Кіріспе
Кубаның негізгі заңы
Куба Испаниядан тәуелсіздік алғанға дейін, Испанияға қарсы соғысында олар бақылаған аумақтар үшін басқару құжаттары ретінде көтерілісшілер ұсынған немесе қабылдаған бірнеше конституция болған. Куба тәуелсіздік алғаннан бері бірнеше конституцияға ие болды. Куба революциясынан кейінгі алғашқы конституция 1976 жылы жасалды және одан бері өзгерістер енгізілді. 2018 жылы Куба конституциясын кең ауқымды қайта қарауға кірісті. Ағымдағы конституция 2019 жылы қабылданды.
Ерте үлгілер
XIX ғасырдың басындағы оқиғалар Испанияның теңіз арқылы билейтін барлық иеліктерінде конституцияларға қатысты жалпы алаңдаушылықты тудырды. 1808 жылы Испания королі Фердинанд VII және оның әкесі, Испания королі Карл IV, таққа деген құқықтарынан бас тартып, Наполеон Бонапарттың пайдасына билікке өткізді, ол өз кезегінде тақты өзінің бауыры Жозеф Бонапартқа тапсырды. Соңынан болған Пиреней соғысында испандар француз империясына қарсы тәуелсіздік үшін күресті. 1812 жылдың 19 наурызында Кадисте уақытша жайғасқан Кортес Генералес 1812 жылғы испан конституциясын қабылдады, ол конституциялық монархияны орнатты және кейбір топтарға артықшылық берген көптеген негізгі институттарды жойды. Кортеске бүкіл Испания империясының, соның ішінде Кубаның өкілдері кірді. Куба үшін конституциялық үкіметтің бірнеше моделі ұсынылды. Хосе Агустин Кабальеро 1810 жылы «Испания билігіндегі Куба автономиясы туралы жарғыны» ұсынды, ол 1811 жылы Кубадағы автономиялық үкімет жобасы ретінде кеңейтілді. Келесі жылы Каракаста тұратын Баямо адвокаты Хоакин Инфанте Куба аралы үшін Конституциялық жобасын жазды. Ол өзінің либералды саяси қағидаларын Кубадағы құлдықпен қатар келтірді, АҚШ-та республикалық үкіметпен бірге құлдық бар екенін атап өтті. Испан билігі оның жазбалары үшін оны түрмеге қамады және екі жылдан кейін өкілдік жиналысында қарау үшін жіберді. Онда азаматтық және әскери билік арасындағы қарым-қатынас сипатталған. Онда негізгі лауазымдардағы адамдардың есімдері көрсетілген және Испаниямен бейбіт келісімге қол қою шарттары баяндалған. 1897 жылдың қыркүйегінде жиналыс Ла Яяда өтіп, 30 қазанда жаңа құжатты қабылдады және жаңа президент пен вице-президентті тағайындады.
Ла Яя конституциясы
1897 жылы жазылған Ла Яя конституциясы испандықтардың жеңілісіне дейінгі соңғы конституция болды. Осы конституцияның тең азаматтық құқықтар, сайлау құқығы және барлық кубалықтар үшін тең білім беруді қамтамасыз ететін құқықтар туралы маңызды бөлімдерін генерал Хосе Браулио Алеман Уркия жазған. Бұл конституция 1901 жылғы Конституцияның негізі ретінде пайдаланылды.
1901 жылғы Конституция
1901 жылғы Конституция Кубаның тәуелсіз мемлекет ретінде алғашқы Конституциясы болды. Ол Платт түзетуінде баяндалған сегіз принципті қамтыды, оларсыз АҚШ әскерлері Кубадан шығарылмас еді, соның ішінде АҚШ Кубаның ішкі істеріне оның тәуелсіздігін қорғау және үкіметінің тұрақтылығын сақтау үшін араласу құқығына ие деген шарт та бар еді. Платт түзетуінің принциптерінің барлығы, біреуін қоспағанда, Куба мен АҚШ арасындағы 1934 жылғы Куба-Америка қатынастары туралы шарт күшіне енгенге дейін қолданыста болды. Бұл шарт Франклин Д. Рузвельттің Латын Америкасына қатысты «Жақсы көршілік» саясатының аясында келісілген болатын және 1934 жылдың 9 маусымында күшіне енді. Соның нәтижесінде АҚШ-та Гуантанамо теңіз базасын мәңгілік жалға алу құқығы ғана қалды.
