Жаңа Зеландиядағы Көтукувакаока (Бруннер) көлі: балық аулауға танымал, табиғаты әдемі, Маори халқы үшін маңызды аймақ. Саяхатшыларға ашылып келе жатыр!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Брюннер көлі (немесе Котукуапаука) – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы көл. Бұл Жаңа Зеландияның Батыс жағалауы аймағындағы ең үлкен көл, ол Греймуттың оңтүстік-шығысында орналасқан. Басты елді мекен – Моана, көлдің солтүстік жағалауында. Бұл жергілікті маори халқы үшін маңызды елді мекен және саяхатшылар тоқтайтын орын. Аймаққа алғаш келген еуропалықтар – ағаш кесушілер, ал ағаш өңдеу зауыттары маңызды өнеркәсіп саласы болған. Көл теңіз жағалауынан бірнеше шақырым ішке орналасқандықтан, Батыс жағалауының көптеген көрнекті жерлеріне қарағанда туристер бұл жерге сирек келеді, бірақ балық аулауға әйгілі болғандықтан, оның танымалдығы артып келеді.
Lake in the South Island of New Zealand
Lake Brunner ( or Kōtukuwhakaoka) is the largest lake in the West Coast Region of New Zealand, located southeast of Greymouth. The main settlement, Moana, is on its northern shore. It is an important settlement and waystation for local Māori. The first Europeans in the area were loggers, and sawmills were an important early industry. Being several kilometres inland from the coast road , it is less frequently visited by tourists than many of the West Coast's scenic highlights, but it is becoming increasingly popular, in part due to its reputation for fishing.
География
Бруннер көлі – Батыс жағалау аймағындағы ең ірі көл, ауданы 4061 га. Көлдің шығысынан Арнольд өзені шығады, ол Грей өзенінің / Маухерануидің саласы. Көлдің солтүстік жағалауындағы ең ірі елді мекен – Моана қаласының жанында орналасқан. Бруннер көліне құятын ірі өзендер: шығыстан – Крукд өзені, оңтүстіктен – Орангипуку өзені және Брюс бұлағы (Swan Bay), ал батыстан – Шығыс Хохону өзені (Hohonu Spit). Бруннер көлі соңғы мұз дәуірінде Тарамакау мұздығының бір тармағының әсерінен пайда болған. Бұл тармақ негізгі мұздықтан бөлініп, Те Кинга тауының екі жағынан солтүстікке қарай ағып, осы тау мен Хохону жотасының арасында қозғалған. Аталған екі тау да эрозияға төзімді гранит пен гранодиориттен тұрады, олар 100-145 миллион жыл бұрын салқындаған магмадан пайда болған. Мұздық шамамен 11 000 жыл бұрын шегініп, өзендердің теңізге құйылуына кедергі келтіретін мореналарды қалдырды, соның салдарынан мұздық аңғары толды. Мұздық ерратиктері деп аталатын үлкен тас блоктары әлі де айналасындағы орманды жерде кездеседі. Осы кезде көл қазіргіден гөрі ірі әрі терең болған, бірнеше арнасы болған. Бірақ, Арнольд өзені ақырында басты арна болып, мореналық тізбектерді кесіп, көлді қазіргі деңгейіне дейін төмендетті. Сол сияқты, морена шөгіндісі мен мұздықтардың шегінуі нәтижесінде жақын орналасқан Кенгуру көлі, Леди көлі және Хаупири көлі де пайда болған. Көлдің ауданы үлкен болғандықтан, ол қауіпті ауа-райы құбылыстарына, соның ішінде Инчбонниден (бір кезде Томас Брюске (1831–1908) тиесілі болған, ол 1872 жылы осы жерде шаруашылық құрған) шығатын күшті шығыс желіне, "Брюсерге" ұшырайды. Оның су жинау алабындағы топырақтар сұр тас, гранит және тақтатастан түзілген, олардың құрамындағы қоректік заттар аз. Бірақ, Батыс жағалаудағы көптеген мұздық көлдерден айырмашылығы, Бруннер көлінің жағасында маңызды аллювиалды топырақтар бар.
