Ереже жасау процесі: Әкімшілік органдардың регламенттерді қалыптастыруы

Кіріспе

Әкімшілік құқықта ереже жасау – атқарушы және тәуелсіз органдардың ережелерді жасау немесе қабылдау үшін пайдаланатын процесі. Әдетте, заң шығарушы органдар заңдар қабылдау арқылы кең ауқымды саясатты белгілейді, содан кейін органдар ереже жасау арқылы егжей-тегжейлі ережелерді әзірлейді. Саясатқа толық ғылыми және басқа да сараптарды қолдану арқылы ереже жасау процесі 20-шы ғасырдың ең маңызды мемлекеттік ережелерінің құрылуына мүмкіндік берді. Мысалы, ғылыми негізде жасалған ережелер қазіргі заманғы қоршаған ортаны қорғау, азық-түлік қауіпсіздігі және еңбек орындарындағы қауіпсіздік бағдарламалары үшін өте маңызды. Дегенмен, ережелердің артуы ереже жасау процесі демократиялық үкіметтің ашықтығы мен жауапкершілігін төмендетіп жібереді деген пікірлерге орын берді.

Кіріспе

Заң шығарушы органдар саясатқа толыққанды ғылыми, экономикалық немесе салалық біліктілікті қосу үшін ереже жасауға сүйенеді, бұл рұқсат беруші заңнаманың жалпы талаптарын нақтылайды. Мысалы, заң шығарушы орган әдетте қауіпсіз ауыз су стандарттарын белгілеуді талап ететін заң қабылдайды, содан кейін ереже жасау арқылы ластағыштардың тізімін және қауіпсіз деңгейлерді әзірлеуді агенттікке жүктейді. Ереже жасау процесінің кеңінен таралуы саяси пікір қақтығысына әкеп соқты. Көптеген адамдар ережелердің түсініксіз және күрделі болуы демократиялық идеалға – азаматтардың бақылауында және оларға жауапты үкімет құруға нұқсан келтіреді деп санайды.

Ережелер жасау ережелері

Қазіргі заманғы ереже шығарушы органдардың көпшілігі ортақ құқық дәстүріне немесе реттеушілерді негізінен реттейтін, ереже шығару процесін тиісті процеске, ашықтыққа және қоғамдық қатысу стандарттарына бағындыратын арнайы негізгі заңға ие. АҚШ-та федералды ереже шығаруды басқаратын заң – 1946 жылғы Әкімшілік процедура туралы заң. Жеке штаттарда көбінесе параллель жүйелер бар. Ұлттар Достастығы елдері ортақ құқық пен осыған ұқсас заңдарды пайдаланады. Еуропалық Комиссия жақында «Басқару жөніндегі ақ кітапта» баяндалған идеялар негізінде жаңа стандарттарды әзірледі. Бұл жұмыс 2001 жылы Ирландиядағы «Жоқ» дауысынан кейін, Комиссияның заң шығару және ереже шығару процесінің азаматтардың қатысуынан тым алыс екендігіне қатысты халықтың алаңдаушылығын жою мақсатында жүзеге асырылды.

Жеке өнеркәсіпте пайдалану

Жеке ережелерді қабылдаушы органдар, мысалы, Интернет-инженерлік жұмыс тобы, Java Community Process және басқа да техникалық қауымдастықтар, әділдік, ашықтық және толықтық сақталуын қамтамасыз ету үшін ұқсас принциптер мен құрылымдарды қабылдады. Механизмдері әртүрлі болғанымен, бұл күш-жігерлер ашық ережелерді жасау тізілімін, ұсыныстарды жариялауды және олар бекітілмес бұрын, осы ұсыныстарға қатысты халықтың пікірін білдіру мүмкіндігін ұстанды.

