Кіріспе

Швед пьесасы, «A Dream Play» («Ett drömspel»), кейде ағылшын тілінде «The Dream Play» деп қойылады, – швед драматургы Август Стриндбергтің 1901 жылы жазған 14 сахнадан тұратын фантастикалық пьесасы. Ол 1902 жылы швед тілінде жарық көрді және алғаш рет 1907 жылғы 17 сәуірде Стокгольмде сахналанды. Бұл Стриндбергтің ең бағаланатын және ықпалды драмаларының бірі болып саналады, сонымен қатар драмалық экспрессионизм мен сюрреализмнің маңызды көрінісі ретінде қарастырылады.

Сюжет

Пьесаның басты кейіпкері – Агнес, Веда құдайы Индраның қызы. Ол адам баласының проблемаларын көру үшін жерге түседі. Ол шамамен 40 кейіпкермен кездеседі, олардың кейбіреулері айқын символдық мағынаға ие (мысалы, теология, философия, медицина және құқық салаларын білдіретін төрт декана) және өзі де ауыр некеге қадалады. Адамның түрлі-түрлі қиындықтарын (мысалы, кедейлік, қатыгездік және отбасылық өмірдің әдеттегі тіршілігін) бастан өткергеннен кейін, құдайлардың қызы адамдарды аяуға болатынын түсінеді. Тек арманды жасаған ақын ғана адамдардың азабына бейжай қарайды. :59

Автордың психологиясы

Стриндберг оны психикалық күйзеліс жағдайынан кейін жазды. Сол кезде ол қатты мазасыздыққа түсіп, әйелдер оны өлтіруге тырысып жатыр деп ойлады. Кейіннен ол өмірінің осы кезеңі туралы естелік жазды. Бірақ, әйелінің анасының көмегімен ол жазылып кетті. Бұрын Стриндберг өзін әйелдердің үздіксіз қуғынға ұшыраған шейіт деп санаған. Бұл оның екі жыныс арасындағы қарым-қатынасқа және, әрине, шығармашылығына әсер етті. Үшінші әйелі Боссемен арадағы қарым-қатынасы аяқтанғаннан кейін ғана ол өзінің сәтсіз қарым-қатынастарына өзі кінәлі екенін түсінді. Боссе "Армандар пьесасының" басты кейіпкерінің прототипі болды. Стриндберг бұл пьесаны "Менің ең үлкен қайғымның жемісі" деп атады, ол өмірдің түс сияқты иллюзия екенін көрсетеді.

Белгілі шығармалары

"Ұйдағы пьеса" пьесасының әлемдік премьерасы 1907 жылдың сәуір айында, жазылғаннан кейін алты жыл өткен соң, Швеция театрында қойылды. Стриндбергтің үшінші әйелі (сол кезде ажырасқан) Харриет Боссе Индраның қызының рөлін ойнады. Виктор Кастегрен қойылымды режиссерлік етті, ал Карл Грабоу суретші болды. Сол кездегі сыншылар пьесаның талаптары қанағаттанарлық қойылымды ұйымдастыруды өте қиын ететінін атап өтті. Стриндберг өзінің "Жақын театрында" оны қайта қоюға ниеттенді, бірақ бұл жоба сәтті болмады. Макс Рейнхардт пьесаның ең әсерлі нұсқаларының бірін сахналады. Алғаш рет 1921 жылы Стокгольмдегі Корольдік драмалық театрда қойылды, содан кейін сол жылы Берлиндегі Deutsches театрында одан да танымал қойылым жасады. Нью-Йорктегі пьесаның премьерасын Джеймс Лайт 1926 жылы Провинстаун ойыншылары үшін "The Dream Play" деген атаумен Провинстаун ойын үйінде режиссерлік етті. Кейін бұл пьеса ХХ ғасырдың ең белгілі режиссерлерін қызықтырды, олардың ішінде Олоф Моландер, Антонен Арто, Ингмар Бергман, Роджер Блин, Роберт Уилсон, Майк Демпси, Роберт Лепаж және Алехандро Ходоровский болды. Неміс режиссері Кнут Стром 1918 жылы Дюссельдорфта Пол Хенкельспен бірлесіп "Ұйдағы пьесаны" қойды. Ингмар Бергман бұл пьесаны үш рет сахналады, ал алғашқы қойылымын 1963 жылы теледидарға түсірді. Бергманның "Фанни және Александр" (1982) фильмінің соңында қалалық драмалық театрының жаңа директоры Эмили Экдаль өзі және оның қарындасы Хелена Экдаль (оның келіні) басты рөлдерде ойнайтынын мәлімдеп, Стриндбергтің "Ұйдағы пьесасын" дереу қоюға уәде береді. Стриндбергтің пьесасы қолға тиген соң, Хелена фильмнің соңында немересі Александрға дауыстап оқиды: "Барлығы болуы мүмкін. Әр нәрсе де мүмкін және ықтимал. Уақыт пен кеңістік жоқ. Шындықтың жұқа құрылымында қиял жаңа үлгілерді тоқып, айналып өтеді." Карил Черчилльдің өңделген нұсқасы 2005 жылы Лондонның Ұлттық театрында қойылды. Өңделген нұсқа Сиэтлдегі Edge Theatre Ensemble және Тампадағы Jobsite Theater сияқты басқа да аймақтарға жеткізілді, сондай-ақ 2012 жылдың ақпан айында Шеффилд драмалық студиясында көрсетілді. Эмма Ридің жаңа бейімделуі 2011 жылы Оксфорд театрында қойылды. Драматург Альфиан Сааттың еркін бейімделуі "Dreamplay: Азиялық жігіттер Vol. 1" 2000 жылы Сингапурда көрсетілді және 2014 жылы қайта қойылды.