Кіріспе

Наполеон соғыстары кезінде Пруссия армиясының ерікті жасағы болған Лютцов еркін корпусы (Lützowsches Freikorps). Ол командирі Людвиг Адольф Вильгельм фон Лютцовтың құрметіне аталған. Корпус сарбаздары «Лютцов егерлері» (Lützower Jäger) немесе «Қара аңшылар» (Schwarze Jäger) деп кеңінен танымал болды, кейде «Лютцов аттылары» (Lützower Reiter) деп те аталды.

Шығу тегі

Бөлім ресми түрде 1813 жылдың ақпанында Königlich Preußisches Freikorps von Lützow (Люццовтың корольдік пруссиялық еркін корпусы) деп құрылды. Бұрынғы Фердинанд фон Шиллдің офицері болған Лютцов, Пруссия штабының бастығы Герхард фон Шарнхорсттан жаяу әскер, ат әскері және Тирольдік Ягерлерден (сөзбе-сөз, "аңшылар" – яғни мергендер, снайперлер) тұратын еркін корпус ұйымдастыруға рұқсат алды. Францияның Наполеонына қарсы күресу үшін Германияның түкпір-түкпірінен (Австриядан да) еріктілер шақырылды; осы кең ауқымды ұлттық күштің Германияның кішігірім үкіметтерін одақтастар қатарына біріктіруге көмектесетіні үміттелді. Корпус көбінесе студенттер мен ғалымдардан құралған деген қаңқа тарады; бірақ шындығында олардың үлесі күштің 12%-дан аспады, ал негізгі бөлігін шеберлер мен жұмысшылар құрады. Корпусқа белгілі саксон драматургі және ақыны Карл Теодор Кёрнерден басқа, ғалымдар, жазушылар және Георг Фридрих Керстинг, Фридрих Фризен, Иосиф фон Эйхендорф және Фридрих Людвиг Ян сияқты танымал тұлғалар да кірді. Кейіннен балабақша тұжырымын жасаған педагог Фридрих Фрёбель де Лютцов корпусының құрамында болды. Сонымен қатар, кем дегенде екі әйел – Элеонора Прохаска мен Анна Люринг, өздерін жасырып корпуске қосылуға үкілі болды. 1809 жылдан бері Андреас Хофермен бірге Тирольді азат ету үшін күрескен Якоб Ридль және Иосиф Эннемозер басшылық еткен Тирольдіктер, 1813 жылдың жазындағы келісімнен кейін Лютцов корпусына қосылды.

Жауынгерлік

Лютцовтың еркін корпусы әскердің көпшілігінен ерекшеленді, себебі ол еріктілерден құралған бірлестік болатын, оның мүшелері жоғары белсенділік, энергия және кәсіпкерлікпен көзге түсті. Көптеген қалыпты әскерлерден айырмашылығы, олардың адалдығы Пруссияға немесе Гогенцоллерндер әулетіне емес, Германияға тұтастай болды; олардың көптегені француздарды неміс жерінен толық қуғанға дейін шаштары мен сақалдарын қырқып алмауға ант берді. Дегенмен, Пруссия армиясындағы дезертирлердің ең жоғары көрсеткіші осы корпуста тіркелді, король оларға салқын қабақтан қарады (ол аса ұлтшыл емес еді және, әйтеуір, өзінің қалыпты әскерлерін артық жақсы көретін), сондай-ақ, айқын әскери жетістіктерге жеткені де аз болды. Корпустың орташа құрамы 2900 жаяу әскер, 600 атты әскер және 120 артиллериядан тұрды, бұл көрсеткіш соғыс барысында өзгеріп отырды. Олар көптеген шайқастарда күресті, бастапқыда француз әскерлерінің тылында тәуелсіз түрде, кейін одақтас әскерлердің құрамындағы тұрақты бөлім ретінде әрекет етті. Лютцовтықтар соғыстың қалған бөлігінде үлкен батырлық көрсетті және француздарға үнемі маза кешіруші болды, олар оларға ерекше жаушылықпен қарады, тіпті Наполеон өзі олардың басшысын «ce brigand Lützow, chef du corps de la Vengeance» («сол қарақшы Лютцов, Өтемақы корпусының басшысы») деп атады. 1813 жылғы 4 маусым – 13 тамыздағы қарулы келісім жарияланған кезде, жек көретін императорға қарсы жарқын жеңіске жеткісі келген корпус жау шебінің тереңінен өтіп, неміс территориясына қайтып бара жатқан еді (француздардың қауіпсіз өту кепілдемесімен), бірақ қарулы келісім шарттарына қайшы келіп, сол жерде ұсталды. Француз генералы Фурнье корпустың үстіне шабуыл жасауға бұйрық берді және түсіндіру талабына «Armistice pour tout le monde, excepté pour vous!» («Барлығына бітім, сендерден басқа!») деп жауап берді. 1814 жылғы бейбіт келісімнен кейін корпус таратылды. Жаяу әскер 25-ші жаяу полкіне айналдырылды (1816 жылдың 5 қарашасынан бастап 1-ші Рейн полкісі деп аталды), ол 2419 адамнан (82 офицер / 2337 сарбаз) тұрды және 1-ші батальонға, 2-ші батальонға және 3-ші батальонға бөлінді, оған Люццовтың бұрынғы майоры болған Кристиан Фридрих Энгель фон Петерсдорф басшылық етті; атты әскер Люццовтың өзі басқаратын 6-шы улан полкіне қайта ұйымдастырылды. Наполеон Эльбадан оралғаннан кейін екі полк те жүз күндік соғыс кезінде Лигни мен Ватерлоо шайқастарында күресті. Олардың бөлімдерінің құрамы ерекше болып сақталды және әлі де Лютцов корпусының іздерін сақтады, мысалы, сол қара литевка мен шапката сақталды.

