Кіріспе
Австриялық дирижер, композитор және пианист (1863–1942)
француз композиторы Пол Феликс Вайнгартнер, Эдлер фон Мюнцберг (2 маусым 1863 – 7 мамыр 1942) – австриялық дирижер, композитор және пианист.
the French composer
Paul Felix Weingartner, Edler von Münzberg (2 June 1863 – 7 May 1942) was an Austrian conductor, composer and pianist.
Өмір және мансап
Вайнгартнер Австрия империясының Дальмациядағы Зара қаласында (қазіргі Задар, Хорватия) австриялық ата-анасының отбасында дүниеге келген. 1868 жылы отбасы Грацқа көшіп келді, ал әкесі сол жылы қайтыс болды. Ол Вильгельм Майермен бірге оқыды (ол өзінің композицияларын В. А. Реми деген псевдониммен жариялады және Ферруччо Бусониге де сабақ берді). 1881 жылы философияны оқып, Лейпцигке барды, бірақ көп ұзамай өзін музыкаға толық арнады, 1883 жылы консерваторияға түсіп, Ваймарда Франц Листтің соңғы шәкірттерінің бірі болды. Лист 1884 жылы Веймар оркестрімен Вайнгартнердің «Сакунтала» операсының әлемдік премьерасын өткізуге көмектесті. Листтің өмірбаянын жазған Алан Уокердің айтуынша, 1880-ші жылдардағы Веймар оркестрі бірнеше онжылдық бұрынғыдай жақсы емес еді және қойылым нашар аяқталды, оркестр бір бағытта, хор екінші бағытта қозғалды. Уокер бұл ақпаратты 1928–1929 жылдары Цюрих пен Лейпцигте жарық көрген Вайнгартнердің автобиографиясынан алған. Сол жылы, 1884 жылы, ол Кенигсберг операсының директоры болды. 1885 жылдан 1887 жылға дейін Данцигте, содан кейін 1889 жылға дейін Гамбургте және 1891 жылға дейін Мангеймде капельмейстер болды. Сол жылдан бастап ол Корольдік опера театрының капельмейстері және Берлиндегі симфониялық концерттердің дирижері болды. Кейіннен ол опералық қызметінен кетіп, симфониялық концерттерді жүргізуді жалғастырды, содан кейін Мюнхенге қоныс аударды, онда ол Рудольф Луи мен Людвиг Туилль сияқты сарапшылардың наразылығына ұшырады. 1902 жылы Майнц фестивалінде Вайнгартнер Бетховеннің барлық тоғыз симфониясын дирижерлік етті. 1907 жылдан 1910 жылға дейін ол Густав Малерден кейін Вена операсының директоры болды және 1927 жылға дейін Вена филармониясының дирижері қызметін атқарды. 1912 жылдан бастап ол қайтадан Гамбургте капельмейстер болды, бірақ 1914 жылы орнынан кетіп, Дармштадтқа бас музыкалық директор ретінде барды, сонымен қатар 1912 және 1914 жылдар аралығында АҚШ-та Бостон опера компаниясында жиі дирижерлік етті. 1919–1920 жылдары Вена халық операсының бас дирижері болды. 1920 жылы Будапешттегі Франц Лист академиясының профессоры болды. 1927 жылдан 1934 жылға дейін Базель симфониялық оркестрінің музыкалық директоры болды. 1920-ші жылдардың ортасында Вена мен Лондонда Бетховен мен Брамс симфонияларын көптеген керемет жазбалар жасады, оның ішінде 1940 жылғы 29 ақпанда Лондон симфониясымен 1920-ші жылдары бастаған Бетховен-Брамс симфониясының тарихи циклын аяқтау үшін жазылған Brahms Second. Сол жылы ол Лондонда соңғы концертін өткізді және екі жылдан кейін Винтертурда қайтыс болды. Вайнгартнер Бетховеннің барлық тоғыз симфониясын коммерциялық түрде жазған алғашқы дирижер және Брамстың барлық төрт симфониясын жазған екінші дирижер (Филадельфиядағы Леопольд Стоковскиден кейін). 1935 жылы ол Жорж Бизедің ұзақ уақыт жоғалған C мажорлық симфониясының әлемдік премьерасын дирижерлік етті. Оның классикалық дирижерлік стилі Вильгельм Фуртвенглер сияқты көптеген замандастарының романтикалық тәсілдерінен өзгеше болды, оның дирижерлігі қазірде нотада көрсетілмеген тембр өзгерістеріне байланысты «субъективті» деп есептеледі, ал Вайнгартнер Артұро Тосканини сияқты нота бойынша орындауға талаптанды. Мысалы, оның 1935 жылғы Бетховеннің 9-шы симфониясының жазбасы Фуртвенглердің кең ауқымды орындауына қарағанда Тосканинидің 1936, 1938, 1939 және 1952 жылғы нұсқаларына көбірек ұқсайды (соңғысы ғана концертте емес, студияда жазылған). Ол Пауль Закер, Шарль Гудре, Георг Тинтнер және Йозеф Крипс сияқты көрнекті шәкірттерге дирижерлік сабақ берді. Ол өзінің дирижерлік фильмдерін («оркестрлік дайындық» құралы ретінде сынады, мысалы, Вебердің «Der Freischütz» операсының увертюрасының жалғыз жазылған орындауында). Ол бес рет үйленген: Мари Жуйерат (1891), баронша Феодора фон Дрейфус (1903), меццо-сопрано Люсиль Марсель (1912; 1921 жылы қайтыс болды), актриса Роксо Бетти Калиш (1922) және Кармен Студер (1931).
