Гректік мифологиясындағы Қараңғылықтың Тұлғасы

Кіріспе

Грек мифологиясындағы қараңғылықтың бейнесі

Грек мифологиясында Эребус (/ɛr//ə//b//ə//s/; Ἔρεβος), немесе Эребос, қараңғылықтың бейнесі болып табылады. Гесиодтың «Теогониясында» ол Хаостың ұрпағы, ал Никс (Түн) арқылы Эфир мен Хемераның (Күннің) әкесі; басқа грек космогонияларында ол Эфир, Эрос және Метистің әкесі немесе құдайлардың бірінші билеушісі. Рим авторларының шежірелерінде ол Нокс (Ныкстің римдік баламасы) арқылы бейнелердің көптеген ұрпақтарын тудырады, ал Орфей теогониясында ол Хронос (Уақыт) ұрпағы болып есептеледі. «Эребус» атауы сонымен қатар Астыртқы дүниенің қараңғылығына, Астыртқы дүниенің өзіне немесе жандар Аидқа жету үшін өтетін аймаққа сілтеме жасау үшін қолданылады және кейде Тартар немесе Аидтың синонимі ретінде қолданылуы мүмкін.

Этимология

Эребос (Ἔρεβος) сөзі "қараңғылық" немесе "көлеңке" мағынасын білдіреді, ол әсіресе жер асты әлеміне қатысты қолданылады. Ол прото-үнді-еуропалық ("қараңғылық") тілінен шыққан және санскрит тіліндегі rájas ("қараңғы (төменгі) ауа, шаң"), армян тіліндегі erek ("кеш"), гот тіліндегі riqis және көне норвег тіліндегі røkkr ("қараңғы, шаң") сөздерімен туыс.

Қараңғылықтың тұлғалануы

Бірқатар грек космогонияларында Эребус ең алғашқы тіршілік иелерінің бірі ретінде сипатталады. Гесиодтың «Теогониясында» (б.з.д. 8 ғасырдың аяғы), гректер құдайлардың шығу тегі туралы «стандартты» есеп деп санайтын, ол Никс (Түн) қасындағы Хаос ұрпағы. Жыныстық қатынастың алғашқы жағдайында ол Никспен жұптасып, Этер мен Хемераны (Күн) шығарады, олардың жұбы ата-аналарының тұлғаланған қарама-қарсыларын білдіреді. Неоплатонист Дамасий Акусилаға (б.з.д. 6 ғасыр) Хаос бірінші принцип болып табылатын космогонияны береді, одан кейін Эребус пен Түн келеді, ал осы жұптан Эфир, Эрос және Метис туындайды. Философ Филодем «Сатирос» шығармасында «Құдайлар туралы» деп жазған. Эребус құдайлардың бес билеушісінің біріншісі болып табылады және оған Хаос билік етеді (басқалар бұл тұлға Эрос болуы мүмкін деп ойлаған). Ақын Антагораның (б.з.д. III ғасыр) әнұранына сәйкес, Эростың мүмкін ата-аналарының бірі – Эребус және Түн. Эребус рим авторларының санжыраларында да кездеседі. Цицеронның (б.з.д. 1-ғасыр) айтуынша, Эребус пен Нокс (Ныкстың римдік баламасы) – Эфир мен Дис (Күн), сондай-ақ Амор (Махаббат), Долус (Ақылдылық), Метус (Қорқыныш), Еңбек (Жұмыс), Инвиденция (Көшірушілік), Фатум (Тағдыр), Сенект (Қартаю), Морс (Өлім), Тенебра (Қараңғылық), Мизерия (Қайғы), Кверелла (Шағым), Гратия (Ынта), Фраус (Алаяқтық), Пертинация (Талғау), Паркалар, Гесперидтер және Сомния (Түс). Рим мифографы Гигиннің «Фабула» (б.з.д. 1-ғасыр) кітабында Эребус Хаос пен Калигоның (Тұман) ұрпағы, Дис (Күн), Эребус (Қараңғылық) және Эфирмен бірге. Нокс арқылы ол Фатумның (Тағдыр), Сенекттың (Қартаю), Морстың (Өлім), Летумның (Жоқ болу), Континенцияның (Күрестің), Сомнның (Ұйқы), Сомнияның (Түстер), Лизимелестің (Ойланудың), Эпифронның (Гедимельдің), Порфирионның, Епафтың, Дискордияның (Келіспеушілік), Мизерияның (Қасіреттің), Петулантияның (Кешірімсіздіктің), Немезистің, Евфросинаның (Көңіл көтерудің), Амикитияның (Достықтың), Мизерикорданың (Айнымалылықтың), Стикстің, Паркалардың (Клото, Лахезис және Атроп) және Гесперидтердің (Эгель, Гесперя және Эритея) әкесі болады. Аристофанның «Қоштар» (б.з.д. 414 ж.) пьесасында берілген космогонияда, ол көбінесе Орфик теогониясының пародиясы деп есептеледі, Эребус Хаос, Түн және Тартармен бірге өмір сүрген алғашқы құдайлардың бірі. Жаратылыс басталғанда, Түн «Еребтің шексіз көкірегінде» «жел жұмыртқасын» салады, одан алтын қанатты Эрос шығады. Дамаскиус өзінің «De principiis» (Бірінші принциптер туралы) еңбегінде жазған Орфик теогониясында, Иеронимдік теогония деп аталады, Эребус, Эфир және Хаоспен бірге жылан пішіні бар Хронос (Уақыт) ұрпағы.

