Федерико Баҳамонтес: Испан велошабаншысының өмірі мен мансабы

Кіріспе

Испандық велосипедші (1928–2023)

Федерико Мартин Бахамонтес, туған аты Алехандро Мартин Бахамонтес (feðeˈɾiko maɾˈtim ba(a)ˈmontes; 9 шілде 1928 – 8 тамыз 2023), испандық кәсіби жол жүру велосипедшісі. Ол 1959 жылғы «Тур де Франс» жарысын жеңіп алды және 1954-1965 жылдар аралығында «Гранд Тур» жарыстарының 11 кезеңінде жеңіске жетті. Ол барлығы тоғыз тау классификациясында жеңіске жетті және үш «Гранд Тур» жарысында тау классификациясын жеңіп, «карьералық үштікке» қол жеткізген алғашқы велосипедші болды. Қызметтен шыққаннан кейін Бахамонтес велосипед және мотоцикл дүкенін ашты, ал 2013 жылы L'Équipe ұйымдастырған комиссия оны «Тур де Франс» тарихындағы ең үздік таушы деп атады.

Ерте өмір

Федерико Бахамонтес 1928 жылғы 9 шілдеде Толедодағы Санто-Доминго-Каудилья қаласында Джулиан Мартин мен Виктория Бахамонтес отбасында дүниеге келді. Испандықтарды екі тегінің біріншісімен атаудың қалыпты дәстүрінен өзгеше, Бахамонтес екінші тегімен танымал болды; оның ауылында Мартин тегі бар адамдар көп болғандықтан, ол анасының тегін алды. Ол жергілікті шіркеуде крещение рәсімінде оның есімімен аталатындығын жариялаған, әкесінің інісі Федериконың құрметіне аталды. 1929-1931 жылдары оның ата-анасы тағы үш қызды дүниеге әкелді. Бахамонтес Толедодағы монахтар басқаратын мектепке барды, бірақ оған ол ұнаған жоқ. 1936 жылы Испанияда Азамат соғысы басталды, бірақ Бахамонтестің әкесі, Куба Тәуелсіздік соғысының қатысушысы, тым қарт болғандықтан соғысқа қатыспады. Дегенмен, Толедодағы басқа да азаматтармен бірге, ол Ұлттық күштерге Толедоға жақын орналасқан Республикалық күштерге қарсы күш ретінде қосылды. Ол бұл қызметтен қашып құтылуға тырысты, бірақ үйге келгенде, "өздерін коммунистер деп атаған" сарбаздарды кездестірді, олар оған отбасы тұрған үйдің қоймаларын ашуға бұйрық берді. Ол бас тартты, содан кейін қашып, есіктің жанында жасырынып, адамдардан құтылды. 1936 жылдың шілдесінде отбасы Мадридке қашып кетті. Отбасы келген кезде қала Республикалық күштердің бақылауында болды, олар Ұлттықтардың шабуылына тойтарыс берген еді. Бірақ қазан айында Ұлттық күштер қаланы қоршауға шешім қабылдады, содан кейін Джулиан Республикалық резервтік күштерге қосылып, жабдықты тасымалдаған қаңғыбас топқа жетекшілік етті. Осы уақытта Бахамонтес анасы мен әпкелерімен бірге Мадридтегі әуе шабуылдарының күшеюіне байланысты Вилларрубия-де-Сантьяго ауылына қашып кетті. Соғыстан кейін Джулиан оларға қосылды, бірақ отбасы қиындықтарды бастан кешіруді жалғастырды; әкесі жеңілген тарап – Республикалықтармен болғандықтан, зейнетақы алмады және отбасына азық-түлік табу үшін жол салу үшін тас бұзуға мәжбүр болды. Жас Бахамонтес өзін және отбасын асырау үшін ұрлық жасады; ол көпірден жүк көлігінің тіркемесіне секіріп, тіркемедегі азық-түлікпен сөмкені толтырды. Сондай-ақ ол азамат соғысының бекіністерінен металл теріс түйіршіктерді тауып, металл шығыны ретінде сатты. 1946 жылы, 18 жасында Бахамонтес ауылдар арасында заңсыз азық-түлік тасымалдау үшін 150 песетаға (шамамен 250 фунт стерлинг немесе 2014 жылғы АҚШ долларына тең) өзінің алғашқы велосипедін сатып алды. Экономикалық қиындықтарға байланысты азық-түлік рационированиеленгендіктен, азық-түлік үшін қара нарық гүлденді. Осы қызмет кезінде Бахамонтес белгісіз ауруға шалдықты, ол тиф деп ойлады. Азаматтық гвардиядан, қара нарықта сауда жасағандарды тұтқындауға бұйрық алғанда, жасырынып жүргенде, ол тұншыққан суға түсіп, маса шақты (дегенмен тиф масалар арқылы таралмайды). Бұл оның салмағының төмендеуіне, шашының түсуіне және қызбаға әкелді. Екі ай бойы үйден шықпағаннан кейін Бахамонтес қара нарыққа оралды және басқа екі қара нарық саудагері шақырғаннан кейін өзінің алғашқы велосипед жарысына қатысты. 1947 жылғы 18 шілдеде ол жарыс басталған жақын ауылға велосипедпен барды және тек банан мен лимонмен тамақтанғаннан кейін екінші орынды иеленді.

