Кіріспе

Грекия мифологиясындағы кеме. Грек мифологиясында Арго ( /ɑr//g//oʊ/ ARgoh; Ἀργώ) – Иасон мен аргонавттардың Алтын жүнді алу үшін Иолкостан Колхидаға дейін теңізге шыққан, құдайлардың көмегімен салынған кеме. Бұл кеме бастапқы аңыздан бөлек, кітаптар, фильмдер және тағы да басқа көптеген шығармаларда маңызды мотив ретінде пайдаланылады.

Атауы

Көптеген деректер кеменің құрылысшысы Аргус есімімен аталғанын көрсетеді. Ежелгі римдік сенатор және шешен Цицерон, бұл атаудың Гомер грек халқы Аргос тұрғындарын атау үшін жиі қолданған "аргивтер" терминінен шыққан болуы мүмкін деп болжайды. Диодор Сицилийскийдің мәліметінше, кейбір адамдар бұл атаудың ежелгі грек тіліндегі "шапшаң" деген мағына беретін сөзден алынғанын айтқан, бұл кеме жылдам қозғалу үшін жасалғанын көрсетеді. Сирек кездесетін сын есім – аргоан /ɑr//'//g//oʊ//ə//n/, грекше Ἀργῶος сөзінен латынша Argōus арқылы келген.

Аргоның құрылысы

Арго кемесін кеме жасаушы Аргус салған, ал оның экипажына құдай Гера ерекше қорғау көрсеткен. Мифтің ең толық көзі – Аполлоний Родийдің "Аргонавтикасы". Аргус кемені Афинаның көмегімен жобалаған немесе оның құрылысын қадағалаған. Кеме ашық теңізде саяхаттау үшін арналған және желкеннің көмегімен жылдам қозғалатын етіп жасалған. Аполлодор кемеде елу ескек болғанын, олардың барлығын аргонавттар басқарғанын айтқан. Оның кеме туралы сипаттамасы, оны пентаконтер деп аталатын кеме түрінің алғашқы үлгісі деп санауға мүмкіндік береді. Кеме Грекияның аймақтарынан алынған түрлі ағаштардан жасалған. "Медея" трагедиясында Еврипид ескектердің Пелион тауы маңындағы қарағайлардан жасалғанын айтады. Ал кейінірек Катулл кеменің шыршадан жасалғанын мәлімдеген. Кеменің мұрты Зевске қасиетті Додонадан алынған ерекше еменнен жасалған. Ол емен адам дауысымен сөйлей алады және болашақты болжайтын екен. Аполлодор мен Катуллдың айтуынша, "Арго" теңізде жүзіп шыққан алғашқы кеме болған және құдайлардың қанатында болған. Дионисий құдайы "Аргоны" алғашқы кеме деп атамаған, оны жақсы жасалған кеме деп бағалаған. Кейбір дереккөздерде адамдар бұрын кеме көрмегендіктен, "Аргоны" құбыжық сияқты сипаттаған. Секст Проперций кеменің Пагаса портынан аттанғанын хабарлаған.

"Аргоның" сапары

Афина Тифиске желкенді мачтаға бекітуді үйретті, себебі ол кемеші болғандықтан, кеменің жұмыс істеу қағидаларын білуі қажет еді. Басқа дереккөздерде ол бұрын екі басқа адаммен бірге теңізші болғандығы айтылады, содан да ол қайықты басқаруға таңдалды. Кемеде қоладан жасалған үш аяқты тіреуіш сияқты басқа да заттар болды. Геродоттың сөзіне қарағанда, бронзалық үш аяқты тіреуіш аргонавттар Тритон көлінде адасып, көмекке мұқтаж болғаннан кейін Тритонға сыйға берілген. Кемені қайта жолға қою үшін 12 күн бойы құрлықпен көтеруге тура келгені айтылады. Арго кемесін Нерейдтер жақсы көріп, Тритонмен бірге Аргонавттардың саяхатындағы қауіпті кездерде кемеге бағыт көрсеткен.

Саяхаттан кейінгі "Арго"

Сәтті саяхатынан кейін Арго Коринф мойынында Посейдонға қасиеттеп берілді. Кеме құдайлардың көмегімен жасалған қасиетті зат болғандықтан, ол құдайларға арналған ескерткіш ретінде сақталды. Кейін ол аспанға көтеріліп, Арго-Навис шоқжұлдызына айналды.

Арго басқа көздердегі

Арго ежелгі Грецияда кең танылған мотив болды және пьесалар, фильмдер, кітаптар, философиялық еңбектер және тағы да көптеген шығармаларда қолданылды. Көне дәуірдің бірнеше авторлары (Аполлоний Родий, Плиний, Филостефан) кеменің болжамды түрін талқылады. Көбінесе ол грек соғыс кемесі, галера ретінде көзге келген. Авторлар оның ашық теңізге саяхат жасаған осы типтегі алғашқы кеме болғанын жорамалдады.

1963 жылы "Джейсон және аргонавттар" фильміндегі "Арго" нұсқасы

1963 жылы түсірілген «Джейсон және аргонавттар» фильміндегі «Арго» кемесінің нұсқасы грек соғыс кемесінің үлгісімен жасалған, кеменің қабырғаларында қалқандар орналасқан. Кеменің екі жағында да ескекшілер отырған, оларға жетекшінің барабан соққан ырғағы арқылы қалай ескек есу керектігі туралы көрсетім беріледі. Алтын қошқар басы бейнеленген қызыл желкен – олардың саяхатының мақсатын көрсетеді. Кеменің пайдалы мақсаттарынан өзге, ол ежелгі ою-өрнектермен де безендірілген, мысалы, кеменің алдыңғы бөлігінде, су деңгейінде көзге ұқсас суреттер салынған. Кеменің қасиетті емені әйел басы түрінде бейнеленген, оның жартылай жайылған қанаттары кеменің корпусын құрайды. Салынған бас фильмдегі Гера құдайының (Онор Блэкман сомдаған) бейнесімен ұқсас, және ол фильм бойында Джейсонмен сөйлесе алады. Кеме жасаушы Аргус, кеме жасағанда осы ерекшелікті қосуға шабыттанғанын айтты. Фильм жасаушылар бұл басқа Джейсонмен сөйлескенде көзін ашып, жұмып тұру мүмкіндігін қосты.