Кіріспе

7/6 ғасырлар б.з.д. грек болжаушысы, философ және ақыны Кносстың Эпимениді (немесе Криттің Эпимениді) (/ɛ//p//ɪ/'/m//ɛ//n//ɪ//d//iː//z/;) – жартылай мифтік 7 немесе 6 ғасырлар б.з.д. грек болжаушысы және философ ақыны, Кнос немесе Фаист қаласынан шыққан.

Өмір

Әкесінің қойларын бағып жүргенде, Эпименид Зевске арналған крит үңгірінде елу жеті жыл бойы ұйықтап қалған, содан кейін ол пайғамбарлық сыйымен оянған (Диоген Лаерций I. 109–115). Плутархтың айтуынша, Эпименид Алкмионидтер әкелген зұлымдықтан кейін Афинаны тазартқан, ал оның құрбандық шалу және жерлеу рәсімдерін реформалаудағы шеберлігі Солонға афиналық мемлекетті реформалауда үлкен көмек болған. Ол тек қана қасиетті зәйтүн бұтағын және Афина мен Кнос арасында мәңгілік достық туралы уәдені қабылдады (Плутарх, Солонның өмірі, 12; Аристотель, Афина. Пол. 1). Афиней Афинаны тазарту үшін өз өмірін құрбан еткен деп есептелетін Кратин мен Аристодемнің эраст және эромен жұбының өзін-өзі құрбан етуіне байланысты оны да еске алады. Ежелгі заманда да оқиғаны құбылыс емес деп санағандар болды (Деипнософистер, XIII. 78–79). Диоген Лаерций өзінің «Философтардың өмірі» еңбегінде Эпименид пен Солон арасындағы бірнеше жалған хаттарды сақтап қалды. Эпименид Спартада әскери мәселелер бойынша да пайғамбарлық айтқан делінеді. Ол Критте қарттық шағында қайтыс болды; оның елдестері оны құдай деп құрметтеген, өмір бойы үш жүз жылға жуық жасаған. Басқа бір әңгімеде ол спарталықтар мен кноссиандықтар арасындағы соғыста тұтқынға алынып, оларға жақсылықты болжамағандықтан тұтқынға алғандар өлтірген. Паузанийдің мәлімдемесінше, Эпименид қайтыс болғанда оның терісі татуировкалармен жабылған болып шықты. Бұл гректердің татуировканы құлдарға ғана арнауына байланысты ерекше жағдай деп есептелді. Кейбір заманауи ғалымдар мұны Эпименидтің Орталық Азияның шамандық діндерінің мұрагері болғанының дәлелі деп қарастырады, себебі татуировка көбінесе шамандыққа қатысты. Эпименидтің терісі Спартадағы ефорлардың кеңсесінде сақталған, мүмкін бақыт әкелетін нысан ретінде. Эпименид Меламп пен Ономакритпен бірге Орфизмнің негізін қалаушылардың бірі саналады. Диоген Лаерцийдің айтуынша, Эпименид Критте Пифагормен кездесіп, Ида үңгіріне барған.

Шығармалары

Бірнеше прозалық және поэтикалық шығармалар, қазір жоғалып кеткен, Эпименидке жатқызылды, олардың ішінде құдайлар туралы мифтер жинағы (теогония), Аргонавттар саяқаты туралы эпикалық поэма, тазарту және құрбандықтар туралы прозалық еңбектер, әлемнің пайда болуы туралы (космогония), болжамдар, Крит заңдары туралы еңбек және Минос пен Радамант туралы трактат.

Эпименид парадоксы

Эпименидтің өтірікші парадоксының бір түрі – Эпименид парадоксымен қашан байланысқа түскені белгісіз. Эпименидтің өзі "Креттіктер, әрқашан өтірікші" деген мәлімдемесінде ешқандай ирония немесе парадокс мақсаттамаған сияқты. Титқа жазған хатында: "Креттіктердің әрдайым өтірікші, жаман хайуандар, тойымсыз адамдар екендері туралы олардың өз пайғамбары айтқан", - деген ескерту бар. Орта ғасырларда өтірікші парадоксының көптеген түрлері "инсолюбилия" тақырыбы астында зерттелді, бірақ олар Эпименидпен байланыстырылмады.