Federico Bahamontes was born on 9 July 1928 in Santo Domingo Caudilla, Toledo, to Julián Martín and Victoria Bahamontes. Unlike the usual custom of calling a Spaniard by the first of two surnames, Bahamontes is known by his second; there were too many with the surname Martín in his village so he took up his mother's surname. He was named after his uncle, Federico, who was the head of the family and proclaimed that Bahamontes would be called after him at the baptism in the local church. Between 1929 and 1931, his parents had three more children, all girls. Bahamontes attended a school in Toledo run by nuns, which he did not enjoy. In 1936, the Spanish Civil War broke out, but Bahamontes' father, a veteran of the Cuban War of Independence, did not fight because he was too old. Along with other civilians in Toledo, however, he was enlisted by Nationalist forces to act as reinforcements as Republican forces closed in on Toledo. He managed to escape this service, but when he returned home, he found soldiers who "called themselves Communists" and ordered him to open the storehouses on the estate where the family lived. He refused, before running away, and eventually escaping the ensuing manhunt by hiding in a doorway. The family eventually fled to Madrid in July 1936. When the family arrived, the city was held by Republican forces who had withstood an attempted invasion from the Nationalists. In October, however, Nationalist forces decided to lay siege to the city and Julián was enlisted into the Republican reserve forces and led a mule team that transported supplies. Meanwhile, Bahamontes, along with his mother and sisters, escaped to the village of Villarrubia de Santiago due to the intensifying air raids in Madrid. They were joined by Julián after the war, but the family continued to struggle; as he had been with the Republicans, the losing side, Bahamontes' father received no pension and he was forced to break rocks for road construction in order to earn enough money for the family. The young Bahamontes resorted to theft in order to sustain himself and the family; he would jump into the trailers of lorries from a bridge over a road before filling a bag with food from the trailer. He also dug out live ammunition from civil war trenches to sell as scrap metal. In 1946, at the age of 18, Bahamontes bought his first bike for 150 pesetas (roughly equivalent to £250 or US$ in 2014) in order to transport food illegally between villages. As rationing was in place due to economic ruin, the black market for food flourished. It was during this activity that Bahamontes contracted an unknown disease which he believed to be typhoid. Whilst hiding from the Civil Guard, who had orders to arrest anyone black marketeering, he stood in stagnant water and was bitten by a mosquito (even though typhoid is not spread via mosquitoes). This led to extreme weight loss, loss of hair and fever. After being restricted to his house for two months, Bahamontes returned to black marketeering, and competed in his first cycling race after two other black marketeers invited him. On 18 July 1947, he cycled to a nearby village where the race began and, with only a banana and lemon as sustenance, he managed to finish second.