Теодор Корнер

Майор фон Лютцовтың еркін корпус құру туралы жариялағанын естіген соң, 1813 жылдың 15 наурызында Теодор Корнер Венадағы драматург ретіндегі болашағын және әдемі актриса Антони Адамбергермен болған құдалығын тастады. Сол кездегі романтикалық ұлтшылдыққа құмар болған Корнер, көптеген неміс мемлекеттерінен еріктілер жиналған бұл корпустың құрамына тартылысын тоқтата алмады. Бреслауға келген соң, Пруссия армиясының ең беделді тұлғаларынан ұсыныс хаттарын алып, 19 наурызда корпустың қатарына қосылды. Корпус мүшесі ретінде ол әріптестерін құттықтау және жігерлендіру үшін әндер мен өлеңдер жазды, көбінесе гитарамен өзі сүйемелдеді; осы өлеңдердің көпшілігі кейін әкесі «Leyer und Schwerdt» (қазіргі «Leier und Schwert», «Лира мен Қылыш») (Берлин, 1814) жинағында жарияланды. 26 тамызда Гадебуш қаласының жанындағы Розенов орманшасында шайқас болды, сол шайқаста Корнер қаза тапты. Теодор Корнер жиырма бір жасында дүние салды және Людвигслюсттен шамамен бір шақырым қашықтықтағы Вёббелин ауылында ескі қарағай астына жерленді.

Мұра

Салыстырмалы түрде шағын өлшеміне және әскери жетістіктердің болмауына қарамастан, корпус соғыстан кейін танымал болды, себебі ол неміс мемлекеттерінің барлық аймақтарынан келген адамдардан құралған армиядағы жалғыз бөлім еді. 19-шы ғасыр бойы осы Наполеонға қарсы еркін корпустар неміс ұлтшылдары тарапынан жоғары бағаланды және мақталып, олардың ерліктері айналасында батырлық миф қалыптасты. Көптеген Лютцов еркін корпусының қатысушылары 1817 жылғы алғашқы Вартабург фестиваліне қатысып, неміс бірлігі мен демократиялық реформаларды талап еткендіктен, олардың формаларындағы қара мата, қызыл жиек және мыс түймелердің үйлесімінен құралған қара-қызыл-алтын түстер схемасы кейіннен республикалық және ұлтшыл (немесе пан-германдық) идеалдармен байланысты болды. 1832 жылғы Хамбахер фестивалі мен 1848 жылғы неміс мемлекеттеріндегі революциялар кезінде осы түстердегі тулар қолданылды, тіпті кейде қазіргі Германия туымен салыстырғанда кері ретпен көрсетілді. Бұл комбинация Германия ұлтының Киелі Рим империясын еске түсіреді (оның гербінде алтын қалқанда қара бүркіт бейнеленген, кейінірек қызыл тұмсық пен аяқтарымен), және 1919 жылы, сондай-ақ 1949 жылы Германия туының ресми ұлттық түстері ретінде таңдалды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның жеңілісінен кейін, бұл аңыз республикашылдыққа қарағанда ұлтшылдығына көбірек баса назар аударатын экстремистік топтар тарапынан қолданылды. Осыған байланысты, Веймар Республикасы кезеңінде белсенді болған жарымәскери Фрайкорптардың бірі "Фрайкорп Лютцов" деген атқа ие болды.