Солтүстік Америка бөріжан жаңғағы (Shepherdia canadensis)
Shepherdia canadensis
Канада бұйра жемісі (Shepherdia canadensis) – Солтүстік Америкалық жемісті бұта. Құрамында дәрумендер бар, бірақ ащы дәмімен ерекшеленеді. Жасыл жемістер де кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Америкадағы бұзау жидегінің түрі
North American species of buffaloberry
Shepherdia canadensis, көбінесе Канада бұзау жидегі, қызғылт сары бұзау жидегі, сополаллия, сабын жидегі немесе көбікті жидек (Ktunaxa: kupaʔtiǂ) деп аталады, бұл Shepherdia туысына жататын, жеуге жарамды жидектер беретін шағын бұталардың бірі.
Shepherdia canadensis, commonly called Canada buffaloberry, russet buffaloberry, soopolallie, soapberry, or foamberry (Ktunaxa: kupaʔtiǂ,) is one of a small number of shrubs of the genus Shepherdia that bears edible berries.
Сипаттама
Өсімдік ашық орманды және бұталы жерлерде өсетін жапырақты бұта, ол ең көп дегенде [биіктігі] жетеді. Жемісі көбінесе қызыл, бірақ бір түрі сары жидектер береді. Жидектерінің дәмі ащы. Бұл бұршақ емес, азотты бекітетін өсімдік.
The plant is a deciduous shrub of open woodlands and thickets, growing to a maximum of The fruit is usually red, but one variety has yellow berries. The berries have a bitter taste. It is a non legume nitrogen fixer.
Этимология
Британдық Колумбиядағы өсімдіктің жалпы атауы - "soopolallie", бұл сөз 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батысында қолданылған тарихи Чинук жаргон сауда тілінен шыққан. Атау чинук тіліндегі "soop" (сабын) және "olallie" (жидек) сөздерінің қосындысынан құралған.
The common name of the plant in British Columbia is "soopolallie", a word derived from the historic Chinook Jargon trading language spoken in the North American Pacific Northwest in the 19th and early 20th centuries. The name is a composite of the Chinook words "soop" (soap) and "olallie" (berry).
Таралуы және мекендейтін ортасы
Түр Принс-Эдвард аралынан басқа Канаданың барлық аймақтарында, сондай-ақ Аляска және Айдахо штаттарын қоса, АҚШ-тың батыс және солтүстік бөліктерінде кеңінен таралған.
The species is widespread in all of Canada, except in Prince Edward Island, and in the western and northern United States, including Alaska and Idaho.
Қолданылуы
Британдық Колумбия провинциясындағы Nlaka'pamux (Томпсон), St'at'imc (Lillooet) және Secwepemc (Shuswap) сияқты кейбір Канадалық алғашқы халықтар осы жидектерді кеңінен жинайды. Ащы жидектер тікелей жемейді, оларды "sxusem" (кейде "sxushem", "xoosum" немесе "hooshum" деп те жазады – "үндістердің мұздағы") деп аталатын тағамға айналдырады. Жинау кезінде бұталардың астына кілем немесе тарпаулін төселіп, бұтақтарды соғып, толық піскен жемістер жиналады. Содан кейін жидектер малина сияқты басқа тәтті жемістермен араластырылып, ұсатылып, одан кейін тағамға тән көпіршік пайда болуы үшін қоспа соғылады. Жидек бірден тәтті де, ащы болады, ал дәмі қант қосылған кофеге ұқсауы мүмкін. Осы жидектерден тағам дайындайтын алғашқы халықтар оның көптеген пайдалы қасиеттері бар деп сенеді, бірақ құрамындағы сапонин химиялық қосылыстары (десерт дайындалғанда көпіршік тудыратын) көп мөлшерде тұтылған жағдайда асқазан-ішек жолының тітіркенуіне әкелуі мүмкін. Британдық Колумбиядағы ұлттық тақырыбындағы мейрамханалар кейде осы жидектерді мәзірлерінде ұсынады.
Some Canadian First Nations peoples such as Nlaka'pamux (Thompson), St'at'imc (Lillooet), and Secwepemc (Shuswap) in the Province of British Columbia extensively collect the berries. The bitter berries are not directly consumed but rather processed as "sxusem", also spelled "sxushem" and "xoosum" or "hooshum" ("Indian ice cream"). Collection involves placing a mat or tarpaulin below the bushes, hitting the branches, collecting the very ripe fruits, mixing with other sweet fruit such as raspberries, crushing the mixture, and then beating of the mixture to raise the foam characteristic of the dish. The berry is both sweet and bitter, and is possibly comparable to the taste of sweetened coffee. The First Nations peoples who prepare a dish with it believe that the berry has many health properties, but the saponin chemicals it contains (which create a foam when whipped into a dessert dish) may cause gastrointestinal irritation if large quantities are consumed. Native themed restaurants in British Columbia have occasionally offered the berries on their menus.