрылымдарды зият жеңілдігі заңдарының толық тануымен қамтамасыз етуге міндетті. Мұндай зият жеңілдігі құқықтарын беру жолын көрсететін ресми заңнама 1991 жылғы UPOV конвенциясы болып табылады, ол мұндай құқықтарды жеке селекционерге береді. Өсімдік селекционерлерінің құқықтары мен патенттер арасындағы зият жеңілдігі заң саласындағы қабаттасу өсімдік сорттарының екеуін де қорғауға мүмкіндік беретін қос қорғау арқылы реттеледі. Қазіргі уақытта зият жеңілдігі құқықтары жаңа және заңдық талап қойылған кезде табылмайтын идеяларды қорғайды. Өсімдіктерге қатысты зият жеңілдігінің құқықтық қорғалуын өзгертуге қатысты болашақ күтулер алғашқы өсімдік патентына қойылатын құқықтық талаптардан өзгеше. Осы заңдардың жақтастары зерттеулер мен әзірлемелерге қаржылық қолдаудың үлкен қажеттілігін мойындайды. Мысалы, ауыл шаруашылық зерттеулері мен әзірлемелері, өсіп келе жатқан әлемдік халықты тұрақты түрде қамтамасыз ету қабілетіне қатысты, ерекше қиындықтарға толы сала ретінде белгіленді. Керісінше, кейбіреулер жаңа өсімдік сорттарына зият жеңілдігі заңдарын қабылдаудан гөрі әртүрлі тәсіл қажет деп санайды. Әдетте, бұл қауымдастықтар өз тұқымдық қорына бақылау құқығына ие болуы керек деген сенімнен туындайды, бұл ауыл шаруашылық биоәртүрлілігін, төзімділігін және азық-түлік қауіпсіздігін арттырудың құралы ретінде қарастырылады. Бұл идея тұқымды сақтаудағы маңыздылығына байланысты зият жеңілдігі құқықтарына, әсіресе өсімдік генетикасын патенттеуге қатысты мәселелермен тығыз байланысты. Белсенділер фермерлер мен жеке тұлғалар дәстүрлі өсімдік сорттарын сақтау практикасы үшін заңдық қорғауға ие болуы керек деп мәлімдейді. Тұқымдық қауіпсіздік белсенділері сондай-ақ тұқымды сақтау ...

In 1957, in France negotiations took place concerned with the protection of new varieties. This led to the creation of the Union Internationale pour la Protection des Obtentions Végétales (UPOV) and adoption of the first text of the International Convention for the Protection of New Varieties of Plants (UPOV Convention) in 1961. The purpose of the Convention was to ensure that the member states party to the Convention acknowledge the achievements of breeders of new plant varieties by making available to them an exclusive property right, on the basis of a set of uniform and clearly defined principles. The Convention was revised in Geneva in 1972, 1978 and 1991. Both the 1978 and the 1991 Acts set out a minimum scope of protection and offer member States the possibility of taking national circumstances into account in their legislation. Under the 1978 Act, the minimum scope of the plant breeder's right requires that the holder's prior authorisation is necessary for the production for purposes of commercial marketing, the offering for sale and the marketing of propagating material of the protected variety. The 1991 Act contains more detailed provisions defining the acts concerning propagating material in relation to which the holder's authorisation is required. The breeder's authorisation is also required in relation to any of the specified acts done with harvested material of the variety, unless the breeder has had reasonable opportunity to exercise their right in relation to the propagating material, or if not doing so could constitute an "Omega Threat" situation. Under that provision, for example, a flower breeder who protects their variety in the Netherlands could block importation of cut flowers of that variety into the Netherlands from Egypt, which does not grant plant breeders' rights, because the breeder had no opportunity to exercise any rights in Egypt. Member countries also have the option to require the breeder's authorization with respect to the specified acts as applied to products directly obtained from the harvested material (such as flour or oil from grain, or juice from fruit), unless the breeder has had reasonable opportunity to exercise their right in relation to the harvested material. The UPOV Convention also establishes a multilateral system of national treatment, under which citizens of any member state are treated as citizens of all member states for the purpose of obtaining plant breeders rights. It also sets up a multilateral priority filing system, under which an application for protection filed in one member state establishes a filing date for applications filed in all other member states within one year of that original filing date. This allows a breeder to file in any one member country within the one year period required to preserve the novelty of their variety, and the novelty of the variety will still be recognized when the filing is done in other member countries within one year of the original filing date. However, if the applicant does not wish to make use of priority filing, he or she has four years in which to apply in all other member states, excepting the United States, for all species except tree and vine species in which case he or she has six years to make application. More information can be obtained in Article 10 (1) (b) of Council