Лахаул және Спити ауданы: Гималай тауларының маржаны
Lahaul and Spiti district
Лахаул және Спити ауданы – Үндістанның Химачал-Прадеш штатындағы әкімшілік бөлімше. Төмен халық тығыздығымен және ең сирек қоныстанған аудандардың бірі болып табылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістанның Химачал Прадеш штатындағы аудан.
A district in Himachal Pradesh, India
Үндістанның Химачал Прадеш штатындағы Лахаул және Спити ауданы бұрынғы екі жеке аудан – Лахаул және Спитиден (; немесе ) тұрады. Қазіргі әкімшілік орталығы Лахаулдағы Кайланг қаласы. Екі аудан біріктірілмес бұрын Карданг Лахаулдың астанасы, ал Дханкар Спитидің астанасы болған. Аудан 1960 жылы құрылған және Үндістандағы 640 ауданның ішінде халық саны бойынша төртінші ең кіші аудан. 2011 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, бұл Үндістандағы халық тығыздығы ең төмен аудан.
The Lahaul and Spiti district in the Indian state of Himachal Pradesh consists of the two formerly separate districts of Lahaul and Spiti (; or ). The present administrative center is Kyelang in Lahaul. Before the two districts were merged, Kardang was the capital of Lahaul, and Dhankar the capital of Spiti. The district was formed in 1960 and is the fourth least populous district in India (out of 640). It is the least densely populated district of India, according to the Census of India 2011.
География
Геологиялық тұрғыдан Гималай және Тибет жоталарында орналасқан Лахаул және Спити ауданы Рохтанг асуы арқылы Маналимен байланысты. Кунзум ла немесе Кунзум асуы (биіктігі) – Лахаулдан Спити алқабына кіретін асу. Ол Чандра Талдан басталады. Оңтүстікке қарай Спити Табодан аяқталып, Сумдода бітеді, онда жол Киннаурға кіріп, Ұлттық 5-ші тас жолымен қосылады. Спити шөлді және қиын өткелді, ал аңғардың орташа биіктігі – 3660 метр. Ол биік таулармен қоршалған, Спити өзені оңтүстік-шығыстағы шатқалдан ағып шығып, Сатледж өзенімен қосылады. Бұл – әдеттегі таулық шөлді аймақ, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері – 200 мм. Ауданның Тибет автономиялық аймағының Нгари префектурасымен тығыз мәдени байланысы бар.
Geologically located in the Himalayas and the Tibetan Plateau, Lahaul and Spiti district is connected to Manali through the Rohtang Pass. Kunzum la or the Kunzum Pass (altitude ) is the entrance pass to the Spiti Valley from Lahaul. It is from Chandra Tal. To the south, Spiti ends from Tabo, at the Sumdo where the road enters Kinnaur and joins National Highway 5. Spiti is barren and difficult to cross, with an average elevation of the valley floor of It is surrounded by lofty ranges, with the Spiti River rushing out of a gorge in the southeast to meet the Sutlej River. It is a typical mountain desert area with an average annual rainfall of only
The district has close cultural links with Ngari Prefecture of Tibet Autonomous Region.
Флора мен фауна
Лахаулдың қатал жағдайларында тек сирек кездесетін, төзімді шөптер мен бұталар өседі, тіпті мұздықтардың төменгі жағында да. Климаттың өзгеруіне байланысты Лахаул аңғарындағы адамдар капуста, картоп, жасыл бұршақ, түймедақ, помидор, сәбіз және жапырақты көкөністер сияқты кейбір көкөністерді өсіре алады. Басты ақшалай дақылдар – картоп, капуста және жасыл бұршақ. Спити алқабында кездесетін өсімдіктердің ең көп таралған түрлері: Cousinia thomsonii, Seseli trilobum, Crepis flexuosa, Caragana brevifolia және Krascheninnikovia ceratoides. Сонымен қатар, онда 62-ден астам дәрілік өсімдік түрлері де табылады. Аңғарда бірнеше арша түрлері өседі, олар суық шөлді климат жағдайларына бейімделгендігімен ерекшеленеді. Жергілікті халық оларды діни мақсаттарда және күнкөріс үшін пайдаланады. Арша ормандарына шамадан тыс пайдалану және ортаның нашарлауы қауіп төндіреді. Аңғарда қар барысы, түлкі, альпілік елік, Гималай қоңыр аюы, шаян бұғысы және Гималай көк қойы мекендейді. Қар барыстары Пин Долы Ұлттық паркі мен Киббер жабайы табиғат қорығында қорғалады. Лингти жазығында яктар мен дзолар қоныстанған. Аңшылықтың күшеюі және тамақ қорларының азаюы Тибет антилопасының, аргали, кианг, шаян бұғысы және қар барысының осы аймақтардағы санының қысқаруына әкеліп соқты, оларды жойылуға жақын түрлер санатына енгізді. Спити жергілікті тұрғындары діни сенімдеріне орай осы жабайы жануарларды ауламайды.