Қалып жасау аппараты

Қоғамдық қатысу агенттіктің халықпен байланысуы үшін кейбір ресми әдістерді қажет етеді. Әдетте, агенттіктер барлық ережелерді жариялау үшін ресми газет немесе мерзімді басылым шығарады, мысалы, Федералдық тіркелім. Ереже соңғы күшіне енгеннен кейін, ереженің тілі (қосымша талдау немесе деректер емес) ресми ережелер жинағында, мысалы, Федералдық ережелер кодексінде (CFR) тіркеледі. Ереже жасау жүйесінің жауапкершілігі, негізінен, жұртшылықтың Федералдық тіркелімдегі барлық хабарламаларды қадағалайтынына негізделген, ол күніне жүзден астам бетті құрайды. Іс жүзінде, көптеген салалық және қоғамдық қорғау лоббистері мен заңгерлер өздерінің сайлаушылары немесе клиенттері үшін Федералдық тіркелімнің мазмұнын күн сайын электрондық пошта арқылы бақылайды. Қоғамдық пікірлер – бұл қоғамның ереже жасау процесіне қатысуының басты құралы. Агенттік ереже жасау кезінде барлық пікірлерді қарастырып, жазбаша жауап беруге міндетті. Көзге түсетін ереже жасау кезінде қоғамдық тыңдаулар өткізілуі мүмкін, бірақ көптеген ережелер тек Федералдық тіркелімде белгіленген мерзімге дейін жазбаша пікірлерді ұсыну туралы хабарламамен жарияланады. Агенттіктерді объективті, фактілерге негізделген ереже жасауға жауапты ету үшін ереженің негізіндегі фактілер мен талдаудың ресми тізімін жүргізу қажет. Агенттіктер ереже жасау процесінің бөлігі ретінде қарастырылған барлық ақпаратты қамтитын ереже жасау туралы тізімді жинап, жариялауға тиіс. Мұндай тізімдер өте үлкен болуы мүмкін және жүздеген қорапты толтыруы мүмкін. Мүдделі тараптар әдетте осы тізімді тексеру және көшіру үшін агенттіктің архивіне баруы керек. АҚШ-та Федералдық үкімет ереже жасау құжаттарын www.regulations.gov сайтында жариялауға көшуде. 2006 жылдың тамызына қарай жаңа ережелердің 37%-на қолдау құжаттары онлайн режимінде қолжетімді болды. 2007 жылдың тамызына қарай ол жаңа ережелердің 80%-ы үшін қолжетімді болды. Мүдделі тараптар агенттіктің деректерін жиі қарап шығып, оның логикасындағы қателерді анықтайды. Сонымен қатар, мүдделі тараптардың ережеге қатысты пікірлері осы тізімнің бір бөлігіне айналады.

Public participation requires some official methods for the agency to communicate with the public. Generally, agencies produce an official gazette, or periodical for publishing all rulemaking notice, such as the Federal Register. Once a rule is final, the language of the rule itself (not the supporting analysis or data) is codified in the official body of regulations, such as the Code of Federal Regulations (CFR). In essence, the accountability of the rulemaking system assumes that the public does take note of all of the notices in the Federal Register, which can run over a hundred pages per day. In practice, many industry or public advocacy lobbyists and lawyers monitor the Federal Register Table of Contents every day by email on behalf of their constituents or clients. Public comments are the heart of the public’s ability to participate in the rulemaking process. The agency rulemaking is usually required to consider and publish a written response to all comments. Although high profile rulemakings may include public hearings, most rulemakings are simply noticed in the Federal Register with a call for written comments by a set deadline. Holding agencies accountable for objective, fact based rulemaking requires maintaining a formal record of the facts and analysis behind the rule. Agencies must assemble and make public a rulemaking record that includes all information considered as part of the rulemaking process. These records can be enormous and can easily fill scores to hundreds of boxes. Interested parties generally must travel to an agency repository to inspect and copy this record. In the United States, the Federal government is moving toward posting rulemaking dockets online at www. regulations. gov. Supporting documentation for 37% of new rulemakings was available on line as of August 2006. By August 2007 it was available for 80% of new rulemakings. Interested parties frequently comb through the agency’s data to find flaws in the agency’s reasoning. Also, interested parties’ comments on the rule then become part of this record.

