Кіріспе
Эдуардо Де Филиппо ОМРИ (Eduardo De Filippo OMRI; 26 мамыр 1900 - 31 қазан 1984), жай ғана Эдуардо деп те белгілі, итальяндық актер, режиссер, сценарист және драматург, ең танымал шығармалары – неаполитандық «Филюмена Мартурано» және «Наполи Миллионария». XX ғасырдың ең маңызды итальян суретшілерінің бірі саналатын Де Филиппо көптеген театрлық драмалардың авторы, оларды бастапқыда өзі сахналап, режиссерлік етті, ал кейін Италиядан тыс жерлерде марапатталып, қойылды. Оның көркемдік еңбегі мен итальян мәдениетіне қосқан үлесі үшін Италия Республикасының президенті Сандро Пертини оны өмір бойына сенатор деп тағайындады.
Eduardo De Filippo OMRI (eduˈardo de fiˈlippo; 26 May 1900 – 31 October 1984), also known simply as Eduardo, was an Italian actor, director, screenwriter and playwright, best known for his Neapolitan works Filumena Marturano and Napoli Milionaria. Considered one of the most important Italian artists of the 20th century, De Filippo was the author of many theatrical dramas staged and directed by himself first and later awarded and played outside Italy. For his artistic merits and contributions to Italian culture, he was named senatore a vita by the President of the Italian Republic Sandro Pertini.
Отбасы
Де Филиппо 1900 жылғы 26 мамырда Неаполь қаласында дүниеге келген. Ұзақ жылдар бойы оның туған күні 24 мамыр деп жаңылысқан, бірақ аниграф кітаптарындағы жаңа зерттеулер 26-сы нақты күн екенін көрсетті. Эдуардо – драматург және актер Эдуардо Скарпеттаның екінші ұлы, неаполитандық театрдың патшасы, сондай-ақ театр тігіншісі және костюмер Луиза Де Филиппо. Ол және оның бауырлары Аннунциата "Титина" мен Джузеппе "Пеппино" заңды емес туған, себебі Скарпетта 1876 жылдан бері Луизаның әкесінің қарындасы Роза Де Филиппоға үйленген. Скарпеттаның түрлі қарым-қатынастардан тағы алты заңсыз баласы болған, олардың ішінде актерлер Эрнесто Муроло мен Эдуардо Пассарелли де бар. Скарпетта Эдуардо Де Филиппо мен оның бауырларын мойындаған емес, содан ақ ұлы анасының тегін алған.
Театр
Эдуардо Де Филиппо сахнаға алғаш рет төрт жасында шықты. 14 жасында ол Скарпетта труппасында кәсіби актер болып, 1927 жылға дейін ойнады. 1925 жылы труппа Миланның Фоссати театрында ойнады, онда Эдуардо ди Филиппо көзге түсіп, кейіннен Италияның ең беделді сыншысы Ренато Симонидің мақтауына ие болды. 1931 жылы Эдуардо ағасы, драматург Пеппино және әпкесі Титинамен бірге Compagnia del Teatro Umoristico I De Filippo деп аталатын театр труппасын құрды. Олар commedia dell'arte-ге негізделген, бірақ оның шектеулеріне ұшырамаған жаңа жанр мен бірегей көркемдік тәсілді ойлап тапты. 1931-1932 жылдары труппа Италия бойынша гастрольдік сапармен болды, содан кейін Неапольге оралды және Teatro Nuovo үшін Farmacia di turno (Кезекші дәріхана), Tutti insieme canteremo (Біз бәріміз бірге ән айтамыз), Miseria Bella (Керемет кедейлік) сияқты спектакльдерді қойды. 1931 жылдың 24 желтоқсанында олар Natale in casa Cupiello (Купиелло үйіндегі Рождество) атты бір актілік пьесасын орындады, ол үлкен табысқа ие болды, нәтижесінде келісім бір аптаның орнына 6 айға ұзартылды. Жақын арада олар Саннаццароға көшіп, онда Chi è cchiu' felice 'e me (Кім менден бақытты?), Amore e balestre (Махаббат пен арқан) қойылымдарын сахналады. Біраз уақыттан кейін Пиранделло Эдуардоға Лиола пьесасын бейімдеуге рұқсат берді, Пеппино басты рөлде ойнаған қойылым үлкен жетістікке жетті. Одан кейін бірнеше пьеса қойылды, біртіндеп Compagnia del Teatro Umoristico I De Filippo елдегі ең беделді театр труппаларының біріне айналды және итальян театрында революция жасады деп танылды. Эдуардоның пьесаларының кейіпкерлері көбінесе бақытсыздыққа ұшыраған, жарақаттанған және жақын туыстары мен достарынан жек көрінетін, бірақ ізгілік пен адамдық қадір-қасиетке толы болды. Батырлардың ауыртпалығы әрқашан өмірден алынған, сондықтан Эдуардоның пьесалары көрермендермен үндестік тапты. 