Кіріспе

Сыныптық күрестің күшеюі социализмнің дамуымен қатар, сталинизм теориясының құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл теория Кеңес Одағының ішкі саясатында сталинизмнің маңызды тірегінің бірі болды. «Сыныптық күрес» терминін Карл Маркс пен Фридрих Энгельс енгізгенімен, «сыныптық күрестің күшеюі» деген сөз тіркесін Владимир Ленин 1919 жылы пролетариат диктатурасын сипаттау үшін қолданған. Алайда, теорияның өзі 1929 жылы Иосиф Сталин тарапынан ұсынылып, капиталистік элементтерді үздіксіз репрессиялау қажеттігіне теориялық негіз берді. Сталин елде буржуазиялық элементтердің қалдығы сақталатынына және Батыс елдерінің қолдауымен олар партияға ықпал етуге тырысатынына сенді. Бұл теорияның бір түрін Қытайда Мао Цзедун «Үздіксіз революция» теориясы ретінде қабылдады.

Маоизм

Мао Цзэдунның социализмдегі тап күресі теориясы уақыт өте келе өзгерді, Сталиннің теориясымен кейбір ұқсастықтары болғанмен, сонымен бірге айырмашылықтары да бар еді. 1956 жылы Мао Сталиннің теориясын сынап, Хрущевпен келісті: «Кластарды жойғаннан кейін, тап күресін одан әрі күшейтілгендей көрсетудің қажеті жоқ, Сталиннің солай істегені социалистік демократияның салауатты дамуына кедергі келтірді. Кеңес Одағы Коммунистік партиясы осы тұрғыда Сталиннің қателіктерін дұрыс түзетуде толыққанды құқылы». Алайда, Қытай 1956-1958 жылдары социализмнің бастапқы кезеңіне ресми түрде енгеннен кейін, Маоның теориясы өзінің қарсыластарымен қақтығысқа түскен соң өзгерді. Лю Шаоци мен Дэн Сяопин Қытай енді социалистік ел болғандықтан және буржуазия дерлік жоқ болғандықтан, тап күресі аяқталды деп мәлімдеді. Мао оның орнына қоғамдағы қалған шағын буржуазия мен әлі де сақталған буржуазиялық идеяларға қарсы ескертті және социализмдегі тап күресі туралы айта бастады, мысалы, «Тап күресін ешқашан ұмытпа!» деген танымал ұран Қытайдың барлық жерінде жарыса таратылды. Маоның Сталинмен ең үлкен айырмашылығы 1960 жылдардағы радикалдық кезеңінде байқалды, ол социалистік (коммунизмге дейінгі) қоғамда Коммунистік партия бюрократиясының ішінде толыққанды буржуазияның пайда болуы және капитализмді іштен қайта жаңғырту мүмкіндігі бар екенін айтты. Бұл отандық буржуазияның басшылары – «партия ішінде капиталистік жолды ұстанған биліктегі адамдар» болды, яғни Лю және Дэн сияқты Маоның қарсыластары. Мао буржуазияның отандық тегіне баса назар салды, ал Сталин батыстық тыңшыларға күдікпен қарады және қайта жаңғырту тек шетелдік империалистік шабуыл арқылы ғана мүмкін деп сенді. Мәдени революцияның радикалдық кезеңі аяқталғаннан кейін Мао партиядағы күдікті буржуазияны сынауды тоқтатты және адамдардың кластық тегін экономикалық немесе саяси билікке (өткен немесе қазіргі) қарап бағалаудан, тек олардың «кластық тұрғысына» негіздеуге ауыстырды.