The harsh conditions of Lahaul permit only scattered tufts of hardy grasses and shrubs to grow, even below Glacier lines are usually found at Due to changes in climate, people in the Lahaul valley are able to grow some vegetables like cabbages, potatoes, green peas, radishes, tomatoes, carrots and leafy vegetables. The main cash crops are potatoes, cabbages, and green peas. Some of the most common species of flora found in the Valley of Spiti include Cousinia thomsonii, Seseli trilobum, Crepis flexuosa, Caragana brevifolia and Krascheninnikovia ceratoides. There are over 62 species of medicinal plants found there as well. Several species of juniper grow in the valley, noted for their adaptation to the cold desert climate conditions. They are used by local people for religious purposes and for subsistence. The juniper forests are threatened by overuse and habitat degradation. The valley is inhabited by snow leopards, foxes, ibex, Himalayan brown bear, musk deer, and Himalayan blue sheep. Snow leopards are protected within the Pin Valley National Park and Kibber Wildlife Sanctuary. The Lingti plains are home to animals such as yaks and dzos. Over hunting and a decrease in food supplies have led to a large reduction in the population of the Tibetan antelope, argali, kiangs, musk deer, and snow leopards in these regions, reducing them to the status of endangered species. The locals of Spiti do not hunt these wild animals due to their religious beliefs.
Кибер жануарлар қорығы
Кибер жабайы табиғат қорығы – Химачал-Прадеш штатындағы ең ірі жабайы табиғат қорығы. Ол 3600 метрден 6700 метрге дейінгі биіктікте, Спити өзенінің сол жағасында, Лахаул және Спити ауданында орналасқан. Оның аумағы 2220,12 шаршы километрді құрайды. Бұл суық шөл аймағы 1992 жылы жабайы табиғат қорығы деп жарияланды. Кибер жабайы табиғат қорығында альпілік елік, қар барысы, көк қой, қарлы әтеш, грифон және сақалды бүркіт сияқты жануарлар мен құстар кездеседі. Өсімдіктер құрамында монахтың қапшығы, сомлата, қызғылт арнебия, орхидея және джентиан түрлері бар.
Kibber Wildlife Sanctuary is the largest wildlife sanctuary in Himachal Pradesh. It is situated at an altitude of 3600m to 6700m, on the left bank of the Spiti River in the district of Lahaul and Spiti. It is sprawled over an area of 2220.12sq km. This cold desert area sanctuary was declared a wildlife sanctuary in 1992. The fauna of Kibber Wildlife Sanctuary includes ibex, snow leopard, blue sheep, and birds such as snow cock, griffons, and bearded eagle. The flora consists of Monkshood, Somlata, Pink Arnebia, Orchid, and Gentian.
Демография
2011 жылғы санақ бойынша Лахаул және Спити ауданының халқы 31 564 адамды құрайды. Бұл көрсеткіш бойынша ол Үндістанда 638-ші орында тұр (барлығы 640-тың ішінде). Лахаул және Спитидің тілдері, мәдениеті және халқы тығыз байланысты. Жалпы, лахаулилер тибет және индо-арий тегінен шыққан, ал спити боттары Тибетке жақындығына байланысты тибеттерге жақын. Бұрынғы оқиғаларды ескере отырып, саяхатшылардың көне заттарды тонауын болдырмау үшін ауданда Химачал-Прадеш штатының заңнамалық актісі қолданылады. Тәуелсіздік алғанға дейінгі кезеңде этникалық тайпалық аймақ Британдық Лахаул және Чамба Лахаулға бөлінген, ол 1947 жылдан кейін Пәнджабқа қосылды. Бұл Үндістанның екінші ірі ауданы. Лахаули және Спити боттарының тілі – боти, ол Батыс инновациялық топшасының тибет тіліне жатады. Олар мәдени тұрғыдан Ладак және Тибет халқына өте ұқсас, себебі олар Гуге және Ладак патшалықтарының билігінде белгілі бір уақыт аралығында болған. Лахаулилер арасында отбасы туыстық қарым-қатынастың негізгі бірлігі болып табылады. Көп отбасылық жүйе кең таралған және бұрынғы полиандриялық жүйеден қалыптасқан. Отбасының басшысы – Юнда, ал оның әйелі – Юндамо, ол ұрпақтың ең үлкен мүшесі ретінде билікке ие болады. Лахаули қоғамында кландық жүйе, сондай-ақ Рхус деп аталатын жүйе де маңызды рөл атқарады. Спити бот қауымдастығының мұрагерлік жүйесі Тибеттерге тән ерекшелікке ие. Әкесі мен анасы қайтыс болған жағдайда, отбасылық мүлікті тек үлкен ұлы мұраға алады, ал үлкен қызы анасының әшекейлерін мұраға алады, ал кіші бауырлары ештеңе мұраға алмайды. Ерлер көбінесе Трансгималайлық Гомпалардың әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне сүйенеді.
