Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық жазушы, аудармашы, тарихшы және генеалог Дубхалтак Мак Фирбисиг, сондай-ақ Дубхалтак Ог мак Гиолла Иса Мор мак Дубхалтак Мор Мак Фирбисиг, Дуалд Мак Фирбис, Дудли Фербиси және Дуалдус Фирбиссиус (шамамен 1643 – 1671 қаңтар) – ирланд жазушысы, аудармашы, тарихшы және генеалог. Ол дәстүрлі білім алған соңғы ирланд гаэль ғалымдарының бірі және солтүстік Коннахт аймағының жетекші отбасысы МакФирбисиг руының мүшесі болды. Оның ең белгілі еңбегі – "Leabhar na nGenealach", ол 300 жылдан астам уақыттан кейін 2004 жылы Эамонн де Бурканың "The Great Book of Irish Genealogies" (Ирландия генеалогиясының үлкен кітабы) деген атпен жарық көрді.
Irish scribe, translator, historian and genealogist
Dubhaltach Mac Fhirbhisigh , also known as Dubhaltach Óg mac Giolla Íosa Mór mac Dubhaltach Mór Mac Fhirbhisigh, Duald Mac Firbis, Dudly Ferbisie, and Dualdus Firbissius (fl. 1643 – January 1671) was an Irish scribe, translator, historian and genealogist. He was one of the last traditionally trained Irish Gaelic scholars, and was a member of the Clan MacFhirbhisigh, a leading family of northern Connacht. His best known work is the Leabhar na nGenealach, which was published in 2004 as The Great Book of Irish Genealogies, by Éamonn de Búrca, more than 300 years after it had been written.
Отбасы және білім
Мак Фирбисиг, 17 ғасырдың бірінші ширегінде Слиго графтығының Тирерах аймағындағы Лаккан приходындағы отбасылық қамалда дүниеге келген болуы мүмкін. Ол бастапқыда әкесінен және әкесінің әкесі Дубхалтах Мордан ("үлкен Дубхалтах") ажырату үшін Дубхалтах Ог ("жас Дубхалтах") деп аталды. Ол Гиолла Иса Мор Мак Фирбисиг пен Тирерахтың Слиохт Кормайк Оиг Мак Диармадасының Еоган Груамада Мак Диармаданың аты-жөні белгісіз қызының ең үлкен ұлы болды. Оның үйленгені және балалары болғаны белгісіз. "Ирландия генеалогиясының үлкен кітабына" кіріспесінде Нollaig Ó Muraíle былай деп жазады: "Бізге басқалар туралы көп ақпарат берген адамның өзінің өмірі туралы өте аз мәлімет қалдырғаны таңғажайып; мысалы, біз оның сыртқы түрі, отбасылық жағдайы және тіпті өмірінің үлкен бөлігі туралы ештеңе білмейміз". Ол Галвейде ағылшын, латын және грек тілдерін оқып, формалды білім алған болуы мүмкін, бұл оның шығармаларындағы үш тілдің де қолданылуынан көрінеді. Сонымен қатар, ол белгілі ғалым Фланн Мак Аодгайн басқарған Типперри графтығындағы Лох Дерг маңындағы Бэллимекеган қаласындағы Мак Аодгайн бард мектебінде қосымша оқу оқыған болуы мүмкін. Мак Фирбисигтің достары мен таныстары Джон Линч, Патрик Д'Арси, Мэри Бонавенчур Браун, сэр Джеймс Уэр, Эон О Гнимх және Руайдри О Флайтхбертай болды. Оның замандастары Перегрин О'Дюйньян, Михеал О Клеирх, Ричард Мартин, Дайбид О Дюйбгеаннайн және Антримнің 1-ші маркизі Рэндал МакДоннелл болды. Мак Фирбисигтің ғалымдық қызметі Ирландиядағы соғыс, ашаршылық және оба (1641–1653 жылдардағы Ирландия Конфедерациялық соғыстары) кезеңімен сәйкес келді, бірақ қызығы, ол өзінің еңбектерінде заманауи саясат немесе оқиғалар туралы ештеңе айтпайды.
Mac Fhirbhisigh was most likely born at the family castle, in the parish of Lackan, Tireragh, County Sligo, sometime in the first quarter of the 17th century. He was originally known as Dubhaltach Og ("young Dubhaltach") to distinguish him from his grandfather, Dubhaltach Mór ("big Dubhaltach"). He was the eldest of four sons born to Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh and an unnamed daughter of Eoghan Gruamadha Mac Diarmada of the Sliocht Cormaic Oig Mac Diarmada of Tireragh. It is unknown whether he himself had ever married or had children. On page nine of his Introduction to The Great Book of Irish Genealogies, Nollaig Ó Muraíle writes:"It is ironic that someone who has furnished us with so much information about others has left us very few details about his own life; for example, we know nothing of his personal appearance, his marital status, or, indeed, extensive portions of his life." It is possible that he had received some sort of formal education in Galway, studying English, Latin and some Greek. This is implied by his use of all three languages in his works. There is also the possibility that he received additional training at the Mac Aodhagáin bardic school located at Ballymacegan, Lough Derg, County Tipperary, which was run by noted scholar, Flann Mac Aodhagáin. Mac Fhirbhisigh's friends and acquaintances included John Lynch, Patrick D'Arcy, Mary Bonaventure Browne, Sir James Ware, Eoin Ó Gnímh and Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh. His contemporaries include Peregrine O'Duignan, Mícheál Ó Cléirigh, Richard Martyn, Daibhidh Ó Duibhgheannáin, and Randal MacDonnell, 1st Marquess of Antrim. Mac Fhirbhisigh's career as a scholar overlapped with a devastating period of war, famine, and plague in Ireland (the Irish Confederate Wars of 1641–1653) but, curiously, he never mentions contemporary politics or events in his works.
