Джованни Баттиста Белзони: Египетті зерттеуші және археологтың өмірі мен еңбектері
Giovanni Belzoni
Джованни Баттиста Белзони – италиялық саяхатшы, Египет ескерткіштерін зерттеген археолог. Рамзес II бюстін, Абу Симбел ғимаратын ашты, Сети I қабірін тапты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық зерттеуші (1778–1823)
Italian explorer (1778–1823)
Джованни Баттиста Белцони (5 қараша 1778 – 3 желтоқсан 1823), кейде Ұлы Белцони деп аталады, өнімді итальяндық зерттеуші және египеттік ежелгіліктердің алғашқы археологы болды. Ол Рамзес II-нің жеті тонна салмақты бюстін Англияға алып келгенімен, Әбу Симбелдегі ұлы ғибадатхананың кіреберісінен құмды қазып тазалағанымен, Сети I-нің қабірін (кейде "Белцони қабірі" деп те аталады) ашқандығымен және құжаттағандығымен, оның ішінде Сети I-нің саркофагымен, сондай-ақ Гиза кешенінің екінші пирамидасы – Хафре пирамидасына бірінші болып кіргенімен танымал.
Giovanni Battista Belzoni (; 5 November 1778 – 3 December 1823), sometimes known as The Great Belzoni, was a prolific Italian explorer and pioneer archaeologist of Egyptian antiquities. He is known for his removal to England of the seven tonne bust of Ramesses II, the clearing of sand from the entrance of the great temple at Abu Simbel, the discovery and documentation of the tomb of Seti I (still sometimes known as "Belzoni's Tomb"), including the sarcophagus of Seti I, and the first to penetrate into the Pyramid of Khafre, the second pyramid of the Giza complex.
Ерте өмір
Белцони Падуада дүниеге келген. Оның әкесі шаштараз болған және он төрт баланың әкесі болды. Оның отбасы Римнен шыққан, ал Белцони 16 жасында гидравликаны оқығанын айтып, сол қалада жұмыс істеуге кетті. Ол монахқа айнасуға ниеттенген, бірақ 1798 жылы француз әскерлерінің қаланы басып алуы оны Римнен қуды және жоспарланған мансабын өзгертті. 1800 жылы ол Батавия Республикасына (қазіргі Нидерланды) көшіп, шаштараз болып жұмыс істеді. 1803 жылы ол түрмеге қамалудан қашу үшін Англияға қашып келді. Сол жерде ол Сара Бэнн атты ағылшын әйеліне үйленді. Белцони 2 метр бойлы, өте ұзын адам болған (бір деректе оның әйелі де сондай дене бітімімен болған деседі, бірақ оның басқа жазбаларында ол қалыпты дене бітімімен сипатталған) және екеуі де саяхаттайтын циркке қосылды. Олар біраз уақыт бойы Лондон қаласының жәрмеңкелерінде және көшелерінде күш пен ептілік көрсету арқылы күшті адам ретінде тамашаларға қызмет етуге мәжбүр болды. 1804 жылы ол Астли амфитеатрындағы циркте түрлі қойылымдарға қатысқан. Белцони фантасмагорияға қызығушылық танытып, өзінің қойылымдарында сиқырлы фонарьларды пайдаланумен тәжірибе жасаған.
Belzoni was born in Padua. His father was a barber who sired fourteen children. His family was from Rome and when Belzoni was 16 he went to work there, saying that he studied hydraulics. He intended on taking monastic vows, but in 1798 the occupation of the city by French troops drove him from Rome and changed his proposed career. In 1800 he moved to the Batavian Republic (now Netherlands) where he earned a living as a barber. In 1803 he fled to England to avoid being sent to jail. There he married an Englishwoman, Sarah Banne. Belzoni was a tall man at 6 feet (2 m) tall (one source says that his wife was of equally generous build, but all other accounts of her describe her as being of normal build) and they both joined a travelling circus. They were for some time compelled to subsist by performing exhibitions of feats of strength and agility as a strongman at fairs and on the streets of London. In 1804 he appears engaged at the circus at Astley's Amphitheatre at a variety of performances. Belzoni had an interest in phantasmagoria and experimented with the use of magic lanterns in his shows.
