Кіріспе

Тамақ ішегінің туа біткен үзілісі.

Тамақ ішек атрезиясы – ас қорыту жолына әсер ететін туа біткен медициналық жағдай (туған кездегі кемістік). Ол тамақ ішегінің қалыпты түрде асқазанмен жалғаспауына, керісінше, соқыр қаппен аяқталуына себеп болады. Бұл тамақ ішегінің бұрыс эмбриологиялық дамуынан туындаған әртүрлі туа біткен анатомиялық ақауларды қамтиды. Анатомиялық тұрғыдан, тамақ ішегі қабырғасының үздіксіздігінің бұзылуымен және тамақ ішегінің туа біткен кедергісімен сипатталады.

Белгілері мен симптомдары

Бұл туа біткен кемістік ұрықтың төртінші аптасында пайда болады, осы кезде трахея мен қыртқыш бір-бірінен бөліне бастауы тиіс. Ол трахеоэзофагеальды диафрагманың бұзылуларымен байланысты болуы мүмкін.

Асқынулар

Кез келген тамақтандыру әрекеті сүттің соқыр қалташаға жиналып, трахея мен өкпеге ағуына және аспирациялық пневмонияға себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, төменгі өңеш пен трахея арасындағы фистула асқазан сөлінің өкпеге ағып, зақымдану тудыруы мүмкін. Осы қауіптерге байланысты, бұл жағдайды туғаннан кейін мүмкіндігінше ертерек емдеу қажет, нәтижесінде жаңа туған сәбиге шұғыл хирургиялық араласу жасалуы керек.

Қоса байланысты туа біткен ақаулар

Басқа туа біткен кемістіктер де кездесуі мүмкін, әсіресе жүрек ақаулары, бірақ кейде ішек жолының соңғы бөлігіндегі ақаулар, омыртқа бағанасы немесе бүйректерде де болуы мүмкін. Бұл VACTERL қауымдастығы деп аталады, себебі омыртқа бағанасы, аноректальді ақаулар, жүрек, трахея, қықырақ, бүйректер және аяқ-қолдар зардап шегеді. Ол үшінші триместрде көп сулылықпен байланысты.

Диагностика

Бұл жағдай шамамен 26 аптадан кейін УЗИ-де көрінуі мүмкін. Жүктілік УЗИ-сінде полигидрамнион қатарлы асқазанның жоқтығы немесе кішкентай болуы – бұл қыртқан ішек атризиясының мүмкін белгісі саналды. Дегенмен, осы белгілердің дұрыс болжамдық құндылығы төмен. Жоғарғы мойын қалтасының белгісі – қыртқан ішек атризиясын жүктілік кезеңінде диагностикалауға көмектесетін тағы бір белгі, және ол нәресте туғаннан кейін бірден анықталуы мүмкін, себебі зардап шеккен нәресте өз сілекейін жұта алмайды. Көрсеткіш рентген суретінде тамақтандыру зондының қыртқан ішек арқылы өтіп, жоғарғы қыртқан ішек қалтасында жиырылғаны көрінбейді.

Асқынулар

Операциядан кейінгі асқынулардың қатарында – өңештің жабылу жерінен сұйықтық ағуы мүмкін. Кейде өңеш тарлып, жұту қиын болады. Өңеш тарылуын көбінесе медициналық құралдар арқылы кеңейтуге болады. Өмірінің кейінгі жылдарында осы аурумен ауырған балалардың көпшілігінде жұту немесе қыжыл, немесе екеуінің де қиындықтары туындайды. Өңештік дисмотильділік пациенттердің 75-100% -ында кездеседі. Өңешті қалпына келтіргеннен (анастомоз) кейін, бұрынғы проксимальды қаптың (жоғарыдағы соқыр қап) салыстырмалы әлсіздігі және өңештік дисмотильділік тамақтандыру кезінде сұйықтық жиналуына себеп болуы мүмкін. Жақын орналасқандықтан, қаптың кеңеюі трахеяның бітелуіне әкелуі мүмкін. Содан кейін ауыр гипоксия ("өлімге ұшырау") пайда болады және көбінесе медициналық араласу қажет болады. Трахеомаляция – трахеяның жұмсаруы, әдетте каринаның (трахея каринасы) үстінде, бірақ кейде төменгі бронх ағаштарында да кең таралған. Трахеомаляциямен байланысты өңеш атризиясын емдеудің әртүрлі әдістері бар. Егер жағдай ауыр болмаса, күтіп-бағу режимі қолданылуы мүмкін, себебі трахея әдетте баланың өмірінің бірінші жылында қатаяды. Егер трахея тек каринадан жоғары зақымдалған болса, "ең оңай" шаралардың бірі – аортопексия, онда аорталық доға грудинаның артқы бетіне бекітіліп, жұмсалған трахеяға түсетін қысымды механикалық түрде азайтады. Тағы да оңай шара – стенд салу. Дегенмен, эпителийлік жасушалардың көбеюі және стендтің трахеяға енуі оны кейіннен алып тастауды қауіпті етеді. Жасөспірімдер мен ересектерде өңеш атризиясынан аман қалғандардағы астма, бронхит, бронхтардың гиперреактивтілігі және рецидивті инфекциялар көрсеткіштері, дені сау құрдастарындағыдан әлдеқайда жоғары. Өңеш атризиясын хирургиялық жолмен емдеудің алғашқы он жылында пациенттердің 20%-ы пневмониядан қайтыс болды. Одан бері пневмония өкпе асқынуларының маңызды себебі болып қала береді және өңеш атризиясын емдеуден кейін қайта жатудың себебіне айналады. Өмірдің алғашқы бес жылында пневмонияға қатысты тәуекел факторларына басқа да жедел респираторлық инфекциялар және өңештің жиі кеңейтілуі жатады.

Эпидемиология

Бұл шамамен 3000 тірі туған баланың 1-інде кездеседі. ЕА және ТЭФ-тің емделуі – бұл ақауды жоюға бағытталған операция. Егер ЕА немесе ТЭФ күдік тудырса, барлық ауыз арқылы тамақтандыру тоқтатылады және тамырға сұйықтық құйылады. Сәбинің жағдайын секрецияларды дренаждауға және аспирация қаупін азайтуға ыңғайлы етіп орналастырады. ЕА-сы бар сәбилерде кейде басқа да мәселелер болуы мүмкін. Жүрек, омыртқа және бүйректерді тексеру үшін зерттеулер жүргізіледі. ЕА-ны жоюға арналған операция қажет, өйткені сәби тамақтана алмайды және пневмонияға шалдығу қаупі зор. Сәби операцияға дайын болғаннан кейін, кеуде қабырғасының жанынан кесік жасалады. Әдетте, өңешті тігіп қоюға болады. Операциядан кейін сәби ауруханада белгілі бір уақыт бойы болуы мүмкін. Әрбір сәбиге жекеше қамқорлық көрсетіледі. Бұл жаңа туған нәрестелерде ішек тесігі болмаған кезде жиі кездеседі.