Regulation (EC) No. 2100/94 of 27 July 2004. The trigger to start the four or six year period is not actually the date on which the first filing is made but the date on which the variety was first commercialised. The UPOV Convention is not self executing. Each member state must adopt legislation consistent with the requirements of the convention and submit that legislation to the UPOV Secretariat for review and approval by the UPOV Council, which consists of all the UPOV member states acting in committee. In compliance with these treaty obligations, the United Kingdom enacted the Plant Variety and Seeds Act 1964. Similar legislation was passed in the Netherlands, Denmark, Germany, and New Zealand. In 1970 the United States followed the lead of seventeen Western European nations and passed the Plant Variety Protection Act 1970 (US). This legislation provided protection to developers of novel, sexually reproduced plants. However, the United States originally acceded to the UPOV Convention on the basis of the Plant Patent Act and did not bring the PVP Act into compliance with UPOV requirements until 1984 when the Commissioner of Plant Variety Protection promulgated rules to do so. Since the 1980s, the US Patent Office has granted patents on plants, including plant varieties this provides a second way of protecting plant varieties in the United States. Australia passed the Plant Variety Protection Act 1987 (Cth) and the Plant Breeders Rights Act 1994 (Cth). Australian patent law also permits the patenting of plant varieties. In total, 65 countries have signed the UPOV Convention and adopted plant breeders' rights legislation consistent with the requirements of the convention. The WTO's Agreement on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPs) requires member states to provide protection for plant varieties either by patents or by an effective sui generis (stand alone) system, or a combination of the two. Most countries meet this requirement through UPOV Convention compliant legislation. India has adopted a plant breeders' rights law that has been rejected by the UPOV Council as not meeting the requirements of the treaty. The most recent 1991 UPOV convention established several restrictions upon international plant breeders' rights. While the current legislature of the convention recognizes novel varieties of plants as intellectual property, laws were formed concerning the preservation of seeds for future plantation, such that the need to buy seeds to use in subsequent planting seasons would be significantly reduced, and even potentially eliminated altogether. Constituent countries of the World Trade Organization are required to acknowledge the creation of new varieties of plants, and to uphold these creations within full recognition of intellectual property rights laws. A formalized legislature, exemplifying the manner in which such intellectual property rights can be conferred, is demonstrated by the 1991 UPOV convention, which declares such rights upon an individual breeder. Double protection mediates the overlap between plant breeders' rights and patents that exists within the purview of intellectual property rights law, by enabling the protections of both to be conferred upon a particular plant variety. Currently, intellectual property rights protect ideas that can be demonstrated as being novel and undiscovered at the time of its legal claim as intellectual property. Expectations of future changes to the legal protection of plant related forms of intellectual property differ from the legal requirements for the first plant patent. Proponents of these laws recognize an overarching need for the financial support of research and development. Agricultural research and development, for example, has been specified as a particularly demanding endeavor, with respect to immediate concerns for the ability to sustainably feed an increasing global population. On the contrary, some believe that a more diverse approach than the imposition of intellectual property rights laws upon new plant varieties is required. Generally, it comes from the belief that communities should have control over their own seed stock, as a means to increase agricultural biodiversity, resilience, and food security. This idea is closely connected to issues of intellectual property rights, particularly related to the patenting of plant genetics, due to the importance of seed saving in seed sovereignty. Activists argue that farmers and individuals should have legal protection for the practice for maintaining traditional plant varieties. Seed sovereignty activists also argue that seed saving should be protected on the grounds of environmentalism and food security. Some activists argue that seed sovereignty is important because of the cultural value of certain seeds and plant varieties, especially among indigenous communities. Seed sovereignty has strong ties to the food justice and food sovereignty movements, due to its focus on increasing food security for all communities.