Lake Brunner is the largest lake in the West Coast region, across with an area of 4061 ha, just over The outlet of the lake is the Arnold River, a tributary of the Grey River / Māwheranui, next to the largest settlement of Moana, on the north shore of the lake. The largest rivers feeding into Lake Brunner are the Crooked River from the east, the Orangipuku River and Bruce Creek from the south at Swan Bay, and the Eastern Hohonu River from the west at Hohonu Spit. Lake Brunner was created in the last ice age by a spur of the Taramakau Glacier, which split from the main glacier and flowed north either side of Mount Te Kinga, between it and the Hohonu Range. Both these prominent mountains are made of erosion resistant granite and granodiorite, cooled magma 100–145 million years old. When the glacier receded about 11,000 years ago, it left behind moraines which impeded the flow of rivers to the sea and filled the gouged out glacial valley; the large blocks of rock it dropped, known as glacial erratics, can still be found in the surrounding bush. At this point, the lake would have been larger and deeper than today, with several outflows, but the Arnold River eventually became the main one, cutting through the moraine ridges to drain the lake to its present level. The same process of moraine deposition and glacial retreat created nearby Kangaroo Lake, Lady Lake, and Lake Haupiri. The lake is large enough that it can be subject to severe weather, including a powerful easterly wind known as the "Brucer", which blows up the valley from Inchbonnie, once belonging to Thomas Bruce (1831–1908) who began farming there in 1872. The soils in its catchment are derived from greywacke, granite, and schist, and are low in nutrients, but unlike many other West Coast glacial lake, Lake Brunner has significant alluvial soils on its margin.
Атауы
Маори тілінде көлді "Моана" деп атаса да, көлдің екі аты тіркелген. Біріншісі, Котуку моана, "қара құстар теңізі" деп аударылады, бұл маорилерде котуку деп аталатын ақ қанатты қара құсқа (Ardea alba modesta) сілтеме жасайды. Жаңа Зеландияда котукулардың саны кез келген уақытта шамамен 200-ге жетеді, олар тек Батыс жағалаудағы Окаритода ғана көбейеді және маори мәдениетінде сұлулық пен сирек кездесетін құс ретінде танымал. Екінші аты – Котукувакаока, ол Арнольд өзенімен ортақ және солтүстік аралдан өзеннің ағысымен көлге келген маори басшысының аты. Аңыз бойынша, басшы көлде тұратын таниуа шабуыл жасап, өлтірді. Кейіннен басшының ұлы оны өлтіргеннен кейін, ол көлдегі екі аралдың біріне айналды. Атауы әртүрлі түрде Котукувакахо және Котуку каока деп жазылған; Брюннер 1853 жылы провинцияның шекараларын белгілеген жарлықта "Коту уракаока" деп жазды. "Бруннер көлі" деген ағылшынша атауды Джон Рохфорт 19 ғасырдағы зерттеуші Томас Бруннердің құрметіне таңдады, ол көлге алғаш келген еуропалық болды. Одан кейінгі іздеулерде оның шатыры мен көл жағалауындағы балық аулау құралдары ғана табылған. Те Кингада "Юнайтед Миллс" компаниясы жұмыс істеді, олар Бэйн шығанағындағы көлдің арғы жағындағы орман шаруашылығы лагерінде кесілген ағаштарды пайдаланды. Бастапқыда олар "Тики" бу кемесімен, ал 1938 жылдан 1963 жылға дейін "Тикинуи" кемесімен көлден тасымалданды, ол суға түспейтін бұтақтарды таситын қайықтарды сүйреп әкелді. "Брюсер" соққанда толқындар тым жоғары көтеріліп, "Тикинуидің" рульдік үйіне (көл деңгейінен 8 фут биіктікте) құлап түсетін; кеме қайығы мен бұтақтарын босатып, жасырынуға тырысатын, келесі күні су бетінде қалған бұтақтарды алу үшін қайта оралатын. Бір ғасыр бұрын көлдің түбіне батқан бұтақтар толық сақталған, тіпті балта іздері де көрінеді.
