Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ренессанс дәуіріндегі фагонның алдыңғы үлгісі
Renaissance predecessor of the bassoon
Дульциан – екі қамыстан жасалған және бүктеліп конус тәрізді құрылған Ренессанс дәуіріндегі ағаштан жасалған үрлемелі аспап. Dulzian, Dulciaan, Langes және Baxão сияқты эквивалентті терминдер де бар. Қазіргі заманғы фагонның алдасты, ол 1550 мен 1700 жылдар аралығында кеңінен таралды, бірақ одан бұрын да ойлап табылуы мүмкін. Осы кезеңнің соңында ол барокко фагонымен бірге болды, бірақ кейін оның орнына барокко фагоны келді. Ол Солтүстік және Батыс Еуропа, сондай-ақ Жаңа әлемде, діни және әлемдік контексте орындалды.
The dulcian is a Renaissance woodwind instrument, with a double reed and a folded conical bore. Equivalent terms include , Dulzian, , dulciaan, , lang es, and baixão. The predecessor of the modern bassoon, it flourished between 1550 and 1700, but was probably invented earlier. Towards the end of this period it co existed with, and was then superseded by, the baroque bassoon. It was played in both secular and sacred contexts, throughout northern and western Europe, as well as in the New World.
Құрылыс
Дулциан көбінесе бір кесек кленнен жасалады, тесіктері алдымен бұрғыланып, келістіріліп, содан кейін сыртқы пішіні жоңдалады. Қамысы металл мундштуктің ұшына бекітіледі, ол кішкентай тесіктің үстіне салынады. Фаготтан айырмашылығы, дульцианда әдетте кеңейтілген құбыр (колокол) болады, кейде ол жеке ағаштан жасалады. Бұл құбырды кейде дыбысын басуға болады, бұл үшін алынып-қойылатын құрылғы немесе құралдың өзіне енгізілген құрылғы қолданылады. Аспаптың сырты, корнет сияқты, былғарымен қапталуы мүмкін. F тонындағы бас – ең көп таралған өлшем болғанымен, дульциан көптеген басқа өлшемдерде де кездеседі: тенор (C тонында), альт (F немесе G тонында) және сопрано (C тонында). Сондай-ақ, C тонындағы "квартет бас" дульцианы мен F тонындағы контрабас үлгілері де бар. Әрбір аспаптың диапазоны екі жарым октаваны құрайды және сәйкес әнші дауысының диапазонына сүйенеді: мысалы, бас C2 (ортаңғы C-ден екі октава төмен) -ден G4-ке дейін (ортаңғы C-ден жоғары G) дейін дыбыстай алады.
The dulcian is generally made from a single piece of maple, with the bores being drilled and reamed first, and then the outside planed to shape. The reed is attached to the end of a metal bocal, inserted into the top of the small bore. Unlike the bassoon it normally has a flared bell, sometimes made from a separate piece of timber. This bell can sometimes be muted, the mute being either detachable, or built into the instrument. The outside of the instrument can also be covered in leather, like the cornett. Although the bass in F is the most common size, the dulcian comes in many other sizes: tenor (in C), alto (in F or G) and soprano (in C). There are also examples of a "quart bass" dulcian in C and contrabass in F. The range of each instrument is two and a half octaves, centred on the range of the corresponding singing voice: for example, the bass ranges from C2 (two octaves below middle C), to G4 (the G above middle C).
Эволюция
Дулцианның қамысы толық ашық болады, бұл орындаушыға дыбыс пен интонацияны амбушюр арқылы басқаруға мүмкіндік береді. Алғаш пайда болған кезде, басқа екі қамысты аспаптардың қамысы толығымен жабық болған, мысалы, кремхорн немесе сыбызғы, немесе піруетпен жартылай жабылған, мысалы, шалмей. Дулцианның ыңғайлы өлшемдерінің арқасында басс-шалмейді ығыстырғаны айтылады, бірақ олардың бірге болғаны және басс-шалмей мен басс-дулциан шамамен бір уақытта пайда болғаны да сөз болады. Бұл аспап 16 ғасырдың ортасында кеңінен қолданылған сияқты. Брюссельде әртүрлі өлшемдегі аспаптар жиынтығы сақталған: олардың үстінде "Melchor" деген жасаушының белгісі бар және олар испандық деп есептеледі. Тағы бір мәшһүр мысал – Линцтегі кейінірек жасалған, былғарымен қапталған және кіріктірілген демпфері бар аспап. Ең көп көшірілген мысал – Деннердің 1700 жылғы аспабы, ол да кіріктірілген демпфермен жабдықталған. Қазіргі заманғы Линц аспабының көшірмелері тегіс дыбыс шығарады және жоғары ноталарға оңай жетеді, ал Деннер аспабының заманауи көшірмелері үшін бұл тіпті де маңыздырақ.
The reed on the dulcian is fully exposed, allowing the player to control the sound and intonation by embouchure. At the time it first appeared, other double reed instruments either had the reed fully enclosed, like the crumhorn or the bagpipe, or partially enclosed by a pirouette, like the shawm. It has been argued the dulcian displaced the bass shawm, on account of its more convenient size, but it has also been argued that the two co existed and that the bass shawm appeared at about the same time as the bass dulcian. The instrument seems to have been in wide use by the middle of the sixteenth century. A set of instruments in various sizes exist in Brussels: these have a maker's mark of "Melchor" and are thought to be Spanish. Another well known example is a slightly later instrument in Linz, leather covered and with a built in mute. The latest commonly copied example is by Denner, 1700, which also has a built in mute. Modern copies of the Linz instrument have a smoother sound and reach the high notes more easily, this is even more the case for modern copies of the Denner instrument.
Функциясы мен репертуары
Дульциан – икемді аспап, ол ашық ауада музыка ойнауға да, камералық музыкаға да жеткілікті, тіпті хормен де үйлесіп ойнай алады. Оны қалалық қарауылдың шалмейлерімен және сакбуттарымен би музыкасын орындауға, камералық музыкаға, сондай-ақ Джованни Габриели мен Генрих Шюц сияқты Венеция мен Германияның көп дауысты музыкалық шығармаларына пайдалануға болар еді. Дарио Кастеллоның сонаталарында дульцианға арналған бөлімдер нақты көрсетілген.
The dulcian is a flexible instrument, capable of being loud enough to play in outdoor bands, quiet enough for chamber music, and expressive enough to join in with the choir. Its uses would have included playing dance music with the shawms and sackbuts of the city watch, chamber music, and the grand polychoral repertoire from Venice and Germany, such as Giovanni Gabrieli and Heinrich Schütz. There are explicit dulcian parts in the sonatas by Dario Castello.