Мансап

Екінші жарыста жеңіске жеткеннен кейін Бахамонт толық уақытты әуесқой ретінде жарысқа шықты; мұндай жарыстардан түскен ақшалай сыйлық, аз жұмыс істегендердің еңбекақысынан әлдеқайда көп болды. Көп ұзамай ол Ладзислау Сория атты тағы бір велосипедшімен достық және серіктестік құрды, ол тік жолдарда күшті болды. Олар жергілікті жарыстарда үстемдік құрды, ал Сорияның ағасы менеджерлік қызметін атқарды. Әуесқойлық жолының басында Бахамонт Андалусия және Кадис турларында жеңіске жетті, бірақ 1949 жылдың шілдесінде 18 айға әскерлік қызметке шақырылды. Осы уақытта ол Толедода велосипедтерді жалға беретін дүкен ашты. Бахамонт 1953 жылы Астурия Вуэльтасында алғаш рет кәсіпқойлармен жарысты. Жарысқа Испанияның ең мықты велосипедшілері, сондай-ақ Италия мен Бельгия командалары қатысты. Ол тәуелсіз жартылай кәсіпқой ретінде жарысқа қатысып, бірінші кезеңді жеңіп алды және ақырында алпыс тоғыз қатысушының арасында жиырма бірінші орынды иеленді. Ол Испанияның ең бай қаласы Барселонаға көшіп барғанға дейін Мадридте және Испанияның басқа жерлерінде жарысқа қатысты. Дәл сол жерде ол Сантьяго Мостахо Тригодан қолдау алды, ол бұрынғы велосипедші және бизнесмен болатын және испан велосипед спортында «өте ықпалды тұлға» еді. 1951 және 1954 жылдар аралығында Вуэльта а Эспания қаржылық себептерге байланысты өткізілмеді, сондықтан Вуэльта а Каталуния Испаниядағы ең маңызды жарысқа айналды. 1953 жылы Бахамонт осы жарыста таулардың патшасы атанды. Жарыс туралы хабар Mundo Deportivo газетінде жарияланды, сонымен қатар он төрт демеуші де қолдау көрсетті. Еуропаның түкпір-түкпірінен келген командалар жарысқа қатысты, ал Бахамонт Мостахо басқаратын және Balanzas Berkel компаниясы демеушілік ететін команда үшін жарысты, бұл компания салмақ өлшеу жабдықтарын өндіретін. Ол күтілгеннен артық нәтижелер көрсетті, 8-ші кезеңде жеке қашып, тау жіктелуіндегі көйлегін сақтап қалды. Испания құрамасының директоры Джулиан Беррендеро Бахамонтты 1954 жылғы Тур де Франсқа «жеңуге тырыс» деген нұсқаумен шақырды. Ол бастапқыда француз тілін білмейтінін және «қосымша сумкасы жоқ» екенін айтып бас тартты, бірақ кейіннен ата-анасымен кеңескеннен кейін бірнеше апта қалғанда ұсынысты қабылдады. Испания құрамасына 1948 жылғы Вуэльта а Эспания жеңімпазы Бернардо Руис, бұрынғы ұлттық чемпион Франсиско Масип және 1953 жылғы Вуэльта а Каталуния жеңімпазы Сальвадор Ботелла кірді. Жарыстың бірінші жартысы Бахамонт үшін он бірінші кезеңге дейін оңай болды, онда ол пелотондан бөлініп, Col d'Aubisque тауын бірінші болып бағындырды. Алайда, тұманды төмендеу кезінде ол құлап, ақырында отыз екінші орынды иеленді. Бахамонт тау жіктелуінде жақсы нәтижелер көрсетті; ол Col du Tourmalet және Col de Peyresourde тауларын бірінші болып бағындырды. Бірақ ең маңыздысы Col du Galibier болды; Бахамонт Жан Доттодан озып, тауға көтерілуде бірінші орынды иеленді, осылайша 100 000 франк (2021 жылғы шамамен 250 доллар) жүлде алды, сонымен қатар тау жіктелуінде жеңіске жетті. Ол жалпы есепте 25-ші орынды иеленді. Келесі жылы Бахамонт 1955 жылғы Вуэльта