Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы өзен

Тарамакау өзені – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының Батыс жағалауы аймағындағы өзен. Ол Оңтүстік Альп тауларында / Kā Tiritiri o te Moana, Харпер өтегінің жанында, Хокитикадан шығысқа қарай басталып, Греймуттың оңтүстігіндегі Тасман теңізіне қарай батысқа қарай ағады. Тарамакау өзені оңтүстіктегі Вестленд ауданы мен солтүстіктегі Грей ауданы арасындағы әкімшілік шекараны құрайды. Бірнеше шағын өзендер Тарамакауға құяды. Жоғарғы ағысындағы ең ірілері – Отехаке және Отира өзендері. Отира өзенінің аңғары Артур өтегіне батыс жақтан жол ашады. Тайпо өзені – Тарамакауға оңтүстіктен, Инчбонниден төмен ағысында қосылатын маңызды саласы.

Заң бойынша растау

Оңтүстік аралдағы Ngāi Tahu іwi-ы Тарамакау өзеніне қатысты манаwhenua, яғни тайпалық билікке ие, бұл 1998 жылғы Ngāi Tahu талаптарын реттеу туралы заңның 56-бабында мойындалған. Тарамакау Оңтүстік Альп таулары арқылы дәстүрлі саяхат жолы болған, бұл таулы жерлер арқылы ең төменгі және қол жетімді асулардың бірі – Ноти Тарамакауға (Харпер асуына) қатынауға мүмкіндік берген. Сондай-ақ, өзенде аса құнды пунаму тасы да кездеседі.

Тарамаку көпірі Кумара тоғысында

Тарамакау өзені Батыс жағалаудағы алғашқы саяхатшылар үшін маңызды қиындықтар мен қауіп-қатер туғызды. 1863 жылдың 6 мамырында зерттеуші Генри Уиткомб өзеннен өтіп бара жатып суға батып қайтыс болды. Уиткомбке екі ескерткіш орнатылған; біреуі өзеннің сол жағалауындағы (жол) теміржол көпірінде, ал ол Хокитика қалалық зиратындағы Вестленд зерттеушілерінің ескерткішімен бірге еске алынған төрт адамның бірі. Жағалауға жақын жерде көпір салынғанға дейін, өзен арқылы арқанмен тартылатын трамвай жүріп тұрды. 1893 жылдың 18 желтоқсанында Хокитикадан Греймутқа дейінгі теміржол желісі ашылды, оның құрамында Кумара торабының жанында Тарамакау өзені арқылы салынған бір қатарлы жол және теміржол көпірі болды. 2016 жылға қарай, бұл көпір Жаңа Зеландиядағы соңғы қалған жол және теміржол көпірі еді. 2015 жылдың маусым айына дейінгі 10 жыл ішінде көпірде 25 апат тіркелді, оның ішінде 2012 жылы бір адам қаза тапты. Бір қатарлы көпір 6-шы мемлекеттік тас жолда да қозғалыс кептелісін тудырды, себебі көліктер өту үшін кезекке тұруға мәжбүр болды. Жаңа көпірді салу жұмыстары 2016 жылы басталды. Жаңа көпір 2018 жылдың 22 шілдесінде пайдалануға берілді. Ал ескі көпір тек теміржол көпірі ретінде пайдаланыла берді.

Инчбоннидегі топ-банктер

Тарамакау өзені Инчбонниде Альпілік жарылымды кесіп өтеді. Өзінің тарихында бұл өзен үш түрлі бағытта ағысқан: қазіргі ағысы бойынша батысқа қарай, Орангипуку өзені арқылы Бруннер көліне солтүстікке қарай, және солтүстік-шығысқа қарай – Пуаруа көлі, Пуаруа өзені және Иілген өзеннің төменгі ағысы арқылы Бруннер көліне. Инчбонни үш аңғарды толтырған аллювиалдық жазықта орналасқан. Егер Тарамакау өзені Инчбонниде бағытын өзгертсе, онда егістік жерлерге зиян келтіруден өзге, Арнольд және Грей өзендеріндегі су ағынының күшеюіне әкелер еді. Греймут қаласындағы су тасқынынан қорғау жұмыстарының тиімділігі төмендеп, қаланың су тасқынына ұшырау қаупі арта түсер еді. 1900 жылдардың басында Тарамакау өзені бірнеше рет Орангипуку өзеніне асып, Бруннер көліне бұзылып кету қаупін тудырды. Өзенді қорғау жұмыстарын зерттеу 1907 жылы басталды. 1946 жылдың ақпан айында Тарамакау өзенінен су тасқыны тағы да Орангипуку өзеніне ағып, маңызды проблемалар тудырды, ал сол жылдың қазан айында Тарамакау өзенінің солтүстік жағалауында тосқауыл салу туралы ұсыныс жасалды. 1953 жылы 60 метрлік ағаш қорғау және 80 метрлік тас қалаудан тұратын шағын жоба мақұлданды. Дегенмен, 1958 жылы эрозия осы деңгейге жетті, Тарамакау мен Орангипуку өзендерінің арасында бар болғаны 5 метр жер қалды, және шұғыл жұмыстар қажет болды. 1959 жылдың наурыз айында дайындалған есепте жаңа тосқауылдар салу, қолданыстағы тосқауылдарды нығайту және көтеру, жаңа тас үйінділерін орнату және Орангипуку өзенінің жоғарғы бөлігін Тарамакау өзеніне бұру ұсынылды. Бұл ұсыныс салық төлеушілерге шығындарды азайту мақсатында толыққанды жүзеге асырылмады, оның ішінде тас үйінділерін орнату, жеткіліксіз ерікті биіктігі бар жерлерде тосқауылдарды нығайту және көтеру жұмыстары орындалды. 1959 жылдың тамызында Жаңа Зеландия топырақ пен өзендерді қорғау кеңесі 17 300 тонна тас, 9 000 текше метр тосқауылға арналған толтыру және 3 200 тонна тас «үстіне қою» үшін үлкен жобаға 3:1 субсидия берді. Инчбоннидегі өзенді қорғау жұмыстары Батыс жағалауы аймақтық кеңесі басқаратын су тасқынынан қорғаудың ең маңызды бөлігі болып табылады, себебі олардың сәтсіздікке ұшырауы ауқымды салдарларға әкелуі мүмкін.