Although the Māori name for the lake is often given as just "Moana", two names for the lake are recorded. The first, Kōtuku moana, translates as "sea of herons", referencing the white heron (Ardea alba modesta), known to Māori as kōtuku. In New Zealand kōtuku have a population of roughly 200 at any one time, breeding only at Ōkārito on the West Coast, and are symbols of beauty and rarity in Māori culture. The second name, Kōtukuwhakaoka, is shared with the Arnold River, and is the name of a Māori chief from the North Island who came upon the lake after following the river upstream. According to legend, the chief was attacked and killed by a taniwha which lived in the lake, which later became one of the two islands in the lake after it was killed by the chief's son. The name was variously rendered as Kotukuwakaho and Kotuku kaoka; Brunner spelled it "Kotu urakaoka" in the proclamation that in 1853 defined the boundaries of the province. The English name "Lake Brunner" was chosen by John Rochfort to honour the 19th century explorer Thomas Brunner, who was the first European to visit the lake. numerous subsequent searches turned up only his tent and some eel lines at the lake shore. United Mills operated in Te Kinga, using timber felled in a logging camp across the lake at Bain Bay. Initially they were transported across the lake by the Tiki, a steam launch, and from 1938 to 1963 by the Tikinui, which towed a punt onto which logs that would not float were fastened. When a "Brucer" blew, waves were so high they would break over the Tikinui's wheelhouse (8 feet above lake level); the boat would cast loose its punt and logs and make for shelter, returning to retrieve any floating logs the next day. Logs that had sunk to the lake floor a century ago remained perfectly preserved, with axe marks still visible.
Флора
Бруннер көлі тұтас жабайы орманмен қоршалғандығымен ерекшеленеді, бірақ жазықтар кеңінен кесілген, ал көл жағалауының көптеген бөліктерінде кахикатеа (Dacrycarpus dacrydioides) батпақты орман кездеседі. Кахикатеа тамырларының суға батуына төзімді, көл деңгейі жоғары болғанда 30 метрлік ағаштардың арасымен каякпен жүзуге болады, бұл Батыс жағалауында оңай жасалатын сирек орындардың бірі. Көл жағасындағы кахикатеа мен зығыр (Phormium tenax) қоғамдастығына ұсақ жапырақты, бұталанатын mingimingi және Coprosma rhamnoides сияқты өсімдіктер, сондай-ақ риму және камахи ағаштары кіреді. Көлде көкжаңбырлы алабұғаның (Oncorhynchus mykiss) да аз саны кездеседі. Көкжаңбырлы алабұға Солтүстік Америкадан келген, ал қоңыр алабұға – 1860 жылдары Тасманияда шаралар орталығы құрылғаннан кейін Жаңа Зеландияға әкелінген еуропалық балық. 1891 жылы 15 000 жас алабұға Греймуттан пойызбен көлге тасымалданды. Смельт (Retropinna retropinna) алабұғаға тамақ ретінде пайдалану үшін Бруннер көліне жіберілді, бірақ жайғаса алмады.
Lake Brunner is notable in being surrounded by intact native forest, although the flats have been extensively logged while kahikatea (Dacrycarpus dacrydioides) swamp forest is found at many points along the lake shore. Kahikatea is able to tolerate submergence of its roots, and when lake levels are high it is possible to travel by kayak through forests of 30 m trees, one of the few places on the West Coast where this is easily done. The lakeside kahikatea and flax (Phormium tenax) community includes small leaved divaricating shrubs like mingimingi and Coprosma rhamnoides, and the trees rimu and kamahi. There are also small numbers of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss). Rainbow trout originate in North America, and brown trout are a European game fish introduced throughout New Zealand following the establishment of a hatchery in Tasmania in the 1860s. In 1891, 15,000 young trout were transported from Greymouth by rail to stock the lake. Smelt (Retropinna retropinna) were also liberated in Lake Brunner to serve as food for trout, but did not establish.
Демалыс
Көл ертеден-ақ табиғи сұлулығымен танылды, ал 1887 жылы туристік баяндама жақын арада салынатын теміржолға және көлге "Греймут пен айналасындағы аудандардың аристократиясының жазғы резиденциясы болатын әдемі виллалармен толы болады" деп қуанды. Теңіз серуені ертеден танымал болды, ал 1892 жылы өткен алғашқы регатаға 350 көрерменмен бірнеше пойыз келді. Туризмнің дамуы 1931 жылы 22 бөлмелі Grand Chateau Moana салынғаннан кейін банкротқа ұшырады. 1959 жылы Моанада автотұрақ, ал 1961 жылы жағалау, қайық түсіретін жер және тұрақ салынды. 1960 жылдары Моана немесе Айвег шығанағында демалыс үйі немесе "бах" салу Крайстчерч және Греймут отбасылары арасында кең таралды. Моанада, Те Кингада (Кэшмир шығанағы арқылы көлге кіруге мүмкіндік бар) және Митчеллсте қайық түсіретін пандустар бар. Айвег шығанағы бұрын шалқары болған, бірақ қазірде қымбат демалыс үйлерінің саны жылдам өсуде, сондай-ақ Моанадан басталатын қысқа Валенски серуені мен Ракайтан жолы да бар.