Композитор және редактор
Өмір бойы дирижер болып жұмыс істегеніне қарамастан, Вайнгартнер өзін композитор ретінде кемсіз, тіпті одан да маңызды деп есептеді. Көптеген опералардан өзге, Вайнгартнер жеті симфония жазды, олардың барлығы оның басқа оркестрлік шығармаларымен бірге Германияның Оснабрюк қаласындағы cpo classic production osnabrück арқылы жазылған. Олардың ішінде симфониетта, скрипка концерті, виолончель концерті, оркестрлік туындылар, кем дегенде бес саптық квартет, саптық аспаптар мен фортепианоға арналған квинтеттер, сондай-ақ дауыс пен фортепианоға арналған көптеген Lieder бар. Олардың бірі – "Liebesfeier" (авторы: Ленау) өзінің ең танымал қысқа шығармасы ретінде мәртебеге ие болды, дерлік "хит" сияқты. Вайнгартнердің әндері үшін таңдаған өлеңдері замандастары – Макс Регер, Йозеф Маркс, Рихард Трунк және Рихард Штраус сияқты композиторлардың таңдауларымен үйлеседі. Оның музыкалық стилі, ерекше жомарттығымен және Шуберттік мелодиялық қызығушылығымен құнды, сол заманның рухын көрсетеді: кеш романтизм мен ерте модернизмнің бірігісі, Рихард Штраус, Густав Малер, Франц Шрекер және Александр Землинский сияқты замандастарымен салыстыруға болады. Оның өзгешелігі Эрих Вольфганг Корнгольдқа әсер етті, ол өзінің жас Sinfonietta-сын Вайнгартнерге арнады, ал Вайнгартнер оның тұңғыш орындалуын жүргізді. Оның Үшінші симфониясы Люсиль Марсельге деген махаббат хаты және Венадағы оған талқандай сын айтқандарға жауап ретінде жазылған; финалы Иоганн Штраус II-нің "Жарқанат" вальсін пародиалық түрде бейнелейді. Сол сияқты, ол өзінің Бесінші симфониясын Роксо Беттидің туған күніне аяқтауға үлкерді, бұл романтикалық байланыстың ерекшелігі, өйткені ол қолжазба қағазын пайдалануда өте адал күйеу болды. Вайнгартнер Чарльз Малхербемен бірлесіп Гектор Берлиоздың толық шығармаларын (ол Берлиозды "заманауи оркестрдің жасаушысы" деп атаған), Мехульдің "Йозеф" және Вебердің "Оберон" операларын, сондай-ақ Глюк, Вагнер және басқалардың жекелеген туындыларын редакциялады. Ол Бетховеннің "Шекелек клавиері сонатасы", Вебердің "Шақыру биіне", Бизенің "Хроматикалық вариациялар" сияқты фортепианолық шығармалардың оркестрлік нұсқаларын жасады. Брайан Ньюболдтың соңғы жұмыстарынан бұрын, 1934 жылы, ол Шуберттің ми мажордағы 7-ші симфониясының (D. 729) орындалуға арналған нұсқасын жасады, ол бірнеше рет орындалып, жазылған; ол сонымен қатар оркестрлік орындау үшін ерте романтизм шеберлерінің бірқатар шығармаларын реттеді.
Жазулары мен қызығушылықтары
Вайнгартнер ерте кезден-ақ оккультизмге, астрологияға және Шығыс мистикасына қызығушылық танытты, бұл оның жеке философиясына және музыкасына белгілі бір дәрежеде әсер етті. Ол өзі де көп жазатын автор болды және 1908 жылы "Голгота" атты поэтикалық драмасын жариялады. Ол музыкалық драма, дирижерлік өнер, Бетховеннен кейінгі симфония туралы, сондай-ақ Бетховен, Шуберт және Шуманның симфониялары, өнер және эзотерикалық тақырыптар туралы көптеген еңбектер жазды. "Musikalische Walpurgisnacht" (1907) және "Akkorde" (1912) – очерктер жинақтары. 1923 жылы ол "Lebenserinnerungen" атты автобиографиясын да жариялады.