а Эспания жарысына қатысты. Ол Франциядағы зауыттардан велосипед бөлшектерін сатып алып, басқа велосипедшілерге сата бастаған кезде «el Gitano» (цыган) деген лақап атын алды. Жарыс Бахамонт үшін жақсы өтпеді; бесінші кезеңде ол сол тізесінде «жұлын бұрмалады» және велосипедтен түскенде ақсады. Ол ауыр жарақат алғандықтан, бірнеше онжылдықтан кейін тізесінде ісік пайда болды. Нәтижесінде Бахамонт 1958 жылға дейін тағы бір Тур де Франс тау жіктелуінде жеңіске жетпеді. Жарақатына емделгеннен кейін, ауырсыну мен қабыну азайды, Бахамонт жарысқа қатысуын жалғастырды. Ол 1955 жылы Астурия Вуэльтасын, Пуэртос Вуэльтасын және Монт-Фарон тауындағы жарысты жеңіп алды. Жетістікке қарамастан, Тур де Франс алдындағы медициналық тексеру оған қатысуға мүмкіндік бермеді және оның орнына ұлттық чемпион Антонио Гелаберт келді. 1959 жылы ол Тур де Франс жарысында жеңіске жетті және «Таулардың патшасы» атанды (сонымен қатар «Таулар жіктелімі» деп те аталады) алты рет (1954, 1958, 1959, 1962, 1963, 1964). Ол 1963 және 1964 жылдары жалпы есепте екінші және үшінші орын алды. Жалпы, ол Турдың жеті кезеңінде жеңіске жетті. Ол сондай-ақ 1957 жылғы Вуэльта а Эспанияда екінші орынды иеленді, сондай-ақ сол жылы және келесі жылы, 1958 жылы, тау жарысында жеңіске жетті, онда ол 6-шы орынды иеленді. Сондай-ақ, ол 1956 жылы Италия гиросының тау жарысында жеңіске жетті. 1959 жылғы Тур де Франс жарысында Бахамонт Пиренейдегі бір кезеңде ерте қашып, Пю-де-Домға таулы уақыт сынағында жеңіске жетті. Альп тауларына қарай ол тағы бір таушыл Шарли Гольмен бірігіп, Гренабльге дейін көшбасшылықты ұзартып, француз велосипедшілері Генри Англад және Жак Анкетиль аралықты қысқартса да, ешқайсысы Бахамонттың жалпы көшбасшылығына жете алмады. Ол Англадтан небәрі төрт минутқа көп көшбасшылықпен жеңіске жетті және «Таулардың патшасы» атанды. 1960 жылы Бахамонт Турдың алғашқы күндерінен кейін ауырғандықтан жарыстан шықты. 1963 жылғы Тур де Франста Анкетиль Бахамонтты екінші орынға тастап кетті. Бахамонт пен Анкетиль Альпта жақсы өнер көрсетті және 16-шы кезеңнен кейін бірінші және екінші орындағылар арасында үш секундтық айырмашылық болды. Анкетиль келесі кезеңде Col de la Forclaz тауын бағындырғанда Бахамонттан озып кетті, бұл кезеңді Бахамонт жеңіп алды. Бұл Анкетильге уақыт сынағындағы артықшылығын пайдаланып, төртінші Тур жеңісін тойлауға мүмкіндік берді, ал Бахамонт екінші орынды иеленді. Бір жылдан кейін, 1964 жылғы Тур де Франста Анкетиль бесінші жеңісін тойлады, ал Бахамонт үшін үшінші орынды алғандағы айырмашылық 4:44 болды; Реймонд Пулидор екінші орынды иеленді. Бахамонт алтыншы рет «Таулардың патшасы» атанды және екі кезеңді жеңіп алды (оның Тур де Франстағы жеңістерінің жалпы саны жетіге жетті). Оның соңғы Тур де Франсы 1965 жылы болды, онда ол 10-шы кезеңде жарыстан шықты, ал күні бұрынғы кезеңді соңғы орыннан екі орын бұрын аяқтады, көшбасшыдан 40 минут қалып қойды. Соңғы кезеңінде ол Col de Portet d'Aspet тауында соңғы шабуыл жасады, өзінің сөзімен айтқанда, «көрермендерге олар нені қалып қоятынын көрсету үшін».

