Кіріспе

Ирландиялық жазушы, аудармашы, тарихшы және генеалог Дубхалтак Мак Фирбисиг, сондай-ақ Дубхалтак Ог мак Гиолла Иса Мор мак Дубхалтак Мор Мак Фирбисиг, Дуалд Мак Фирбис, Дудли Фербиси және Дуалдус Фирбиссиус (шамамен 1643 – 1671 қаңтар) – ирланд жазушысы, аудармашы, тарихшы және генеалог. Ол дәстүрлі білім алған соңғы ирланд гаэль ғалымдарының бірі және солтүстік Коннахт аймағының жетекші отбасысы МакФирбисиг руының мүшесі болды. Оның ең белгілі еңбегі – "Leabhar na nGenealach", ол 300 жылдан астам уақыттан кейін 2004 жылы Эамонн де Бурканың "The Great Book of Irish Genealogies" (Ирландия генеалогиясының үлкен кітабы) деген атпен жарық көрді.

Отбасы және білім

Мак Фирбисиг, 17 ғасырдың бірінші ширегінде Слиго графтығының Тирерах аймағындағы Лаккан приходындағы отбасылық қамалда дүниеге келген болуы мүмкін. Ол бастапқыда әкесінен және әкесінің әкесі Дубхалтах Мордан ("үлкен Дубхалтах") ажырату үшін Дубхалтах Ог ("жас Дубхалтах") деп аталды. Ол Гиолла Иса Мор Мак Фирбисиг пен Тирерахтың Слиохт Кормайк Оиг Мак Диармадасының Еоган Груамада Мак Диармаданың аты-жөні белгісіз қызының ең үлкен ұлы болды. Оның үйленгені және балалары болғаны белгісіз. "Ирландия генеалогиясының үлкен кітабына" кіріспесінде Нollaig Ó Muraíle былай деп жазады: "Бізге басқалар туралы көп ақпарат берген адамның өзінің өмірі туралы өте аз мәлімет қалдырғаны таңғажайып; мысалы, біз оның сыртқы түрі, отбасылық жағдайы және тіпті өмірінің үлкен бөлігі туралы ештеңе білмейміз". Ол Галвейде ағылшын, латын және грек тілдерін оқып, формалды білім алған болуы мүмкін, бұл оның шығармаларындағы үш тілдің де қолданылуынан көрінеді. Сонымен қатар, ол белгілі ғалым Фланн Мак Аодгайн басқарған Типперри графтығындағы Лох Дерг маңындағы Бэллимекеган қаласындағы Мак Аодгайн бард мектебінде қосымша оқу оқыған болуы мүмкін. Мак Фирбисигтің достары мен таныстары Джон Линч, Патрик Д'Арси, Мэри Бонавенчур Браун, сэр Джеймс Уэр, Эон О Гнимх және Руайдри О Флайтхбертай болды. Оның замандастары Перегрин О'Дюйньян, Михеал О Клеирх, Ричард Мартин, Дайбид О Дюйбгеаннайн және Антримнің 1-ші маркизі Рэндал МакДоннелл болды. Мак Фирбисигтің ғалымдық қызметі Ирландиядағы соғыс, ашаршылық және оба (1641–1653 жылдардағы Ирландия Конфедерациялық соғыстары) кезеңімен сәйкес келді, бірақ қызығы, ол өзінің еңбектерінде заманауи саясат немесе оқиғалар туралы ештеңе айтпайды.

1643 жылы пайда болған

Дубхалтахпен байланыстырылатын алғашқы белгілі күн – 5 мамыр 1643 жыл, ол Баллимакеган жерінде көне сөздік "Дуил Лейтни" ("латын кітабы") аударған кезде. Сол жылы ол ежелгі Мак-Аодхаган қолжазбасынан қазір "Ирландияның үзінді жылнамалары" деп белгілі болған мәтінді көшірді. Қолжазбаға қосылған латынша жазуға сәйкес, ол дәл сол кезде Туам архидиаконы болған, пастор доктор Джон Линч үшін жасалған. Сонымен қатар, 1643 жылы ол "Beatha Neimheadh Deidheanach" (құқықтық трактат) және "Chronicon Scotorum" көшірген болуы мүмкін. Бұл екеуі де Джон Линчтің тапсырысымен Мак Фирбисиг жасаған қосымша көшірмелер болуы ықтимал.

Шонша Силь Ир

1643 және 1645 жылдың басы аралығында Дубхалтак Галвей қаласына көшіп барды, онда 1645 жылдың сәуірінде ол "Seanchas Síl Ír" деп аталатын жетпіс беттік тарихи-генеалогиялық жинақтың көшірмесін аяқтады. Оның бастауы 14 ғасырдың соңында жазылған "Уи Майн кітабы" (сондай-ақ "О Дубагайн кітабы" деп те белгілі) қолжазбасы болды. Дубхалтактың өте дәл көшірмесі ерекше құнды, себебі бастапқы он төрт парақтың төртеуі кейін жоғалып кеткен.

Кедейлер үшін жұмыс

1647 жылғы 8 желтоқсанда Дубальтах бір кітаптың бір бөлігін ағылшын тілінен ирланд тіліне аударғанын, ал екінші кітапты Кирдің Ережесі және оған байланысты мәселелер бойынша толық аяқтағанын жазды. Бұл аударманы Галвейдегі Кедейлер орденінің анасы Мэри Бонавентура Браун тапсырыс берген. Алғашқы бөлігі 1636 жылы Михеал О Клеирх бауырлас көшіріп алған, ал оны аяқтау Мак Фирбисигке жүктелді. Ол жазбасында өзінің жазу орны "Галвей колледжі" екенін, бұл Галвейдегі Сент-Николас шіркеуінің колледж үйі болғандығын көрсетеді. Колледж үйі 1836 жылы бұзылып, бірақ шіркеу әлі күнге дейін пайдаланылуда. Қазір Кедейлер ордені Галвей қаласының орталығындағы Нанс аралында орналасқан.