Мысырлық көне заттар
1812 жылы Англиядан кетіп, Испания, Португалия және Сицилияда өнер көрсеткеннен кейін, 1815 жылы Мальтаға барды. Онда ол Мұхаммед Әлидің елшісі Исмаил Гибралтармен кездесті. Белцони Мұхаммед Әлиге өзінің өнертабысы бойынша Нил өзенінің суын көтеруге арналған гидравликалық машинаны көрсеткісі келді. Бұл қозғалтқышты сынап көргенде сәтті болғанымен, паша жобаны мақұлдамады. Белцони жұмыссыз қалған соң, саяхаттарын жалғастыруға бел буды. Шығыстанушы Ж. Л. Бёркхардттың ұсынысымен, оны Мысырдағы британдық консулы Генри Солт Фивадағы Рамсеумға жіберді, ол жерден ол үлкен шеберлікпен Рамсес II-нің "Жас Мемнон" деп аталатын алып зор бюстін алып тастады. Белцони Англияға жіберген бұл туынды әлі күнге дейін Лондондағы Британ мұражайында көрсетеді. Оның салмағы 7 тоннадан асты. Оны өзенге сүйреп әкелу үшін 17 күн және 130 адам қажет болды. Ол оны көтеру үшін рычагтар мен дөңгелектерді пайдаланды. Содан кейін ол адамдарын төрт арқанмен тең бөліп, оны дөңгелектермен сүйреуді тапсырды. Бірінші күні (27 шілде) ол небары бірнеше метр жүрді, ал екінші күні 50 метр жүрді, жүгіне жол ашу үшін екі бағананың негізін қасақана бұзды. 150 метрден кейін ол құмға батып, 300 метрлік қатты жерге айналып өтуге мәжбүр болды. Содан кейін жағдай біршама жеңілдеп, 12 тамызда ол өзенге жетіп, оны Англияға жөнелту үшін қайыққа тиеді. Бұл экспедиция кезінде "Жас Мемнон" және басқа тастарды қазу және алып тастау Мұхаммед Әлидің өзі берген ферманмен рұқсат етілді. Ол сондай-ақ зерттеулерін Эдфудың үлкен ғибадатханасына дейін кеңейтті, Элефантин аралы мен Филаға сапарлады, Абу-Симбелдегі үлкен ғибадатхананың кіреберісін құмнан тазартты (1817), Карнакта қазба жұмыстарын жүргізді және Сети I қабірін ашты (кейде "Белзонидің қабірі" деп те аталады), ол Патшалар аңғарында орналасқан. Ол Гиза кешенінің екінші пирамидасы – Хафре пирамидасына бірінші болып кірді және қазіргі уақытта Бахария оазисіне барған алғашқы еуропалық болды. Сонымен қатар ол Қызыл теңіздегі Берениканың қираған жерлерін анықтады. 1819 жылы Англияға оралып, өзінің саяхаттары мен жаңалықтары туралы "Египет пен Нубиядағы пирамидалар, ғибадатханалар, қабірлер мен қазбалардағы операциялар мен соңғы жаңалықтар туралы баяндама" атты еңбегін жариялады. 1820 және 1821 жылдары ол Сети I қабірінің көшірмелерін де көрсетті. Көрме Лондонның Пикадиллидегі Египет залында өтті. 1822 жылы Белцони өзінің моделін Парижде көрсетті. 1823 жылы ол Тимбуктуға баруды көздеп, Батыс Африкаға аттанды. Марокко арқылы өтуге рұқсат алмағандықтан, Гвинея шығанағының жағалауымен жүруді жөн көрді. Ол Бенин патшалығына жетті, бірақ Гвато (қазіргі Уготон) ауылында дизентериямен ауырып, сол жерде қайтыс болды. Белгілі саяхатшы Ричард Фрэнсис Бертонның айтуынша, оны өлтіріп, тонап кеткен. 1829 жылы оның әйелі Фивадағы патша қабірлерінің суреттерін жариялады.
