Кіріспе

Хирургиялық дренаж түрі

Кеуде түтігі (сондай-ақ кеуде дренажы, кеуде катетері, түтікшелік торакстомия немесе қабырғааралық дренаж) – кеуде қабырғасы арқылы және плевралық кеңістікке немесе медиастинумға енгізілетін хирургиялық дренаж. Түтікті енгізу кейде өмірді құтқаратын процедура болып табылады. Түтік клиникалық тұрғыдан қажет емес заттарды, мысалы, ауаны (пневмоторакс), артық сұйықтықты (плевралық төгілу немесе гидроторакс), қанды (гемоторакс), хилозды (хилоторакс) немесе іріңді (эмпиема) интраторакалық кеңістіктен алу үшін қолданылады. Интраплевральді кеуде түтігі Бюлау дренажы немесе қабырғааралық катетер (ICC) деп те аталады, ол жұқа, иілгіш силикон түтік (пигтейл дренажы деп аталады) немесе үлкен, жартылай қатты, терезелі пластикалық түтік болуы мүмкін, көбінесе клапан немесе су астындағы тығыздықпен бірге қолданылады. Кеуде дренажының тұжырымдамасын алғаш рет Гиппократ емпиеманы кесу, каутеризация және металл түтіктерді енгізу арқылы емдеуді сипаттағанда ұсынған. Алайда, бұл техника 1918 жылғы тұмау эпидемиясына дейін пневмониялық эмпиеманы эвакуациялау үшін кеңінен қолданылмады, оны алғаш рет 22 айлық балаға қатысты доктор К. Поуп құжаттаған. Операциядан кейінгі кеуде күтімінде кеуде түтіктерін пайдалану 1922 жылы хабарланды, және олар Екінші дүниежүзілік соғыста торактомиядан кейін үнемі қолданылды, бірақ корей соғысына дейін жедел жарақаттан кейін шұғыл түтікшелік торакстомия үшін жүйелі түрде қолданылмады.

Қарсы көрсетілімдер

Кеуде түтігін орнатуға қарсы көрсетілімдер рефракторлық коагулопатия және диафрагмалық ішек, сондай-ақ бауыр гидротораксы кіреді. Қосымша қарсы көрсетілімдер плевралық кеңістіктегі жаралар (біріккендер).

Асқынулар

Кейде кеуде түтіктерімен байланысты болатын асқынулар: бітелу, ауаның шығуы, инфекция, қан кету, қайта кеңеюге байланысты өкпе ісігі. Түтік плевра қуысының артына (төменгі жағына) орналасса немесе қате орналасса, бауыр, көкбауыр немесе диафрагмаға зақым келтіру де мүмкін. Көкірек аортасы мен жүрекке де зақым келуі мүмкін. Травмаға байланысты емдеуге қатысты енгізілген кеуде түтіктерінің асқыну деңгейі шамамен 19% деп есептеледі. Асқыну деңгейі өзгеріп отырады, басқа да есептеулер бойынша бұл көрсеткіш 40%-ға жақын.

Орындықтық асқынулар

Түтікті бір күн немесе одан ұзақ уақытқа енгізгеннен кейін туындайтын асқынуларға түтіктің бітелуі (жабылуы), ауаның сығуы, өкпе кеңейгеннен кейін өкпе жарығында тұтқындалуы немесе өкпеге еніп қалуы жатады. Кеуде түтігінің бітелуі жүрек пен өкпе маңында қан жиналуына алып келуі мүмкін, бұл асқынуларға және өлім-жітімнің жоғарылауына ықпал етеді. Кеуде хирургиясынан кейін пациенттердің 30-50% -ында ауаның сығуы жиі кездесетін асқыну болып табылады. Егер ауа сығып тұрғанда кеуде түтігі бітелсе, пациентте пневмоторакс дамиды. Бұл өмірге қауіпті жағдай. Осындай жағдайда, сандық кеуде дренаж жүйелері плевралық қысымды және ауа ағынын үнемі бақылап, нақты уақыт ақпаратын ұсынуы мүмкін. Операциядан кейінгі алғашқы кезеңде пациентке күтім жасайтын команда үшін кеуде түтігінің бітелуіне баса назар аудару өте маңызды. Шағын асқынуларға тері асты гематомасы немесе серома, алаңдаушылық, тынысқырудың қиындауы және көп көлемде сұйықтық алынғаннан кейін жөтел пайда болуы жатады. Көп жағдайларда, кеуде түтігі алынғаннан кейін оған байланысты ауырсыну басылады, бірақ кеуде түтігі салдарынан қабырға аралық кеңістіктегі тыртысқа байланысты созылмалы ауырсыну да кездеседі. Тері асты эмфиземасы – бұл дренажланбаған ауаның кері қысымы, көбінесе бітелген кеуде түтігінен немесе жеткіліксіз теріс қысымнан туындайды. Егер адамда тері асты эмфиземасы болса, кеуде түтігі дренаж жасамайтын болуы мүмкін, сондықтан оны ашу керек пе, әлде өкпеден сығып жатқан ауаны жеткілікті түрде дренаждау үшін басқа түтік орнату керек пе, деген мәселені қарастыру қажет.