1940 жылғы Конституция
Федерико Ларедо Бру президент болған кезде, жаңа конституцияны жазу үшін Конституциялық Ассамблея 1939 жылдың қараша айында сайланды. Ассамблея алты ай бойы ашық түрде талқылап, Гаванадағы Капитолийде конституцияны қабылдады. Делегаттар оған 1940 жылдың 1 шілдесінде қол қойды және ол 1940 жылдың 10 қазанында күшіне енді. Конституция жер реформасын, мемлекеттік білім беруді, барлық азаматтарға арналған денсаулық сақтауды, ең төменгі жалақыны және басқа да прогрессивті идеяларды көздейді, олардың көпшілігі іс жүзінде іске асырылмады. Конституция өлім жазасын жойды және ұлттық саясат ретінде жер иеліктерінің мөлшерін шектеуді, сондай-ақ қант плантациялары мен қант фабрикаларының ортақ меншігін тоқтатуды белгіледі, бірақ бұл принциптер ешқашан заңға айналмады. Конституция президенттік және екі палаталы конгресс құрылымдарын орнатты, олардың екеуі де төрт жылдық мерзімге сайланды, президенттік лауазымға тікелей қайта сайлауға тыйым салынды (бірақ егер бір-бірінен кейін қайта сайлауға рұқсат берілсе, Чилидің қазіргі конституциясындағы сияқты), атқару билігі президент тағайындайтын жаңа, бөлек премьер-министр лауазымымен бөліседі. Фульгенсио Батиста 1952 жылы билікті басып алғаннан кейін осы конституцияның бір бөлігін күштен шығарды. Ол Куба революциясынан кейін толығымен тоқтатылды.
1976 жылғы Конституция
1959 жылдан 1975 жылға дейін конституциялық емес үкіметтің 16 жылынан кейін Кубаның революциялық үкіметі революцияны институционалды ету мақсатымен жаңа конституцияны халықтың дауыс беруіне ұсынды. 1976 жылғы Конституция, 1936 жылғы Кеңес Конституциясы үлгісінде жасалған, 1976 жылғы 15 ақпанда референдум арқылы қабылданды, оны 98% қатысқан сайлаушылардың 99,02% мақұлдады. Ол 1976 жылғы 24 ақпанда күшіне енді. Бұл конституция нарықты орталықтандырылған басқаруға шақырды және 1940 жылғы конституциядағыдай, мемлекет азаматтарына тегін білім беру және денсаулық сақтауды қамтамасыз етуге міндеттенді. 53-бапта азаматтарға сөз бостандығы, ал 54-бапта жиналыс өткізу құқығы берілді. Кеңес Одағы мен Шығыс блогының тарауы Кубаны «Бейбіт кезеңдегі ерекше кезең» деп аталатын экономикалық дағдарыс дәуіріне ұшыратты. Оған жауап ретінде 1992 жылы конституцияға түзетулер енгізілді, олар шетелдік инвестицияларға қатысты белгілі бір шектеулерді алып тастады және шетелдік корпорацияларға, егер олар үкіметпен бірлескен кәсіпорындар құрған жағдайда, аралдағы мүлікке шектеулі құқық берді. Тағы бір түзету Кубаның атеисттік емес, зайырлы мемлекет екенін белгіледі, бұл жергілікті діни обрядтарға қатысудың кеңеюіне, сектанттық халықаралық қайырымдылық ұйымдарының әлеуметтік жұмысын күшейтуге және діни плюрализмнің қоғамдық мойындалуына әкелді. 2002 жылы конституцияға социалистік жүйенің тұрақты және қайтарылмайтын екенін жазып қосуға түзету енгізілді.
2019 жылғы Конституция
2018 жылдың 14 шілдесінде Куба Коммунистік партиясының жұмыс тобы жаңа конституциялық мәтіннің жобасын дайындады, содан кейін Партияның бірінші хатшысы Рауль Кастро басқаратын Ұлттық Ассамблея комиссиясына бағалау, жетілдіру және жаңа конституция жобасын Ұлттық Ассамблея пленарлық отырысына жіберу тапсырылды. Реформалар Куба үкіметін жаңғырту әрекетінің бір бөлігі ретінде қарастырылды. Жобаға 87 жаңа бап енгізілді, осылайша жалпы саны 137-ден 229-ға дейін артты. Реформалардың арасында келесілер болды:
Қатаң реттеумен жеке меншіктің мойындалуы. Куба Президенті мен Премьер-министрі лауазымдарын Мемлекеттік Кеңес және Министрлер Кеңесінің төрағасы лауазымынан бөлек қалпына келтіру. Мемлекеттік Кеңес төрағасының өкілеттіктерін Ұлттық Ассамблея Президентіне беру. Қала әкімінің лауазымын муниципалдық жиналыстың президенті лауазымымен біріктіру. Президент тағайындаған провинциялық губернаторлар мен орынбасарларының жергілікті муниципалдық билік органдарымен бекітілуінің қажеттілігін енгізу. Климаттың өзгеруі мен оның тудыратын қауіпті мойындау. Муниципалдық басшылардан тұратын провинциялық кеңестер құру. Президенттің мерзіміне екі бес жылдық шектеу қою. Некені "әлеуметтік және құқықтық институт" және "отбасы ұйымының бір түрі" деп анықтау (бұрын бір жынысты некелерді заңдастыруды қамтитын). Муниципалдық кеңес делегаттарының өкілеттігін бес жылға ұзарту. Жыныс, нәсіл, этникалық тегі, сексуалдық бағдары, гендерлік идентитігі немесе мүгедектігіне негізделген кемсітушілікке тыйым салу. Әділет жүйесінде кінәсіздік презумпциясын қалпына келтіру, бұл 1940 жылғы конституцияда көзделген. Жаңа конституцияны 2018 жылдың 21 шілдесінде Мемлекеттік Кеңес хатшысы Гомеро Акоста Ұлттық Халық Билігі Ассамблеясына ұлттық референдумға дайындалу алдында мақұлдау үшін ұсынды. Ұлттық Ассамблея жаңа конституцияны 2018 жылдың 22 шілдесінде мақұлдады.