In 1812 he left England and after a tour of performances in Spain, Portugal and Sicily, he went to Malta in 1815 where he met Ismael Gibraltar, an emissary of Muhammad Ali, the Pasha of Egypt, who at the time was undertaking a programme of agrarian land reclamation and important irrigation works. Belzoni wanted to show Muhammad Ali a hydraulic machine of his own invention for raising the waters of the Nile. Though the experiment with this engine was successful, the project was not approved by the pasha. Belzoni, now without a job, was resolved to continue his travels. On the recommendation of the orientalist J. L. Burckhardt he was sent by Henry Salt, the British consul to Egypt, to the Ramesseum at Thebes, from where he removed with great skill the colossal bust of Ramesses II, commonly called the "Younger Memnon". Shipped by Belzoni to England, this piece is still on prominent display at the British Museum in London. This weighed over 7 tons. It took him 17 days and 130 men to tow it to the river. He used levers to lift it onto rollers. Then he had his men distributed equally with four ropes drag it on the rollers. On the first day (27 July) he covered only a few yards, but on the second he covered 50 yards, deliberately breaking the bases of two columns to clear the way for his burden. After 150 yards, it sank into the sand, and a detour of 300 yards on firmer ground was necessary. From there, it got a little easier, and, on 12 August he finally reached the river, where he was able to load it onto a boat for shipment to England. His excavation and removal of the Younger Memnon and other stones during this expedition was explicitly authorized by a firman from Muhammad Ali himself. He also expanded his investigations to the great temple of Edfu, visited Elephantine island and Philae, cleared the entrance of the great temple at Abu Simbel of sand (1817), made excavations at Karnak, and opened up the sepulchre of Seti I (still sometimes known as "Belzoni's Tomb") in the Valley of the Kings. He was the first to penetrate into the Pyramid of Khafre, the second pyramid of the Giza complex, and the first European in modern times to visit the Bahariya Oasis. He also identified the ruins of Berenice on the Red Sea. In 1819 he returned to England and published an account of his travels and discoveries entitled Narrative of the Operations and Recent Discoveries within the Pyramids, Temples, Tombs and Excavations in Egypt and Nubia, &c the following year. During 1820 and 1821 he also exhibited facsimiles of the tomb of Seti I. The exhibition was held at the Egyptian Hall, Piccadilly, London. In 1822 Belzoni showed his model in Paris. In 1823 he set out for West Africa, intending to travel to Timbuktu. Having been refused permission to pass through Morocco, he chose the Gulf of Guinea coastal route. He reached the Kingdom of Benin, but was seized with dysentery at a village called Gwato (now Ughoton), and died there. According to the celebrated traveller Richard Francis Burton he was murdered and robbed. In 1829 his widow published his drawings of the royal tombs at Thebes.
Еске алу
Уильям Брокдон салған Белцонидің профилі бейнеленген медаль 1821 жылы сэр Эдвард Томассон қойды. Белцонидің досы сэр Фрэнсис Рональдс суретші мен оның бейнесін таныстырған. Бірнеше жыл өткен соң, 1859 жылы Падуада Рональдс мүсінші Риналдо Риналдиге Белцонидің туған жерінде оны еске алу үшін жасалып жатқан үлкен медальон туралы кеңес берді. Белцониді 2005 жылғы BBC-нің "Мысыр" деректі фильмінде Мэтью Келли сомдады. Альберто Силиоти оның саяхат жазбаларының ерекше ғылыми басылымын аяқтады, ол 1988 жылы "Горус" экспедициясының тақырыбы болды. Перси Биш Шелли айналысындағы ақын Хорас Смит "Белцони көрмесіндегі мумияға арналған сөз" деген шығарма жазды.
A medal depicting a profile of Belzoni created by William Brockedon was cast in 1821 by Sir Edward Thomason. Belzoni’s friend Sir Francis Ronalds had introduced the artist and subject. Years later, in 1859 in Padua, Ronalds advised sculptor Rinaldo Rinaldi on the large medallion he was creating to commemorate Belzoni in his hometown. Belzoni was portrayed by Matthew Kelly in the 2005 BBC docudrama Egypt. Alberto Siliotti completed a unique scholarly edition of his travel writing, and it was the subject of the Horus expedition in 1988. Horace Smith, a poet in the circle of Percy Bysshe Shelley, wrote " Address to the Mummy in Belzoni's Exhibition."