Кіріспе

Жан Габен (17 мамыр 1904 – 15 қараша 1976) – француз актері және әнші. Француз киносының маңызды тұлғасы саналатын ол, «Pépé le Moko» (1937), «La grande illusion» (1937), «Le Quai des brumes» (1938), «La bête humaine» (1938), «Le jour se lève» (1939) және «Le plaisir» (1952) сияқты бірнеше классикалық фильмдерде ойнады. Мансабында ол екі рет Берлин халықаралық кинофестивалінде «Үздік актер» номинациясы бойынша күміс аю сыйлығын және Венеция кинофестивалінде «Вольпи кубогын» жеңіп алды. Француз киносындағы еңбегі үшін Габин Легион-д'онёр орденімен марапатталды.

Ерте өмір

Габин Парижде Жан Алексис Монкорге болып дүниеге келді, оның әкесі Фердинанд Монкорге кафе иесі және кабаре әртісі болған, ал анасы Мадлен Петит еді. Фердинандтың сахналық аты Габин болатын, бұл француз тіліндегі есім. Ол Парижден солтүстікке қарай 35 шақырым жердегі Сень-э-Ойзе (қазіргі Валь-д'Ойзе) департаментіндегі Мерьел ауылында өсті. Ол Жансон де Сайли лицейінде оқыды. Габин мектепті ерте тастап, 19 жасқа дейін жұмысшы болып жұмыс істеді, содан кейін шағын рөлмен «Фоли Бержер» өндірісіне қатысып, шоу-бизнеске қадам басты. Әскери қызметке шақырылар алдында түрлі екінші рөлдерде өнер көрсетті.

Алғашқы жылдары

Фюзилер теңізшілері құрамындағы әскери қызметін аяқтағаннан кейін ол ойын-сауық бизнесіне қайта оралды, Жан Габин сахналық есімімен Париждің музыкалық залдары мен оперетталарында кез келген ұсынысқа қанағат тұтып жұмыс істеді. Ол сол кезде өте танымал болған Морис Шевалье ән стилін еліктеп ән шырқады. Ол Оңтүстік Америкада гастрольдік сапармен болған труппаның құрамында болды, ал Францияға оралғаннан кейін Мулен-Ружте жұмысқа орналасты. Оның өнері көріне бастады, соның нәтижесінде 1928 жылы жақсы сахналық рөлдерге ие болды, тіпті екі үнсіз фильмде түсті. Екі жыл өткен соң Габин 1930 жылы Pathé Frères компаниясының «Chacun sa chance» фильмінде дыбысты фильмдерге көшті. Екінші пландағы рөлдерді ойнап, келесі төрт жылда оннан астам фильмде түсті, оның ішінде Морис және Жак Турнеур режиссерлік еткен фильмдер де бар. Бірақ ол 1934 жылы Жюльен Дювивье режиссерлік еткен «Мария Шапделин» фильміндегі рөлімен ғана нағыз танымалдылыққа қол жеткізді. Содан кейін ол 1936 жылы «Ла Бандера» соғыс драмасында романтикалық басты рөлді ойнады; Дювивье режиссерлік еткен бұл екінші фильм оны ірі жұлдыз ретінде бекітті. Келесі жылы ол Дювивьемен тағы да өте табысты «Pépé le Moko» фильмінде жұмыс істеді. Фильмнің танымалдылығы Габинге халықаралық деңгейде танылуға мүмкіндік берді. Сол жылы ол Жан Ренуардың «La Grande Illusion» атты соғысқа қарсы фильмінде ойнады, ол Нью-Йорк қаласындағы театрларда бұрын-соңды болмаған алты ай бойы көрсетілді. Бұдан кейін Ренуардың тағы бір маңызды туындысы – Эмиль Золаның романы негізінде түсірілген «Ла Бете Хумайн» («Адамдық аң») фильм-нуар трагедиясы, Габин мен Симон Симонның қатысуымен, сондай-ақ режиссер Марсель Карненің поэтикалық реализм классикасы «Ле Куай Де Брюм» («Тұман порты») жарық көрді. Оның күшті харизмасын Хамфри Богарт пен Джеймс Кагнимен салыстыруға болады. Бірақ ол Голливуд жұлдыздарының шыға бастауынан бұрын-ақ «киноның салқындығының» патшасы еді. 1939 жылы ол екінші әйелінен ажырасты.

Голливуд

1930 жылдардың аяғында Габинге Голливудтан көптеген ұсыныстар түсті, бірақ ол Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін барлығынан бас тартты. 1940 жылы Германия Францияны басып алғаннан кейін ол Реноар мен Дювьемен бірге Америка Құрама Штаттарына кетті. Голливудта жүргенде Габин актриса Марлен Дитрихпен роман бастады, ол 1948 жылға дейін жалғасты. Америкада түсірген "Ай толқыны" (1942) және "Қалтамақ" (1944) фильмдері, соңғысы Дювивьемен бірге түсірілгенімен, сәттілікке жете алмады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Қайраттан танбай, Габин генерал Шарль де Голльдің «Тәуелсіз Франция күштеріне» қосылып, Солтүстік Африкада одақтастармен бірге шайқасқан кезінде көрсеткен батылдығы үшін «Әскери медаль» мен «Соғыс кресі» ордендерін алды. «D-Day» шайқасынан кейін Габин Парижді азат еткен 2-ші бронетанкті дивизия құрамында қызмет етті.