Инфекциялар

Жайды таза ұстамауда немесе құралдарды зарасыздандырудағы қиындықтар инфекцияға алып келуі мүмкін.

Алып тастаудың асқынулары

Сондай-ақ, кеуде түтігі алынғаннан кейін асқынулар туындау қаупі бар. Кеуде түтіктері көбінесе ПВХ және жұмсақ силикон сияқты мөлдір пластиктен жасалады. Кеуде түтіктерінің өлшемдері сыртқы диаметрі бойынша 6 Fr-ден 40 Fr-ға дейін болады. Кеуде түтіктері, көптеген катетерлер сияқты, француз катетерлік шкаласымен өлшенеді. Ересектерге 20 Fr-ден 40 Fr-ға дейін (сыртқы диаметрі 6,7-ден 13,3 мм-ге дейін), ал балаларға 6 Fr-ден 26 Fr-ға дейін қолданылады. Дәстүрлі кеуде түтіктерінде түтіктің науқастың ішінде орналасқан бөлігінде бірнеше дренаждық тесіктер, түтіктің ұзындығы бойынша қашықтық белгілері және бірінші дренаждық тесікті көрсететін рентгенге көрінетін жолақ болады. Кеуде түтігінде ұшындағы тесік (проксимальді, науқасқа қарай) және бірнеше бүйірлік тесіктер болады. Көбінесе кеуде түтіктерінде 6 бүйірлік тесік кездеседі. Бүйірлік тесіктері бар түтіктің ұзындығы тиімді дренаж ұзындығын (EDL) құрайды. Перикард хирургиясына арналған кеуде түтіктерінде EDL қысқарақ болады, әдетте тек 4 бүйірлік тесігі бар. Каналды типтегі кеуде дренаждары, сондай-ақ Блейк дренаждары деп те аталады, силиконнан жасалған силастик дренаждар болып табылады және науқастың ішінде орналасқан ашық жоғарылаулардан тұрады. Дренаж капиллярлық әрекет арқылы жүзеге асырылады деп саналады, бұл сұйықтықтардың ашық ойыстар арқылы жабық қимаға өтуіне мүмкіндік береді, онда сұйықтық жиналады және түтік арқылы соруға болады. Бұл кеуде түтіктері дәстүрлі түтіктерге қарағанда қымбатқа түссе де, теориялық тұрғыдан алғанда, аз ауыртпалық тудырады.