In a number of Greek cosmogonies, Erebus is described as one of the first beings to exist. In Hesiod's Theogony (late 8th century BC), which the Greeks considered the "standard" account of the origin of the gods, he is the offspring of Chaos, alongside Nyx (Night). In the first instance of sexual intercourse, he mates with Nyx, producing Aether and Hemera (Day), the pair of which represent the personified opposites of their parents. The Neoplatonist Damascius attributes to Acusilaus (6th century BC) a cosmogony in which Chaos is the first principle, after which comes Erebus and Night, and from this pair are then born Aether, Eros, and Metis. The philosopher Philodemus records that in the work On the Gods by one "Satyros", Erebus is the first of five rulers of the gods, and is succeeded as sovereign by Chaos (though others have suggested this figure may be Eros). According to a hymn by the poet Antagoras (3rd century BC), one of the possible parentages of Eros is Erebus and Night. Erebus also features in genealogies given by Roman authors. According to Cicero (1st century BC), Erebus and Nox (the Roman equivalent of Nyx) are the parents of Aether and Dies (Day), as well as Amor (Love), Dolus (Guile), Metus (Fear), Labor (Toil), Invidentia (Envy), Fatum (Fate), Senectus (Old Age), Mors (Death), Tenebrae (Darkness), Miseria (Misery), Querella (Lamentation), Gratia (Favour), Fraus (Fraud), Pertinacia (Obstinacy), the Parcae, the Hesperides, and the Somnia (Dreams). In the Fabulae by the Roman mythographer Hyginus (1st century BC/AD), Erebus is the offspring of Chaos and Caligo (Mist), alongside Dies (Day), Erebus (Darkness), and Aether. By Nox, he becomes the father of Fatum (Fate), Senectus (Old Age), Mors (Death), Letum (Destruction), Continentia (Strife), Somnus (Sleep), the Somnia (Dreams), Lysimeles (Thoughtfulness), Epiphron (Hedymeles), Porphyrion, Epaphus, Discordia (Discord), Miseria (Misery), Petulantia (Petulance), Nemesis, Euphrosyne (Cheerfulness), Amicitia (Friendship), Misericordia (Pity), Styx, the Parcae (Clotho, Lachesis, and Atropos), and the Hesperides (Aegle, Hesperia, and Erythea). In a cosmogony given by Aristophanes in his play The Birds (414 BC), which is often believed to be a parody of an Orphic theogony, Erebus is one of the first deities to exist, alongside Chaos, Night, and Tartarus. At the beginning of creation, Night lays a "wind egg" in the "boundless bosom of Erebus", from which springs golden winged Eros. In an Orphic theogony recorded by Damascius in his work De principiis (On First Principles), known as the Hieronyman Theogony (2nd century BC? ), Erebus, alongside Aether and Chaos, is the offspring of Chronos (Time), who has the form of a serpent.

Адуаның атауы немесе аймағы

Ежелгі авторлар "Эребус" атауын көбінесе Ажал әлемінің қараңғылығына, Ажал әлемінің өзіне немесе өлгендердің жандары Хадеске жету үшін өтетін жер асты аймағына қатысты қолданады. Кейде ол Тартар немесе Хадес синонимі ретінде қолданылады. Гомер бұл терминді Ажал әлемін атау үшін қолданады: "Одиссеяда" өлгендердің жандары "Эребустан" жиналады, Жердің шетіндегі Океан жағалауында, ал "Илиадада" Эребус – Эриниялардың мекені, және Геракл Керберді сол жерден әкелуі керек. "Теогонияда" бұл Зевстің Титан Меноэцийді (бұл жерде Тартар немесе Аид дегенді білдіреді) тастаған жер асты мекені, содан кейін ол Гекатонхейрлерді шығарады. Гомердің Деметрге арналған гимнында Эребус Хадес, яғни Хадес пен оның әйелі Персефонаның тұратын жері ретінде қолданылады, ал Еврипидтің "Орест" пьесасында Никс құдайының мекені болып табылады. Кейіннен рим әдебиетінде Овидий Просерпинаны "Эребус патшайымы" деп атайды, ал басқа авторлар Эребусты Хадес атауы ретінде қолданады.