Каллман синдромы: дамудың тоқтауы және иіс сезудің жоқтығы
Kallmann syndrome
Каллман синдромы – гендік бұзылыс, ересек болу кезеңін бастауға кедерілдіреді. Мұрын сезімінің жоқтығымен/әлсіздігімен, сүйек сиренуімен қатар жүреді. Еркектерде жиі кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Калман синдромы (КС) – адамның жасөспрімдік кезеңді бастауына немесе толық аяқтауына тосқауыл қоятын генетикалық ауру. Калман синдромы гипогонадотроптық гипогонадизм деп аталатын аурулар тобының бір түрі болып табылады. Оны гипогонадотроптық гипогонадизмнің басқа түрлерінен ерекшелеу үшін Калман синдромында иіс сезудің толық жоқтығы (анозмия) немесе иіс сезудің нашарлауы сияқты қосымша белгілер кездеседі. Егер емделмесе, адамдарда екіншілік жыныстық белгілер жеткіліксіз дамиды, гипогонадизмнің белгілері көрінеді, көбінесе олар сүйексіздікке ұшырайды және остеопороз даму қаупі артады. Бұл синдром әйелдерге қарағанда еркектерде жиірек диагноз қойылады. 2011 жылы фин халқы арасында жүргізілген зерттеуге сәйкес, жалпы халықтың арасында 48 000 адамға 1 жағдай, еркектерде 30 000-ға 1, әйелдерде 125 000-ға 1 жағдай тіркелді. Калман синдромы алғаш рет 1944 жылы неміс-американдық генетик Франц Йозеф Калман жариялаған мақаласында сипатталған. Анозмия мен гипогонадизм арасындағы байланыс 1856 жылы испандық дәрігер Аурелиано Мастре де Сан-Хуан тарапынан бұрыннан-ақ белгілі болған.
Kallmann syndrome (KS) is a genetic disorder that prevents a person from starting or fully completing puberty. Kallmann syndrome is a form of a group of conditions termed hypogonadotropic hypogonadism. To distinguish it from other forms of hypogonadotropic hypogonadism, Kallmann syndrome has the additional symptom of a total lack of sense of smell (anosmia) or a reduced sense of smell. If left untreated, people will have poorly defined secondary sexual characteristics, show signs of hypogonadism, almost invariably are infertile and are at increased risk of developing osteoporosis. The condition is more commonly diagnosed in males than in females. A 2011 study of the Finnish population produced an estimated incidence of 1 in 48,000 people overall, with 1 in 30,000 for males and 1 in 125,000 for females. Kallmann syndrome was first described by name in a paper published in 1944 by Franz Josef Kallmann, a German American geneticist. The link between anosmia and hypogonadism had already been noted by Spanish doctor Aureliano Maestre de San Juan in 1856.
Генетика
ГнРГ жетіспеушілігінің генетикасы. Бүгінгі күнге дейін кем дегенде 25 түрлі ген ГнРГ өндірісінің немесе активтілігінің бұзылуы арқылы Калман синдромын немесе гипогонадотроптық гипогонадизмнің басқа түрлерін тудыратыны анықталды (37). Бұл гендер мұрагерлік белгілерінің барлық түрлерін қамтиды және генетикалық тестілеуді және мұрагерлік болжамын қиындататын, барлық жағдайларда бір геннің ақауы кездеспейді. КС/КГШ-қа себеп болатын гендердің саны әлі де артып келеді. ANOS1 генінің ақауы (бұрын KAL 1 деп белгіленген) ең алғаш ашылған және ең көп тексерілетін ақаулық. Ол Калман синдромының Х-хромосомаға байланысқан түрін тудырады және аносмия, екі қолдың бірдей қимылдары (бимануалдық синкинез) және бүйрек агенезі сияқты қосымша белгілермен байланысты. Бұл ақаулықтың Калман синдромы/КГШ жағдайларының 5-10% құрауы мүмкін деп есептеледі. Гипогонадизм термині ерлерде тестостерон, әйелдерде эстроген және прогестеронның төмен деңгейін көрсетеді. Гипогонадизм әртүрлі механизмдер арқылы дамуы мүмкін. Гипогонадотроптық терминінің қолданылуы, гипогонадизмнің ГГ-де (гипогонадотроптық гипогонадизмде) гипофиздің алдыңғы бөлігінен шығатын лютеинизациялық гормон (ЛГ) және фолликулға ынталандыратын гормон (ФСГ) гонадотроптық гормондарының өндірісінің бұзылуынан туындайтындығымен байланысты.
Genetics of GnRH deficiency conditions. To date at least 25 different genes have been implicated in causing Kallmann syndrome or other forms of hypogonadotropic hypogonadism through a disruption in the production or activity of GnRH (37). These genes involved cover all forms of inheritance and no one gene defect has been shown to be common to all cases which makes genetic testing and inheritance prediction difficult. The number of genes known to cause cases of KS/CHH is still increasing. The ANOS1 gene defect (previously known as KAL 1) was the first one discovered and the one most commonly tested for. It causes the x linked form of Kallmann syndrome and is associated with the additional symptoms of anosmia, bimanual synkinesis and renal agenesis. This defect is thought to be responsible for between 5 and 10% of all Kallmann syndrome/CHH cases. The term hypogonadism describes a low level of circulating sex hormones; testosterone in males and oestrogen and progesterone in females. Hypogonadism can occur through a number of different mechanisms. The use of the term hypogonadotropic relates to the fact that the hypogonadism found in HH is caused by a disruption in the production of the gonadotropin hormones normally released by the anterior pituitary gland known as luteinising hormone (LH) and follicle stimulating hormone (FSH).