Кеуде дренажы жүйесі

Кеуде дренажы жүйесі әдетте кеудеден шығарылатын сұйықтықты (ауа, қан, экссудат) жинау үшін қолданылады. Көбінесе дренаж жүйелері үш камерадан тұрады, олар үш бөтелкелі жүйе принципіне негізделген. Бірінші камера кеудеден ағып шыққан сұйықтықты жинауға арналған. Екінші камера "су бағанасы" ретінде жұмыс істейді, ол бір бағытты клапан қызметін атқарады – газдың шығуына жол береді, бірақ кеудеге кері өтуіне кедергі келтіреді. Пациент жөтелгенде немесе дем шығарғанда су бағанасында ауаның көпіршік пайда болуы қалыпты жағдай, бірақ егер ол тоқтамаса, плевралық немесе жүйелік ақау болуы мүмкін, мұндай жағдайда мұқият бағалау қажет. Бұл өкпеден ауаның шығуының белгісі де болуы мүмкін. Үшінші камера – соруды басқару камерасы. Бұл камерадағы судың деңгейі жүйеге қолданылатын теріс қысымды реттейді. Су бағанасы арқылы байқалатын жұмсақ көпіршіктер сұйықтықтың булануын азайтады және сорудың су бағанасы деңгейіне сәйкес реттелгенін көрсетеді. Осылайша, қабырғалық сорудың күшеюі жүйенің теріс қысымын арттырмайды. Жаңа дренаж жүйелері механикалық клапанды пайдаланып су бағанасын жояды, ал кейбіреулері сору қысымын реттеу үшін механикалық реттегішті қолданады. Екі құрылғыны да қолданатын жүйелер "құрғақ" жүйелер деп аталады, ал су бағанасын сақтап, механикалық реттегішті қолданатын жүйелер "жартылай құрғақ" жүйелер деп аталады. Су бағанасы мен су деңгейін реттегішті пайдаланатын жүйелер "ылғал" жүйелер деп аталады. Құрғақ жүйелердің артықшылығы – ылғал жүйелердің аударылып кетуі нәтижесінде сұйық төгіліп, қанмен араласуы мүмкін, бұл жүйені ауыстыруды талап етеді. Тағы да жаңа жүйелер кішкентай және мобильді, сондықтан көрсетілген жағдайда пациентті үйге дренажға жіберуге болады. Соңғы уақыттарда сандық немесе электрондық кеуде дренажы жүйелері енгізілді. Вакуумды жасау үшін кіріктірілген мотор, соруды басқаруға арналған канистра және су бағанасы қолданылады. Бұл жүйелер пациенттің жағдайын қадағалайды және өлшенген деректер қалыпты шектен шыққан жағдайда ескертеді. Теріс қысымды цифрлық басқарудың арқасында жүйе плевралық немесе жүйелік ақау бар-жоқ екенін объективті түрде анықтай алады. Цифрлық дренаж жүйелері дәрігерлерге пациенттерді ертерек қозғалысқа жіберуге мүмкіндік береді, тіпті үздіксіз сору қолданылған жағдайларда да, бұл дәстүрлі су бағанасы жүйесімен сору кезінде орындау қиын. Мұндай жүйелерді қолдану асқынуларды азайтуға да көмектеседі.

Торакостомия

Оны "қауіпсіз аймақ" деп аталатын аймаққа енгізуге болады, бұл үлкен кеуде бұлшығының бүйірлік шегімен, қолтықтан төменгі көлденең сызықпен, кең жарық бұлшығының алдыңғы шегімен және сосақтан жоғары көлденең сызықпен шектелген аймақ. Бұл түтікшенің бесінші қабырғааралық кеңістікке, ортаңғы қолтық сызығынан сәл алдында енгізілуі тиіс. Көкірек түтіктері көбінесе жергілікті анестезия астында салынады. Енгізілетін жердің терісі алдымен иод сияқты антисептикалық ерітіндімен тазартылады, содан кейін аймақтың айналасына стерильді жабындар салынады. Жергілікті анестетик теріге және бұлшыққа дейін инъекцияланады, ал аймақ сезімсізденгеннен кейін теріге кішкентай тіліс жасалады және тері мен бұлшық арқылы көкірек қуысына жол ашылады. Түтік осы жол арқылы орналастырылады. Қажет болған жағдайда науқасқа процедура үшін қосымша анальгетиктер берілуі мүмкін. Түтік орнына қойылғаннан кейін, оның түсіп кетпеуі үшін теріге тігіледі және аймаққа таңғыш салынады. Дренаж орнатылғаннан кейін, дренаждың орналасуын тексеру үшін кеуде рентгенограммасы түсіріледі. Түтік ауа немесе сұйықтық толығымен шығарылғанға дейін немесе ауа жиналу қаупі болғанға дейін орналасады. Көкірек түтіктерін кеуде қабырғасы арқылы түтікті бағыттау үшін қолданылатын сүйір металл таяқ – трокарды пайдалану арқылы да орналастыруға болады. Бұл әдіс иатрогендік өкпе зақымдануының жоғары қаупіне байланысты жиі қолданылмайды. Сельдингер техникасын қолдану, онда икемді жіпше (содан кейін оның үстінен көкірек түтігі енгізіледі) арқылы ине енгізіледі, туралы да сипаттамалар бар. Көкірек түтігінің бітелмеуін қамтамасыз ету үшін, көкірек түтігінің бітелуін болдырмауға бағытталған протоколдар қажет.