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басында қоғамдағы фашизмге деген ықылымдылық труппаның жұмысын қиындатты: олардың қойылымдары жиі тоқтатылып, бауырлар көптеген қауіп-қатерлерге ұшырады. 1936, 1938 және 1941 жылдары Эдуардоның фашизмге қарсы ұстанымы Ішкі істер министрлігімен ресми айыпталды. 1937 жылы ол Sabato teatrale (Сенбілік театр) қойылымына қатысудан бас тартты. 1944 жылы Эдуардо мен Пеппино Римнен Солтүстікке жер аударылатын адамдардың тізіміне енгізілді. Пеппино 1944 жылы көркемдік дауларға байланысты труппадан кетіп қалды, сондықтан 1945 жылы Эдуардо мен Титина Teatro di Eduardo-ны құрды. Олар 1945 жылдың 25 наурызында Неапольдегі Сан-Карло театрында дебют жасады. Алайда Титина 1950 жылдардың басында труппадан кетіп қалды. Соғыстан кейін 1948 жылы Эдуардо 1954 жылы ашылған Неапольдегі С. Фердинанд театрын сатып алды. Алайда 1954 жылы Титина денсаулығына байланысты труппа мен театрдан кетуге мәжбүр болды. 1962 жылы труппа Ресей, Польша, Венгрия, Австрия және Бельгияда гастрольдік сапармен болды. 1967 жылы Венециядағы 26-шы театр фестивалінде Il Contratto (Келісім) қойылымын ұсынды. Сондай-ақ 1967 жылы оның ұлы Лука әкесінің труппасында ойнай бастады, алдымен Лука делла Порта деген псевдониммен. 1970 жылдары Де Филиппо Лондонға келді: 1972 жылы ол "Неаполь миллионері" қойылымын әкелді. 1973 жылы Франко Зеффиреллидің Джоан Плоурайт, Франк Финлей және Лоренс Оливье ойнаған 1959 жылғы Де Филиппоның Sabato, domenica e lunedi (Сенбі, жексенбі және дүйсенбі) пьесасы Лондонның Ұлттық театрында қойылды және Лондон драма сыншыларының сыйлығын жеңіп алды. 1972 жылдың 18 желтоқсанында ол өмірі бойы театр өнеріне қосқан үлесі үшін Антонио Фелтринелли сыйлығымен марапатталды. Де Филиппо поэтикалық тәсілі мен комедия арқылы драмалық көріністі көрсетудің ерекше тәсілі үшін; диалекттің шектерін бұзып, неаполитан мәдениетін әлемге ашқаны үшін мақталды. 1980 жылдың қаңтарында бірнеше жылдық күрестен кейін ол Флоренцияда драма мектебін ашты. 1981 жылы "театр және әдебиет өнеріндегі ең жоғары жетістіктері" үшін Италия Республикасының президенті Сандро Пертини оны сенатор а вита деп атады. Сол жылы ол 1981-1982 жылдары Римдегі L'Istituto di Teatro-да әдебиет курсын басқарды.
Кино
Де Филиппоның кинодағы алғашқы рөлі Марио Боннардың "Tre uomini in frak" фильмінде болды. 1950 жылы Де Филиппо өзінің 1945 жылғы пьесасы негізінде "Наполи миллионария" (Side Street Story) фильмін түсірді. Ол сондай-ақ 1954 жылы Тото мен София Лоренмен бірге Де Сиканың "Л'Оро ди Наполи" фильмінде ойнады. 1964 жылы Витторио Де Сика Де Филиппоның "Филумена Мартурано" пьесасы негізінде "Matrimonio all’Italiana" (Италия стилінде үйлену) фильмін түсірді, онда Филумена рөлін София Лорен сомдады. 1979 жылы Лоренс Оливье Франк Финлей мен Джоан Плоурайт басты рөлдерде ойнаған "Filumena" фильмін түсірді.
Жеке өмір
Ол үш рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Дороти Пеннингтон болды, олар 1928 жылы үйленді және бірнеше айдан кейін ажырасып кетті. 1954 жылы актриса Тео Прандиге үйленді, олармен Де Филиппоның екі баласы болды: Луиза "Луизелла" және Лука. Луизелла әкесінің театрында ойнап, керемет дарынын көрсетті. 1959 жылы жұбайлар ажырасып кетті. 1960 жылдың басында, Рождество мерекесінде Луизелла анасы мен ағасымен бірге Римге жақын орналасқан Савоя Белведер қонақ үйінде болды. 1960 жылы 5 қаңтарда ойнап жүргенде кенеттен есінен танып, миға қан құйылудан қайтыс болды. Де Филиппо жаңалықты репетиция кезінде естіді, ол ешқашан толыққанды қалпына келмеді. Луизелла Верано зиратында жерленген. Теа Пранди 1961 жылы ісіктен қайтыс болды. 1963 жылы ол Титинадан айырылды, ол ұзақ аурудан кейін қайтыс болды. 1977 жылы 4 ақпанда жазушы және драматург Изабелла Кварантотиге үйленді. Актриса Анжелика Ипполито – оның Изабелла Кварантоти мен оның бірінші күйеуі, ғалым Феличе Ипполитодан туған өгей қызы. 1979 жылы Пеппино қайтыс болды. Эдуардо Де Филиппо 1984 жылы 31 қазанда Римде 84 жасында бүйрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Оның өнер мұрасын ұлы Лука жалғастырды.