Карьералық құлдырау

1945 жылы Карне Габинді Дитрихпен бірге "Түн қақпалары" фильмінде түсуге шақырды. Ол сценарийді ұнатпады және соғыстан кейінгі француз көрермендеріне неміс акцентінің ұнамай қалуынан қорқады. Ол жобадан бас тартқан соң, Габин де бас тартты, бұл Карнемен араздасуға әкелді. Ол Дитрихпен бірге түсуге дайын француз продюсері мен режиссерін тапты, бірақ "Мартин Руманьяк" фильмі сәтті болмады және олардың жеке қарым-қатынасы көп ұзамай аяқталды. 1948 жылы Габин Рене Клементтің "Малапага қабырғалары" (Au delà des grilles) поэтикалық реалистік фильмінде ойнады, ол "Оскар" сыйлығын "үздік шетелдік фильм" номинациясында жеңіп алды, бірақ Габинге көп танылмады. 1949 жылы ол Анри Бернштейннің "La Soif" пьесасындағы кәсіби театр сахнасындағы жалғыз рөлін ойнады. Ол Парижде алты ай бойы көрсетілді, Габин "жоғары деңгейдегі сахна актері" деп мақталып, сыншылардың жоғары бағасын алды. Осы танылуға қарамастан, оның келесі фильмдері француз кассасында жақсы нәтиже көрсетпеді, ал келесі бес жыл оны қайта-қайта сәтсіздіктерге ұшыратты.

Қайта оралу

Габиннің мансабы 1954 жылы Жак Беккер режиссерлік еткен "Туаше пау гризби" (Тіріге тиме) фильмінен кейін жақсы жағдайға келді, ол фильм сыншылардың жоғары бағасын алды. Фильм халықаралық аренада үлкен табыс әкелді. Одан кейін ол Ренуармен "Француз канканы" фильмінде Мария Феликс пен Франсуаза Арнульмен қайта жұмыс істеді. Габин 1958, 1959 және 1963 жылдары Жорж Сименонның детективі Жюль Мегре рөлін үш фильмде ойнады. Келесі 20 жылдың ішінде ол тағы 50-ге жуық фильмде түсті, олардың көпшілігі коммерциялық және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, соның ішінде актер әріптесі Фернанделмен бірлесе құрған Gafer Films компаниясы үшін түсірілген көптеген фильмдер де бар. Оның бірге ойнаған әріптестері соғыстан кейінгі киноның көрнекті тұлғалары Брижит Бардо ("En cas de malheur"), Ален Делон ("Le Clan des Siciliens", "Mélodie en sous sol" және "Deux hommes dans la ville"), Жан Пол Белмондо ("Un singe en hiver") және Луи де Фунес ("Le Tatoué") болды.

Өлім

Габин Париждің Нойли-сюр-Сен қалашығындағы Париждің американдық ауруханасында лейкемиядан көз жұмды. Оның денесі кремацияланды, және – толық әскери салтанатпен – оның күлі әскери кемеден теңізге шашылды.

Мұра

Габин француз киносының ең ұлы жұлдыздарының бірі саналады және Офицер де ла Легион д'онёр орденімен марапатталды. 1981 жылы француз актері Луи де Фунес француз киноиндустриясының жас актерлеріне табыс етілетін Жан Габин сыйлығын құрды. Бұл сыйлық 1981 жылдан 2006 жылға дейін жыл сайын берілді. Жан Габиннің бала кезі өткен Мериел коммунасындағы Жан Габин мұражайы оның өмірі мен шығармашылығын көрсетеді және оның кино естеліктерін сақтайды. 2008 жылдың 16 мамырында Париждің 18-ші округінің мэрі Даниэль Вайлант және Габиннің балаларының қатысуымен Place Jean Gabin ашылды. Ол Монмартрдың етегінде, Кустин және Ламберт көшелерінің қиылысында орналасқан. Монгеневрдегі «Жан Габин» кинотеатры оның құрметіне аталды. Монгеневр Францияның ең көне шаңғы курорты екенін мәлімдейді және Габин мен басқа француз суретшілері мен зиялылары, соның ішінде Жан-Поль Сартр үшін танымал демалыс орны болды. Габин Орн департаментінде, әсіресе Боннефой және Мулен-ла-Марш жерлерін сатып алды, онда оның құрметіне көше аталды, ал ол құрған ат шабу трассасы – «Жан Габин ипподромы» оның есімін сақтап келеді.