Диагностика
КС және КГС-тің басқа түрлерін диагностикалау, жасөспірім шақтың қалыпты конституциялық кешігуі мен КС/КГС жағдайын ажырату қиындықтарымен күрделенеді. Диагноз көбінесе жасөспірім шақтың кешігуіне байланысты зерттеулер жүргізу кезінде жоққа шығару арқылы қойылады. Еркектерде, жасқа сәйкес тестостерон деңгейін қолдану КС/КГС жағдайын жасөспірім шақтың кешігуінен ажыратуға көмектеседі. Егер жасөспірім шақ белгілі болмаса, әсіресе ұрықтардың дамуы байқалмаса, репродуктивті эндокринологтың кеңесіне жүгіну қажет болуы мүмкін. Егер 16 жасқа дейін жасөспірім шақ белгілі болмаса, адамды эндокринологиялық тексеруге бағыттау керек. Кейде 6 айлық жасқа дейін КС/КГС диагнозын қоюға болады, себебі КС/КГС-і бар нәрестелерде тестостерон немесе эстрогенмен бірге гонадотропиндердің қалыпты туғаннан кейінгі гормоналды күшеюі байқалмайды. Қандағы гормондардың анықталмауы, әсіресе ер балаларда, диагностикалық көрсеткіш ретінде пайдаланылуы мүмкін. Әйелдерде диагноз қою кейде кешігуі мүмкін, өйткені КС/КГС жағдайын қарастырмас бұрын аменореяның басқа себептерін бірінші кезекте тексеру қажет. КС/КГС диагнозын қою үшін ұқсас белгілерді тудыруы мүмкін басқа жағдайларды жоққа шығару мақсатында клиникалық, биохимиялық және радиологиялық зерттеулердің кешені қолданылады.
Diagnosing KS and other forms of CHH is complicated by the difficulties in distinguishing between a normal constitutional delay of puberty or a case of KS/CHH. The diagnosis is often one of exclusion found during the workup of delayed puberty. In males, the use of age appropriate levels of testosterone can help to distinguish between a case of KS/CHH from a case of delayed puberty. If no puberty is apparent, especially no testicular development, then a review by a reproductive endocrinologist may be appropriate. If puberty is not apparent by the age of 16 then the person should be referred for endocrinological review. Post natal diagnosis of KS/CHH before the age of 6 months is sometimes possible as the normal post natal hormonal surge of gonadotropins along with testosterone or oestrogen is absent in babies with KS/CHH. This lack of detectable hormones in the blood can be used as a diagnostic indicator, especially in male infants. In females, diagnosis is sometimes further delayed as other causes of amenorrhoea normally have to be investigated first before a case of KS/CHH is considered. Diagnosis of KS/CHH normal involves a range of clinical, biochemical and radiological tests to exclude other conditions that can cause similar symptoms.
Клиникалық сынақтар
Биіктікті стандартты өсу кестелерімен салыстыру. Жыныстық дамудың Таннер сатысын анықтау. (КС/КГШ синдромы бар еркектерде жыныстық мүшелер әдетте I немесе II сатыда болады, әйелдерде I сатыда көкірек дамуы, ал еркектер мен әйелдер екеуінде де III сатыда шашық дамуы байқалады). Бұл қол жеткізілгеннен кейін, жыныстық функцияны, сүйек денсаулығын, либидоны және жалпы денсаулықты сақтау үшін ерлер мен әйелдер екеуіне де гормондық алмастыру терапиясын жалғастыру қажет. КС/КГШ синдромы бар әйелдерде сүйексіздіктің басты себебі жұмыртқалықтардағы жұмыртқа клеткаларының жетілмеуі болып табылады. Овуляцияны күйзелту үшін импульстік GnRH терапиясы немесе белгілі бір интервалмен берілетін гонадотропин инъекциялары (hCG, FSH, hMG) қолданылуы мүмкін, бұл жұмыртқа клеткасының жетілуіне және табиғи ұрықтану үшін босатылуына ықпал етеді.
Comparing height to standard growth charts. Determining the Tanner stage of sexual development. (Males with KS/CHH are normally at stage I or II with genitalia, females at stage I with breast development and both males and females at stage III with pubic hair development). Once this has been achieved, continued hormone replacement therapy is required for both males and females to maintain sexual function, bone health, libido and general wellbeing. In females with KS/CHH, infertility is primarily due to the lack of maturation of eggs located within the ovaries. Ovulation induction can be achieved either with pulsatile GnRH therapy or alternatively with gonadotropin injections (hCG, FSH, hMG) given at set intervals to trigger the maturation and release of the egg for natural conception.
Зерттеу
Киспептин – гипоталамустан ГнРГ (GnRH) бөлінуін реттейтін ақуыз, ол өз кезегінде алдыңғы ми безінен ЛГ (LH) және шамалы дәрежеде ФСГ (FSH) бөлінуін реттейді. Киспептин және оның KISS1R рецепторы жасөспрімдік кезеңді реттеуге қатысатыны белгілі. Зерттеулер киспептиннің Калман синдромы мен гипогонадотропты гипогонадизмнің (КГГ) кейбір жағдайларын диагностикалау және емдеуде қолданылуы мүмкін екенін көрсетті.
Kisspeptin is a protein that regulates the release of GnRH from the hypothalamus, which in turn regulates the release of LH and, to a lesser extent, FSH from the anterior pituitary gland. Kisspeptin and its associated receptor KISS1R are known to be involved in the regulation of puberty. Studies have shown there is potential for kisspeptin to be used in the diagnosis and treatment of certain cases of Kallmann syndrome and CHH.