According to the 2011 census, the Lahaul and Spiti district has a population of 31,564. This gives it a ranking of 638th in India (out of a total of 640). The language, culture, and populations of Lahaul and Spiti are closely related. Generally, the Lahaulis are of Tibetan and Indo Aryan descent, while the Spiti Bhot is closer to the Tibetans, owing to their proximity to Tibet. The district has a Himachal Pradesh state legislative law in place to curb antique looting by travelers, given past incidents. In the pre independence era, the ethnic tribal belt was divided into the British Lahaul and the Chamba Lahaul, which was merged with Punjab post 1947. This is the second largest district in the Indian union. The language spoken by both the Lahauli and Spiti Bhots is Bhoti, a Tibetic language of the Western Innovative subgroup. They are very similar to the Ladakh and Tibetans culturally, as they had been placed under the rule of the Guge and Ladakh kingdoms at occasional intervals. Among the Lahaulis, the family acts as the basic unit of kinship. The extended family system is common and evolved from the polyandric system of the past. The family is headed by a senior male member, known as the Yunda, while his wife, known as the Yundamo, attains authority by being the oldest member of the generation. The clan system, also known as Rhus, plays another major role in the Lahauli society. The Spiti Bhot community has an inheritance system that is otherwise unique to the Tibetans. Upon the death of both parents, only the eldest son will inherit the family property, while the eldest daughter inherits the mother's jewelry, and the younger siblings inherit nothing. Men usually fall back on the social security system of the Trans Himalayan Gompas.
Өмір салты
Лахаули және Спити Боттардың өмір салты жақындығына байланысты ұқсас. Бұрын Лахаулилер арасында полиандрия кеңінен таралған, бірақ бұл әдет азайып барады. Спити Боттар қазір полиандрияны көбінесе қолданбайды, алайда кейбір шалғай аймақтарда ол қабылданған. Ажырасу ауыл ақсақалдарының куәлігінде қарапайым рәсім арқылы жүзеге асырылады. Ажырасуға кез келген тарап бастама көтере алады. Егер әйелі қайтадан тұрмысқа шықпаса, күйеуі оған өтемақы төлеуге міндетті. Дегенмен, мұндай жағдай Лахаулилер арасында сирек кездеседі. Ауыл шаруашылығы – негізгі күнкөріс көзі. Картоп егу жиі кездеседі. Кәсіптердің қатарында мал шаруашылығы, мемлекеттік бағдарламалар мен қызметтерде жұмыс істеу, сондай-ақ тоқыманы қоса алғанда, түрлі кәсіптер мен қолөнер бар. Лахул мен Спитидің жері таулы және жер сілкіністеріне бейім болғандықтан, үйлер тибеттік сәулет стилінде салынған.
The lifestyles of the Lahauli and Spiti Bhot are similar, owing to their proximity. Polyandry was widely practised by the Lahaulis in the past, although this practice has been dying out. The Spiti Bhot does not generally practice polyandry anymore, although it is accepted in a few isolated regions. Divorces are accomplished by a simple ceremony performed in the presence of village elders. Divorce can be sought by either partner. The husband has to pay compensation to his ex wife if she does not remarry. However, this is uncommon among the Lahaulis. Agriculture is the main source of livelihood. Potato farming is common. Occupations include animal husbandry, working in government programs and services, and other businesses and crafts that include weaving. Houses are constructed in the Tibetan architectural style, as the land in Lahul and Spiti is mountainous and quite prone to earthquakes.