Ережелер мен соттар

АҚШ-та мүдделі тараптар сотқа шағымдануға болады, ереже қабылдағаннан кейін сот оны қайта қарауға құқылы. Мүдделі тараптар көбінесе ереже шығарушы агенттікке қайта қарауды талап етіп сотқа шағымданады. Мысалы, қоршаған ортаны қорғау ұйымдары ереженің индустрияға тым жұмсақ екенін алға тартуы мүмкін, ал индустрия ұйымдары ереженің тым ауыр екенін мәлімдеуі мүмкін. Көбінесе соттар техникалық сарапшылардың орнына отырып, агенттіктің егжей-тегжейлі талдауында қабылданған шешімдерді қайта қарауға құштар емес. Дегенмен, соттар ереже шығару процесінің талаптарына сай келе ме екенін тексереді. Соттың бұл тексеруі әділдік мәселелеріне, даудың екі тарапын да шешім қабылдамас бұрын тең қарауды қамтамасыз ететін процедураларға немесе шешімнің (Канада заңы бойынша) немесе Веднесберидің (Британ заңы бойынша) немесе төменде сипатталған ұқсас принциптерге негізделуі мүмкін. Әкімшілік шешімдерді қайта қарауға берілген бұл құқықтар көбінесе заңмен реттеліп отырады, бірақ бастапқыда Англия заңының корольдік құқықтарынан, мысалы, мәжбүрлеу және сауалнама жарлықтарынан туындаған. Сондықтан, ереже шығарушы орган жақсы жұмыс істеген болуы мүмкін деген жалған мәлімдеме жеткіліксіз. Керісінше, АҚШ-тың әкімшілік заңына сәйкес, соттан ережеге өзгеріс енгізуді талап ету үшін тарап ереженің:

Тәуелсіз және еркіндіксіз және/немесе нақты деректермен расталмаған деп дәлелдеуі керек. Көбінесе наразылар судья сарапшы болмаса да, агенттіктің деректерінде немесе талдауында айқын олқылық бар екенін анықтай алады деп мәлімдейді. Егер агенттіктің ережені жасауы мүмкін емес екені анықталса, сот араласуы мүмкін, ереже жасаудағы деректерді ескере отырып. Сот ережені қосымша талдау үшін агенттікке қайтаруы мүмкін, әдетте агенттік ережені қолданыстағы деректерге сәйкес өзгертуді немесе бастапқы ережеге қалай келгенін көрсету үшін деректерді түзетуді шешуге мүмкіндік береді. Егер сот ережені агенттікке қайтарып берсе, бұл әдетте қосымша хабарлама мен қоғамдық пікір білдіру кезеңін қамтиды. Заңмен берілген өкілеттік шегінен асып кету. Көбінесе ережеге қарсы шығушылар оның бекіткен заңның нұсқауларына сәйкес келмейтінін айтады. Егер заң агенттікке химиялық затты тыйым салу туралы ереже шығаруды тапсырса, бірақ агенттік оның орнына қауіпсіз пайдалану деңгейлерін белгілейтін ереже шығарса – немесе керісінше – сот агенттікке жаңа ереже шығаруды бұйыруы мүмкін. Көктемнен соққан дауыл. Кейде мүдделі тараптар соңғы ережеде қоғамдық пікір білдіру кезеңінде талқыланбаған жаңа ережелер бар екенін мәлімдейді. Егер пікір білдіруші жұртшылық жаңа ережелерді күтпегенін және пікір білдіруге мүмкіндік болмағанын сот анықтаса, сот араласуы мүмкін. Мұндай жағдайда жаңа ережелер ереже шығару процесіндегі орынды түзетулер емес, "көктемнен соққан дауыл" болып есептеледі. Көбінесе агенттіктер ұсынылып жатқан ереже кезеңінде бірнеше нұсқаны қарастырып, қарастырылып жатқан ережелердің барлық спектрі бойынша пікір білдіруге мүмкіндік береді.