Кіріспе
1962 жылы Франция Алжирдің тәуелсіздігін мойындаған шарт, осылайша Алжир соғысын аяқтады. Эвиан келісімдері – Франция мен Алжир Республикасының Уақытша үкіметі, ФЛН (Front de Libération Nationale) эмиграциядағы үкіметі, Алжирдің Франциядан тәуелсіздік алуын мақсат еткен тараптардың Францияда, Эвиан-ле-Бэйн қаласында 18 наурыз күні қол қойған бейбіт келісімдерінің жиынтығы. Бұл келісімдер 1954–1962 жылдардағы Алжир соғысын 19 наурызда жарияланған ресми атысты тоқтату арқылы аяқтады және Алжирдің тәуелсіз мемлекет мәртебесін, сондай-ақ екі ел арасындағы өзара ынтымақтастық қарым-қатынастарын бекітті.
The Évian Accords were a set of peace treaties signed on 18 March 1962 in Évian les Bains, France, by France and the Provisional Government of the Algerian Republic, the government in exile of FLN (Front de Libération Nationale), which sought Algeria's independence from France. The Accords ended the 1954–1962 Algerian War with a formal cease fire proclaimed for 19 March and formalized the status of Algeria as an independent nation and the idea of cooperative exchanges between the two countries.
Эвиан келісімдерінің мазмұны
Эвиан келісімдері 93 беттік егжей-тегжейлі келісімдер мен шаралар жиынтығынан тұрды. Негізінен, олар атысты тоқтату шаралары, тұтқындарды босату, Алжирдің толық егемендігі мен өзін-өзі анықтау құқығын мойындау, сондай-ақ барлық алжирлік азаматтарға қорғау, кемсітушілікке жол бермеу және меншік құқығын кепілдеуді қамтыды. Әскери мәселелерге арналған бөлімде француз әскерлерінің екі жыл ішінде шығарылуы көзделген, бірақ Мерс-Эль-Кебирдегі француз әскери базасында гарнизонды қамтамасыз ететін әскерлер бұл талаптан тыс болды. Басқа да ережелерде атысты тоқтату келісіміне дейін жасалған әрекеттерге қатысты санкциялар болмайтыны айтылды. Франция президенті Шарль де Голль аймақтағы француз мүдделерін сақтауды қалады, оның ішінде өнеркәсіптік және коммерциялық басымдық пен Сахара мұнай қорына бақылауды. Сонымен қатар, еуропалық француз қауымдастығы (колондар), pieds noirs және Алжирдегі жергілікті сефард еврейлеріне діни бостандық пен меншік құқығы, сондай-ақ үш жылдан кейін француз немесе алжирлік азаматтығын таңдау мүмкіндігімен француз азаматтығы кепілдік берілді. Қарсылық ретінде Алжир Франция үкіметінен техникалық және қаржылық көмек алды. Алжирліктерге өз елі мен Франция арасында жұмыс үшін еркін жүруге рұқсат берілді, бірақ олар француз азаматтарымен тең саяси құқықтарға ие болмады. OAS (жаңа оңшыл) қозғалысы келіссөздерге қарсы шығып, 1962 жылдың тамызында Париждегі Кламартта Де Голльге қарсы бірнеше бомбалаулар мен қастандық әрекеті жасады. Келісімдерге «Алжир Францияға өзіне қажетті белгілі бір әуе базаларын, жерлерді, нысандарды және әскери орналасқан жерлерді пайдалануға келіседі» деген бап енгізілді. Келісім Францияға Мерс-Эль-Кебирдегі теңіз базасын тағы он бес жылға және Сахарадағы жер асты ядролық сынақтар жүргізуге арналған құрылыстарды сақтауға мүмкіндік берді. Франция келісімге қол қойғаннан кейін бес жыл өткен соң, 1967 жылы базадан шықты.
Дауыс беру
1962 жылғы 8 сәуірде өткен референдумда француз сайлаушылары келісімдерді мақұлдады, олардың шамамен 91% қолдау көрсетті. Соңғы нәтиже бойынша 17 866 423 адам Алжирдің тәуелсіздігін қолдап, 1 809 074 адам қарсы дауыс берді. 1 шілдеде келісімдер Алжирде екінші референдумға түсті, онда 5 975 581 адам тәуелсіздік үшін дауыс берді, ал бар болғаны 16 534 адам қарсы болды. Де Голль 3 шілдеде Алжирді тәуелсіз мемлекет деп жариялады.
Келісімдердің нәтижесі
Тарихшы Алистер Хорн келісімдердің көптеген шарттары оқиғалар барысымен ескіргенін айтады. Тәуелсіздік алғанға дейін бір миллионнан астам еуропалық тұрғындардың ішіндегі көбінің бірден көшіп кетуі үш жылдық кезеңдік ережелерді мәнсіз етіп жіберді, ал француз әскерімен бірге көмекші күш ретінде (харкилер) қызмет еткен мұсылмандарды жаппай өлтіру келісімдегі кешірім туралы шарттарға тікелей қайшы келді.