Операциядан кейінгі дренаж

Операциядан кейінгі дренаж орналастыру техникасы (мысалы, жүрек хирургиясы) шұғыл жағдайларда қолданылатын техникадан өзгеше. Ашық жүрек операциясын аяқтағаннан кейін кеуде дренаждары жеке шақпа кесіктері арқылы, әдетте стернотомия кесігінің төменгі бөлігіне жақын орналастырылады. Кейде медиастиналық, перикардтық және плевралық кеңістіктерден сұйықтықты шығару үшін бірнеше дренаж қолданылуы мүмкін. Дренаждық тесіктер пациенттің ішіне енгізіледі, ал кеуде дренажы кесік арқылы сыртқа шығарылады. Дренаж орнына қойылғаннан кейін, оны қозғалмауы үшін теріге тігіп бекітеді. Содан кейін кеуде дренажы қосымша түтіктер мен жалғауыштар арқылы дренаж жинағышына қосылады және әдетте 20 см су бағанымен реттелетін вакуумдық сорғыға жалғанады.

Менеджмент

Кеуде түтіктері дренаждың бұзылуына алып келуі мүмкін, тәуелді тізбектер, бүгілулер және кедергілер болмауы керек. Жалпы, кеуде түтіктері енгізу, алу немесе ауаның шығуының диагностикасы кезінде ғана қысылады. Көкпе түтігінің қанның фибриндік тромбтарымен бітелуі жиі кездеседі. Бұл жүрек немесе өкпеде қанның қалуына әкелуі мүмкін, бұл гематомаға, эффузияға, эмпиемаға немесе ұзақ мерзімде фибротораксқа алып келуі мүмкін, оларды дренаждау қажет болады. Сондықтан кеуде түтігінің ашықтығын сақтау өте маңызды. Көкпе түтігінің кедергілерін жою үшін қолмен манипуляциялар, көбінесе "сүту", "сығу", "желдеткіштей бүктеу" немесе "соғу" деп аталады, жиі қолданылады. Алайда, бұл тәсілдерге қатысты пікірлер қарама-қайшы. Бұл техникалардың қайсысы басқаларынан тиімдірек екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ, және ешбір әдіс кеуде түтігінің дренажын жақсартатыны дәлелденбеген. Сонымен қатар, кеуде түтігіне қолдану теріс қысымды арттыруы мүмкін, бұл пациент үшін зиянды және ауырулы болуы мүмкін. Бір мүмкіндік – стерильдік ережесін бұзбайтын белсенді кеуде түтігін тазалау. 2019 жылы жүрек хирургиясы, анестезия және жансақтану саласындағы бірнеше сарапшылардың консенсусы бойынша, ERAS (Enhanced Recovery After Surgery) периоперативтік күтім нұсқаулары қанның қалуын және басқа да асқынуларды болдырмау үшін кеуде түтіктерін белсенді түрде тазалауды ұсынады. Көкпе түтігі мен дренаждық канистра түтігін бөліп тұратын стерильді ортаны бұзып, оны сорып алуға тырысатын, уақытша шешімдер сияқты кеуде түтігін ашық тазалау жасаудан аулақ болу керек. Кеуде түтігін тек пациенттің жағдайы тұрақты болғанда, өкпелер рентгендік суретте толыққандай ауа толтырылғанда, кеуде түтігінен күніне 200 мл-ден аз сұйықтық шыққанда және өкпе қабығына ауаның енуі болмағанда ғана алуға болады.

Орналастыру орны

2018 жылдың желтоқсан айында European Respiratory Journal журналында кеуде құбырын тиімдірек орналастыру арқылы пациенттердің қозғалысын және емделу нәтижелерін жақсарту мүмкіндігі туралы хабарламалар жарияланды.