Дін
Лахаулилердің көпшілігі индуизм мен тибет буддизмін Друкпа Кагью тәртібімен ұстанып, ал Спити Бхотия Гелугпа тәртібімен тибет буддизмін ұстанады. Лахаулдың ішінде Тодх Гахр (Ладакқа қарайтын Лахаулдың жоғарғы аймағы) аймағы Спитиге жақындығының арқасында буддалық ықпалдың ең күшті болған жері. Тибет буддизмі мен индуизмнің таралуына дейін, халық "Лунг Пе Чхой" дінін ұстанған, бұл дін Тибеттің Бөн дінімен ұқсастықтары бар анимистік дін болды. Дін гүлденген кезде, жануарлар мен адамдар "Ихаға" – табиғатта, әсіресе ескі қарындаш кедр ағаштарында, тастарда және үңгірлерде мекендейтін зұлым рухтарға үнемі құрбандық шалған. Лунг Пе Чхой дінінің іздері ламалардың мінез-құлқында көрінеді, олардың белгілі бір табиғаттан тыс күштерге ие деп саналады. Лосар мерекесі (Лахаулиде Хальда деп те аталады) қаңтар және ақпан айлары аралығында тойланады. Мереке күнін ламалар анықтайды. Бұл мереке индуизмнің Дивали мерекесімен бірдей маңызға ие, бірақ тибеттік дәстүрде тойланады. Мереке басталғанда, әр үйден екі-үш адам тұтатқыштарды ұстап процессияға қатысады. Содан кейін тұтатқыштардан от жағылады. Одан кейін халық будда дініндегі байлықтың қасиетті құдайы (басқа аты Васудара) Шішкар Апаға дұға етеді.
Most of the Lahaulis follow a combination of Hinduism and Tibetan Buddhism of the Drukpa Kagyu order, while the Spiti Bhotia follow Tibetan Buddhism of the Gelugpa order. Within Lahaul, the Todh Gahr (upper region of Lahaul towards Ladakh) region had the strongest Buddhist influence, owing to its close proximity to Spiti. Before the spread of Tibetan Buddhism and Hinduism, the people were adherents of the religion 'Lung Pe Chhoi', an animistic religion that had some affinities with the Bön the religion of Tibet. While the religion flourished, animal and human sacrifices were regularly offered up to the 'Iha', a term that refers to evil spirits residing in the natural world, notably in the old pencil cedar trees, rocks, and caves. Vestiges of the Lung Pe Chhoi religion can be seen in the behavior of the Lamas, who are believed to possess certain supernatural powers. The Losar festival (also known as Halda in Lahauli) is celebrated between the months of January and February. The date of the celebration is decided by the Lamas. It has the same significance as the Diwali festival of Hinduism, but is celebrated in a Tibetan fashion. At the start of the festival, two or three persons from every household will walk in the procession holding burning incense. The burning sticks are then piled into a bonfire. The people will then pray to Shiskar Apa, the goddess of wealth (another name Vasudhara) in the Buddhist religion.
Туризм
Табиғи көріністер мен көптеген буддалық монастырлар аймақтың негізгі туристік тартымдылықтары болып табылады. Лахаул және Спитидегі ауа райының қауіпті болуы келушілерге маусымнан қазанға дейінгі аралықта ғана сапар шегуге мүмкіндік береді, осы уақытта жолдар мен ауылдар қардан босатылып, биік өткелдер (Ротханг Ла және Кунзум Ла) ашылады. Спитиге Киннаурдан (Сатледж өзені бойымен) жыл бойы баруға болады, бірақ кейде құлдыраулар немесе қар көшкіндері салдарынан жол уақытша жабылуы мүмкін.
The natural scenery and numerous Buddhist monasteries are the main tourist attractions of the region. The dangerous weather in Lahaul and Spiti permits visitors only between the months of June to October when the roads and villages are free of snow and the high passes (Rothang La and Kunzum La) are open. It is possible to access Spiti from Kinnaur (along the Sutlej) all through the year, although the road is sometimes temporarily closed by landslides or avalanches.
Бхага аңғары
Баралача-Ладан Тандидегі Лахаулға қосылған жерге дейін.
From Baralacha La to the confluence at Tandi, Lahaul.
Спитай алқабы
Кунзум-Ладан Сумдодағы Киннаур ауданымен шекараға дейін, Спитиге дейін.
From Kunzum La to the border with Kinnaur district at Sumdo, Spiti.