The recognition of private property under heavy regulation. The restoration of the positions of President and Prime Minister of Cuba as posts separate from President of the Council of State and of Ministers. The transfer of head of Council of State to the President of the National Assembly. The position of mayor being added to that of president of a municipal assembly. The creation of a requirement for presidential appointed Provincial Governors and Lieutenant Governors to be ratified by local municipal governments. The acknowledgement of climate change and its threat. The establishment of provincial councils made up of municipal leaders. The creation of a two consecutive five year term limit imposed on the president. Defining marriage as "a social and legal institution" and "one form of family organization" (formerly included legalization of same sex marriage). Extending the terms of municipal council delegates to five years. Banning discrimination based on gender, race, ethnic origin, sexual orientation, gender identity, or disability. The restoration of a presumption of innocence in the justice system, last provided for in the 1940 constitution. The new constitution was presented to the National Assembly of People's Power by secretary of the Council of State Homero Acosta for approval on 21 July 2018 before being slated to a national referendum. The National Assembly then approved the new constitution on 22 July 2018,
Халықтық консультация кезінде 135 000 кездесу өткізілетіні хабарланды. Олардың әрқайсысын арнайы оқытылған екі адамнан тұратын 7600 команда жүргізеді. Түзетулерді қарастырғаннан кейін, 2019 жылдың 24 ақпанында Конституцияны қабылдау үшін референдум өтті, онда сайлаушылардың 86,85% қолдау көрсетті. Халықтық консультация жоспарланғандай 2018 жылдың 13 тамызында, марқұм Куба Президенті Фидель Кастроның 92 жылдық мерейтойымен бірге басталды. Халықтық консультация жоспарланғандай 2018 жылдың 15 қарашасында аяқталды. 2018 жылдың 1 желтоқсанында Granma газеті Куба Парламентінің 21 желтоқсанда жаңа Конституцияға енгізілген түзетулерге қатысты дауыс беруге шақырылатынын хабарлады. Жаңа конституция 2018 жылдың 12-13 желтоқсанында Куба Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің 8-ші пленумында талқыланды. Алайда, түзетулерге қатысты егжей-тегжейлі ақпарат Ұлттық Ассамблея мақұлдағанша жарияланбады. 2018 жылдың 20 желтоқсанында Кубаның жаңа Конституциясына тағы бір түзету енгізілді, ол коммунистік қоғам құруға бағытталған бағытты қайтадан енгізді. 2018 жылдың 21 желтоқсанында Куба Ұлттық Ассамблеясы түзетілген конституцияны мақұлдады, осылайша референдумға соңғы қадам жасалды. 2019 жылдың 24 ақпанында жаңа конституция сайлаушылардың 90,15% дауысымен, 84% қатысумен мақұлдады. 7 наурызда Ұлттық Ассамблея 2019 жылдың 10 сәуірінде жаңа конституцияның күшіне ену мерзімін анықтау үшін отырыс өткізетіні туралы хабарлады. 28 наурызда Мемлекеттік Кеңес 25 наурызда өткізілген отырыста жаңа конституцияны 10 сәуірде Ұлттық Ассамблея жариялайтыны туралы шешім қабылдағаны хабарланды. Жаңа конституция жарияланғаннан кейін қабылданады. Жаңа конституция 2019 жылдың 10 сәуірінде жоспарланғандай жарияланды. Сондай-ақ, сот жүйесінің конституциялық реформасын жүзеге асыратын жаңа заңдар 18 ай ішінде қабылдануы тиіс екені мәлімделді. Сонымен қатар, Кубадағы үкімет құрылымын өзгертуді жүзеге асыратын сайлау заңы алты ай ішінде қабылдануы керек.