Кіріспе
Майкл Крайтонның романы. «Өлілерді жеушілер: Ибн Фадланның 922 жылы солтүстік тайпаларымен болған оқиғаларын баяндайтын қолжазбасы» (кейіннен романның киноға бейімделуіне сәйкес «13-ші жауынгер» деп қайта басылды) – Майкл Крайтонның 1976 жылғы романы, оның жеке атымен жарық көрген төртінші және жалпы он төртінші романы. Оқиға 10 ғасырдағы мұсылман арабтың викингтер тобымен бірге олардың қонысына сапар шегуі туралы. Крайтон кітаптың екі дереккөзге негізделгенін қосымшада түсіндіреді. Алғашқы үш тарау Ахмад ибн Фадланның солтүстікке жасаған сапары және варягтармен болған тәжірибесі мен байқаулары туралы жеке баяндауынан алынған. Ал қалған бөлігі – «Беовульф» дастанының қайта баяндалуы.
Eaters of the Dead: The Manuscript of Ibn Fadlan Relating His Experiences with the Northmen in AD 922 (later republished as The 13th Warrior to correspond with the film adaptation of the novel) is a 1976 novel by Michael Crichton, the fourth novel under his own name and his 14th overall. The story is about a 10th century Muslim Arab who travels with a group of Vikings to their settlement. Crichton explains in an appendix that the book was based on two sources. The first three chapters are a retelling of Ahmad ibn Fadlan's personal account of his actual journey north and his experiences with and observations of Varangians. The remainder is a retelling of Beowulf.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Романның оқиғасы 10 ғасырда орын алады. Бағдад халифасы Әл-Муктадир өзінің елшісі Ахмад ибн Фадланды Волга бульгарларының патшасына көмек көрсету үшін жіберді. Ахмад ибн Фадлан мақсатына жетпейді, өйткені оны басшысы Буливиф бастаған викингтер тобы солтүстікке қарай батыл жорыққа қатысуға мәжбүр етеді; оны табысқа жету үшін жұмақты көргеннің (күрәбашының) талабына сай, топтың 13-ші мүшесі ретінде алып кетеді. Олар Хротгар патшаның резиденциясы – Хурот залына барып, оны "тұманды монстрлардан" немесе "вендолдардан" қорғауға кіріседі. Бұл қатыгез жабайылар тайпасы (баяндаушының пікірінше, бұл тайпаның мүшелері, мүмкін, неоандертальдықтардың қалдықтары болған), олар аю терісін киіп шайқасқа шығады. Екі қанды шайқастан кейін Ибн Фадлан мен қалған викингтер теңіз шұңғырларының желісінде орналасқан вендолдардың ауылына шабуыл жасауға шешім қабылдайды. Олар теңіз шұңғырларына кіріп, вендол тайпасының басшысын өлтіріп, Хурот залына қайта оралады. Бірақ, осы әрекет кезінде Буливиф қаза табады. Хуротта олар вендолдармен соңғы рет шайқасып, жеңіске жетеді. Одан кейін Ибн Фадлан сапарын жалғастыруға рұқсат алады. "Өлілерді жеушілер" ескі қолжазбаға ғылыми түсініктеме ретінде баяндалған. Аңызшы бұл оқиғаны түпнұсқа әңгімешінің қолжазбасының қазірге дейін сақталған түсініктемелері мен аудармаларының жиынтығы ретінде сипаттайды. Жазбада түпнұсқа оқиғаның кейінірек көшірушілермен өзгеруі немесе дұрыс аударылмауы мүмкін екендігі туралы бірнеше сілтемелер бар. Оқиға бірнеше түрлі дауыстармен айтылады: редактор/баяндаушы, сценарийдің аудармашылары және түпнұсқа авторы Ахмад ибн Фадлан, ол басқалардың айтқан әңгімелерін де жеткізеді. Шындыққа жақындық сезімі, фактілік және ойдан шығарылған көздерге сілтеме жасайтын, түсіндірмелермен жазылған қосымша жазбалармен нығайтылады.
Ақпарат көздері мен шабыт көзі
Кейінгі сөзінде Крайттон кітаптың қалай пайда болғаны туралы бірнеше түсініктеме береді. Крайттонның жақын досы "Әдебиеттегі жалықтыратын нәрселер" тақырыбында лекция оқыған. Лекциясында ол Беовульф туралы және оның неге қызықсыз екендігі туралы пікір білдірген. Крайттон бұл оқиғаның жалықтыратын емес, керісінше, өте қызықты туынды екенін айтты. Пікірталас күшейіп, Крайттон оқиға дұрыс бейнеленсе, қызықты болатынын дәлелдейтінін мәлімдеді. Абдул Альхазредтің "Некрономиконы" (Х.П. Лавкрафттың әйгілі туындысы) бір рет еске түсіріледі.
Қабылдау
New York Times газетінің сыншысы оны "көңіл көтеретін, бірақ көңілін қалдыратын" деп атады. Chicago Tribune газеті оны "күлкілі, қызықты және ақпаратты" деп бағалады.
Фильмге бейімделу
1979 жылы романның киноға түсірілімі жаңадан құрылған Orion Pictures компаниясымен, Крайтон режиссерлігімен жасалатыны жарияланды. Бірақ бұл жоспар іске аспады. Роман 1999 жылы Джон МакТирнан режиссерлік еткен «13-ші жауынгер» фильмі түрінде бейімделді және Walt Disney Pictures компаниясы Touchstone Pictures арқылы шығарды. Дисней түрлі себептермен, соның ішінде бюджеттен шығып кетуіне байланысты МакТирнанды жұмыстан шығарғаннан кейін Крайтон қайта түсіру үшін авторлық құқығы көрсетілмеген режиссерлік жұмыстар жасады. Антонио Бандерас Ибн Фадлан рөлін ойнады. Крайтон фильмге «өте риза» екенін жазды, дегенмен фильм аралас пікірлер алды және прокатта үлкен табыс таппады, бүкіл әлем бойынша шамамен 62 миллион доллар тапты; фильмнің бюджеті 100 миллион доллардан асты.