Кіріспе

Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағы, Франция Альп-Маритим (alp(ə)maʁitim; ; ; ) – Францияның оңтүстік-шығыс бұрышында, Италия шекарасы мен Жерорта теңізі жағалауында орналасқан департамент. Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағының бөлігі, көршілес Вар департаментімен бірге Француз Ривьерасын құрайды. 2019 жылы Альп-Маритим департаментінің халқы 1 094 283 адамды құрады. Оның префектурасы (және ең ірі қаласы) – Ницца, ал Грасс жалғыз субпрефектура болып табылады. Альп-Маритим соңғы онжылдықтарда әлемдегі ең тартымды туристік орындардың біріне айналды, онда Ницца, Грасс, Канн, Антиб, Ментон, Эз, Рокбрюн-Кап-Мартин және Сент-Аньес сияқты әйгілі қалалар мен кенттер, сондай-ақ көптеген альпілік шаңғы курорттары бар. Бұл департамент Монако княздығын толығымен қоршап тұрады. Департамент тұрғындары Маралпин (еркек) немесе Маралпин (әйел) деп аталады; департаменттің туы мен гербі Ницца қаласының туы мен гербімен сәйкес келеді. Саяси тұрғыдан Альп-Маритим Франциядағы ең консервативті департаменттердің бірі болып саналады, себебі «Республикашылар» партиясының басымдығымен департаменттік кеңесте 2021 жылғы сайлаудан кейін 54 орынның 2-сін қоспағанда, барлық орындар осы партия өкілдеріне тиесілі.

Шолу

Алпий теңіздері департаменті оңтүстік-батыста Вар, солтүстік-батыста Жоғарғы Прованс Альпі департаменттерімен; солтүстікте және шығыста Италиямен; ал оңтүстікте Жерорта теңізімен шектеседі. Ол Монако княздығын батыс, солтүстік және шығыс жақтан қоршап тұрады. Оның жер бедері өте алуан түрлі. Аталымынан көрініп тұрғандай, департаменттің көп бөлігі Альптың жалпы жер бедерінің бір бөлігін құрайды – оның ішінде Теңіз Альпі де бар, бірақ ол Жерорта теңізінің жағалауына ие жағалау айманы екендігімен де ерекшеленеді. Жағалау аймағы, қалалық және тығыз қоныстанған (картада қызыл түспен белгіленген), Канннан Ментонға дейін дерлік үздіксіз жалғасқан қалалардың барлығын қамтиды, ал үлкен, бірақ сирек қоныстанған таулы аймақ (ашық жасыл) Вальберг (1936 жылы құрылған), Аурон (1937 жылы құрылған) және Изола 2000 (1971 жылы құрылған) үш ірі курортты қоспағанда, толығымен ауылдық болып табылады.

Жоғарғы шыңдар мен асулар

Департаменттің ең биік нүктесі – Франко-Италия шекарасындағы Cime du Gélas, ол шығысқа қарайғы Vallée des Merveilles-қа үстемдік етеді. Монте-Аргентераның шыңы теңіз деңгейінен биік, бірақ ол Италияда орналасқан. Сонымен қатар, Моунье тауы бар, ол кең Дом де Барроның оңтүстігін билейді, ол Далуи мен Сианның шатқалымен терең ойылған қызыл балшық тас массасынан тұрады. Қыс мезгілін есептемегенде, төрт асу Меркантур/Аргентера тауларының солтүстігіне өтуге мүмкіндік береді, олардың құлпытас кедергісі жағалаудан көрінетін қысқы қармен жабылады. Батыстан, Route des Grandes Alpes алдымен Кайолль асуына кіреді, Альпіге және Энтран өңіріндегі Вар өзенінің бастауына қарай жол жүргізеді. Содан кейін жол Col de la Bonette арқылы өтеді – Еуропадағы ең биік асу – Тинь аңғарына, содан кейін Убайға қосылады. Шығысқа қарай, Изола 2000-нің үстінен өтетін Ломбард жолағы Италиядағы Сент-Анна де Винадио қасиетті орнына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ақырында, шығыс жағында Col de Tende Италиядағы Кунео қаласымен байланысады.

Климат

Бұл Азур жағалауын әйгілі еткен климат. Дегенмен, қазіргі Альп-Маритим департаментінде бір ғана климат жоқ, күрделі жер бедері мен биік таулар департаментті күнге жақсы беткейлес (оңтүстікке қараған) және күнге аз беткейлес (солтүстікке қараған) аймақтарға бөледі. Мұнан өзге, Жерорта теңізінің жұмсақ климатына қарамастан, күшті дауылдар мен ұзақ құрғақшылықтар да болады. Жағалау аймағында Жерорта теңізі климаты басым (көктемде, әсіресе қараша және ақпан айларында жаңбыр жауады, жазғы құрғақшылық, жұмсақ қыс және құрғақ жаз). Ішкі аймақта, әсіресе солтүстікте, таулы климат (қыста аспан ашық, жазда дауылдар жиі болады). Канн маңындағы биік төбелер ауаны жылытып, қалаға түсіретіндіктен, ерекше жылы микроклимат қалыптасқан. Департаменттің тартымды тұсы – күннің көп болуы: жылына 300-ден астам күн. Бұл тұрғысынан, департамент Францияның ең дауылды аймағы болып есептеледі, жылына орташа есеппен 70-90 күнге дейін найзағай болады, себебі күзде теңіздің жылы болуынан температура айырмашылығы пайда болады. Жағалаудан алшақтап, департаменттің батысына қарай, ішкі жазықтарда (әсіресе Грасс маңында) климат сәл ылғалдырақ, бірақ күннің шуағы да мол. Жазда температура оңай түрде көтеріледі, ал шілде мен тамыз айларында Ницца жағалауында орташа температура шамалы болады. Қыста ішкі аймақта мұз жаууы мүмкін, ал Ницца мен жағалаудың қалған бөлігінде мұз сирек кездеседі. Департаменттің шығысында, батыстан айырмашылығы, жазықтар жоқ. Ментон аймағында биіктік тез өседі, сондықтан теңіз атмосфераны жақсы жұмсартады: жазғы максималды температура орташа, ал қыстар ішкі аймаққа қарағанда жұмсақ, мұз сирек жауады. Жағалауда қар да сирек жауады, алайда, Кот-д'Азур тұрғындарына сирек қар жаууы көңіл көтеріңкі жағдай сыйлайды (орташа есеппен 5-7 жылда бір рет), мысалы, 2004-2005 жылғы қыста Ницца қаласы бірнеше сантиметр қармен оянды, бұл көлік қозғалысына кедергі келтірді. Соңғы кезде, 2010 жылдың ақпан айында Канн қаласында шамамен 400 мм-ден астам қар жауды, ал Грасс аймағында – жартылай метрге жуық қар жиналды. Департаменттің солтүстігінде Альп тауларында таулы климат басым, қарашаның соңынан сәуірдің соңына дейін қар жамылғысы қалыпты.