The lake was early on recognised for its natural beauty, and in 1887 a tourist account celebrated the impending railway, and the lake "soon will be dotted with handsome villas, the summer residence of the aristocracy of Greymouth and the surrounding districts." Sailing was a popular early activity, and in 1892 the first regatta attracted a trainload of 350 sightseers. The growth of tourism led to the opening in 1931 of the 22 room Grand Chateau Moana, which went bankrupt the following year. A motor camp was built in 1959 in Moana, and a jetty, slipway, and car park in 1961. In the 1960s building a holiday home or "bach" at Moana or Iveagh Bay became popular with Christchurch or Greymouth families. There are boat launching ramps at Moana, Te Kinga (with lake access at Cashmere Bay), and Mitchells. Iveagh Bay was once a backwater, but has rapidly increasing numbers of expensive holiday mansions. and the short Valenski Walk and Rakaitane Track from Moana.
Су сапасы
Бруннер көлі экологиялық құндылығымен және tangata whenua, туризм мен балық шаруашылығы үшін маңыздылығымен танымал. Көл олиготрофты деп жіктеледі, яғни табиғи түрде қоректік заттардың деңгейі төмен, балдырлардың мөлшері аз және судың сапасы жоғары. Бруннер көліндегі су сапасын тұрақты бақылау 1990 жылдардың басында басталды. 2006 жылғы баяндама су сапасының нашарлағанын көрсетті, ал 2010 жылы жаңартылған мәліметтерде су бетіндегі қоректік заттардың деңгейінің артуы, хлорофиллдің (балдыр биомассасының көрсеткіші) көбеюі және судың мөлдірлігінің төмендеуі тіркелді. Бұл нашарлаудың себебі көл алабындағы ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы болуы мүмкін деп болжам жасалды. Бруннер көлінің бассейнінде 25 сүт фермасы орналасқан. Су сапасының нашарлауына байланысты сүт фермерлері өздерінің жерлерінде жағалауға өсімдіктер отырғызуға, су жолдарын қоршауға және өзендерге көпір салуға инвестиция жасады. Сонымен қатар, көптеген фермерлер тиімдірек сарқырамаларды (effluent) тазарту жүйелеріне қаржы бөлді. 2021 жылға қарай көл алабындағы фермаларда қоршаулар орнатылғаны және жағалау аймақтарында 21 000 дана өсімдіктер отырғызылғаны хабарланды. Батыс жағалауының облыстық кеңесі су сапасы туралы мәліметтерді мерзімді түрде жариялап тұрады. 2021 жылғы желтоқсан айындағы жаңартуда көлде жүзу және демалу үшін қауіпсіз екені және олиготрофтық (қоректік заттардың төмен деңгейі) күйде сақталып отырғаны айтылды. Фосфор деңгейі Ұлттық тұщы суды басқару саясаты бойынша шығарылған Ұлттық мақсаттар аясында А класына жатады, бұл балдырлардың өсуін тежейтін жеткілікті түрде төмен деңгей екенін көрсетеді. Жалпы азот және көл түбіндегі еріген оттегі деңгейі осы шкала бойынша В класына жатады.
Lake Brunner is recognised for its ecological value and importance to the tangata whenua, to tourism and to fisheries. The lake is classified as oligotrophic, meaning that it has naturally low levels of nutrients, low levels of algae and the water is of high quality. Regular monitoring of water quality in Lake Brunner began in the early 1990s. A report in 2006 identified declining water quality, and this was followed in 2010 by an update describing increasing nutrient levels in surface water, increasing chlorophyll (an indicator of biomass of algae), and a decrease in water clarity. The report suggested that intensification of agriculture in the catchment area could be the cause of the deterioration. There are 25 dairy farms in the catchment area of Lake Brunner. Dairy farmers responded to the concerns about deteriorating water quality by investing in riparian planting, improved fencing of waterways and bridging of streams on their properties. Many also invested in improved effluent treatment systems. By 2021, it was reported that of fencing had been constructed on farms in the catchment along with 21,000 plants in riparian strips. Water quality updates are published periodically by the West Coast Regional Council. The December 2021 update reports that the lake is safe for swimming and recreation, and has remained in an oligotrophic (low nutrient) state. The levels of phosphorus are graded A on the National Objectives Framework issued under the National Policy Statement for Freshwater Management, and are sufficiently low that growth of algae is inhibited. Levels of total nitrogen and lakebed dissolved oxygen are graded B on the same scale.