Following victory at his second race, Bahamontes began racing as a full time amateur; the prize money from such races was significantly more than the wages of what little work there was. He soon formed a friendship and partnership with another cyclist, Ladislau Soria, who was strong on the flat. Together, they dominated the local races with Soria's brother acting as a manager. In his early years as an amateur, Bahamontes won the Tour of Andalusia and Tour of Cadiz; however, he was called up to 18 months of National service in July 1949. It was during this time that he opened up a shop in Toledo renting out bikes. Bahamontes first faced professionals at the 1953 Vuelta a Asturias. The field included some of the strongest cyclists in Spain and teams from Italy and Belgium. Racing as an independent semi professional, he won the opening stage and eventually finished twenty first out of sixty nine. He competed in more races in Madrid and elsewhere in Spain before moving to Barcelona, the wealthiest city in Spain. It was here that he received backing from Santiago Mostajo Trigo, a former cyclist and businessman who was a "hugely influential figure" in Spanish cycling. Due to financial reasons, the Vuelta a España did not run between 1951 and 1954, so the Volta a Catalunya was the biggest race in Spain. It was there, in 1953, that Bahamontes won the King of the Mountains. The race received coverage in Mundo Deportivo, a Catalan sports newspaper, as well as having the support of fourteen sponsors. Teams from across Europe competed, with Bahamontes racing for a team directed by Mostajo and sponsored by Balanzas Berkel, a manufacturer of weighing equipment. He performed above expectations, managing a solo breakaway on stage 8 to secure his mountain classification jersey. The director of the Spanish team, Julián Berrendero, picked Bahamontes for the 1954 Tour de France in the summer of 1953, with instructions to "try to win it". He initially declined, stating that he did not know French and "had no suitcase", but later accepted the offer with a few weeks to go after discussing with his parents. The Spanish team included 1948 Vuelta a España winner Bernardo Ruiz, former national champion Francisco Masip, and 1953 Volta a Catalunya winner Salvador Botella. The first half of the race was relaxed for Bahamontes, until stage eleven where he broke away from the peloton and went over the Col d'Aubisque in first place. It was on the fog covered descent, however, that he crashed, eventually finishing thirty second. Bahamontes continued to score well in the mountain classifications; he was first over the Col du Tourmalet and Col de Peyresourde. It was the Col du Galibier, however, that was the most important; Bahamontes rode down Jean Dotto to finish the climb in first place, thus winning a 100,000 franc (roughly $250 in 2021) prize as well as mountain points which secured him the mountain classification victory. He finished 25th in the General classification. The next year, Bahamontes competed at the 1955 Vuelta a España. He gained the nickname el Gitano (the gypsy) when he started to sell bike parts to other riders he had bought from factories in France. The race did not go well for Bahamontes; during stage five, he got a "twisted tendon" in his left knee and had a limp when off the bike. The injury was so serious that a protrusion could be felt on his knee several decades later. As a result, Bahamontes would not achieve another Tour de France mountain classification victory until 1958. After receiving treatment for his injury which reduced the pain and inflammation, Bahamontes continued to race. He won the 1955 Vuelta a Asturias, Vuelta a los Puertos and a hill climb on Mont Faron. Despite the success, a medical examination before the Tour de France prevented him from competing and he was replaced by national champion Antonio Gelabert. He won the Tour de France in 1959, and won the Tour's Mountains classification (also called the "King of the Mountains") six times (1954, 1958, 1959, 1962, 1963, 1964). He also took second and third places overall in 1963 and 1964 respectively. In total, he won seven Tour stages. He was also second in the 1957 Vuelta a España, and won the mountains competition then and the following year, 1958, when he finished 6th. He also won the mountains competition in the Giro d'Italia in 1956. In the 1959 Tour de France, Bahamontes benefited from an early escape on a stage in the Pyrenees, and then won a mountain time trial to the Puy de Dôme. Into the Alps, he combined with fellow climber Charly Gaul to extend the lead into Grenoble, and although French riders Henry Anglade and Jacques Anquetil cut their deficits, neither made up enough time to threaten Bahamontes' overall lead. He won by just over four minutes from Anglade, and became King of the Mountains too. In 1960, Bahamontes got no further than the first few days of the Tour, after falling ill. In the 1963 Tour de France, Anquetil beat Bahamontes into second place. Bahamontes and Anquetil performed well in the Alps and after stage 16 were only three seconds apart in first and second place respectively. Anquetil was able to stay with Bahamontes, the superior climber, over the steep climb of the Col de la Forclaz on the following stage, won by Bahamontes. This allowed Anquetil to use his advantage in the time trial to overcome his deficit and claim a fourth Tour victory, while Bahamontes finished second. A year later, in the 1964 Tour de France, Anquetil took his fifth victory and the margin over Bahamontes in third was 4:44; Raymond Poulidor took second place. Bahamontes had his sixth King of the Mountains win and two more stage wins (bringing his total Tour de France stage wins to seven). His final Tour de France came in 1965, where he abandoned on stage 10, having finished the previous day's stage second to last, 40 minutes down. On his final stage, he made one last attack on the Col de Portet d'Aspet, in his own words "to show them [the audience] what they would be missing".

Зейнеткерлік

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Бахамонтес Толедода велосипед және мотоцикл дүкенін ашты және өзінің мансабына арналған мұражай арқылы келушілерді жүргізуді ұсынды. 2013 жылы, 85 жасқа толған күні, Le Tour de France-тің 100-ші шығарылымымен бірге келіп, L'Équipe газеті таңдаған қазылар алқасы оны француз велошабандысы Ришард Виренқтен жоғары қойып, жарыстың тарихындағы ең үздік альпинист деп атады. Қазылар алқасының құрамында белсенді велошабандылар, мысалы, танымал француз велошабандысы Томас Веклер, жарыстың бес дүркін жеңімпазы Бернар Ино, сондай-ақ Le Tour de France бас директоры Кристиан Пруддом болды. 2017 жылы Роджер Валковиактың қайтысынан кейін Бахамонтес ең қарт тірі Тур де Франс жеңімпазы атанды. Бахамонтестің қайтысынан кейін бұл құрметті 1968 жылғы Тур жеңімпазы Ян Янссенге берілді. Бахамонтес 2023 жылдың 8 тамызында қайтыс болды. Ол 95 жаста еді.