1643 жылы пайда болған
Дубхалтахпен байланыстырылатын алғашқы белгілі күн – 5 мамыр 1643 жыл, ол Баллимакеган жерінде көне сөздік "Дуил Лейтни" ("латын кітабы") аударған кезде. Сол жылы ол ежелгі Мак-Аодхаган қолжазбасынан қазір "Ирландияның үзінді жылнамалары" деп белгілі болған мәтінді көшірді. Қолжазбаға қосылған латынша жазуға сәйкес, ол дәл сол кезде Туам архидиаконы болған, пастор доктор Джон Линч үшін жасалған. Сонымен қатар, 1643 жылы ол "Beatha Neimheadh Deidheanach" (құқықтық трактат) және "Chronicon Scotorum" көшірген болуы мүмкін. Бұл екеуі де Джон Линчтің тапсырысымен Мак Фирбисиг жасаған қосымша көшірмелер болуы ықтимал.
The first certain date that can be associated with Dubhaltach is 5 May 1643, when he was situated at Ballymacegan translating the ancient glossary Duil Laithne ("the book of Latin"). In that year he transcribed from an old Mac Aodhagan manuscript what is now known as the Fragmentary Annals of Ireland. According to a Latin note prefixed to the manuscript, it was made for Rev. Dr. John Lynch, then Archdeacon of Tuam. It may also have been in 1643 that he transcribed Beatha Neimheadh Deidheanach (a legal tract) and the Chronicon Scotorum. Both of these may have been further copies made by Mac Fhirbhisigh at the behest of John Lynch.
Шонша Силь Ир
1643 және 1645 жылдың басы аралығында Дубхалтак Галвей қаласына көшіп барды, онда 1645 жылдың сәуірінде ол "Seanchas Síl Ír" деп аталатын жетпіс беттік тарихи-генеалогиялық жинақтың көшірмесін аяқтады. Оның бастауы 14 ғасырдың соңында жазылған "Уи Майн кітабы" (сондай-ақ "О Дубагайн кітабы" деп те белгілі) қолжазбасы болды. Дубхалтактың өте дәл көшірмесі ерекше құнды, себебі бастапқы он төрт парақтың төртеуі кейін жоғалып кеткен.
At some point between 1643 and early 1645, Dubhaltach moved to the town of Galway, where in April 1645 he completed a transcription of the seventy page historical genealogical compilation called Seanchas Síl Ír. His source can be shown to be the late 14th century manuscript called The Book of Uí Mhaine (also known as the Book of Ó Dubhagáin). Dubhaltach's very faithful transcript is especially valuable as four of the original fourteen folios have since been lost.
Кедейлер үшін жұмыс
1647 жылғы 8 желтоқсанда Дубальтах бір кітаптың бір бөлігін ағылшын тілінен ирланд тіліне аударғанын, ал екінші кітапты Кирдің Ережесі және оған байланысты мәселелер бойынша толық аяқтағанын жазды. Бұл аударманы Галвейдегі Кедейлер орденінің анасы Мэри Бонавентура Браун тапсырыс берген. Алғашқы бөлігі 1636 жылы Михеал О Клеирх бауырлас көшіріп алған, ал оны аяқтау Мак Фирбисигке жүктелді. Ол жазбасында өзінің жазу орны "Галвей колледжі" екенін, бұл Галвейдегі Сент-Николас шіркеуінің колледж үйі болғандығын көрсетеді. Колледж үйі 1836 жылы бұзылып, бірақ шіркеу әлі күнге дейін пайдаланылуда. Қазір Кедейлер ордені Галвей қаласының орталығындағы Нанс аралында орналасқан.
On 8 December 1647, Dubhaltach noted that he had completed the translation – from English into Irish – of part of one book and all of a second concerning the Rule of St. Clare, and related matters. This translation was commissioned by Mother Mary Bonaventure Browne, Abbess of the Order of the Poor Clares in Galway. The initial section had been copied by Brother Mícheál Ó Cléirigh in 1636, and it was left to Mac Fhirbhisigh to complete it. He states in a note that his place of writing was the "College of Galway", most probably the college house of the Collegiate Church of St. Nicholas, Galway. The college house was demolished in 1836, though the church itself is still in regular use. The Poor Clares are now based on Nun's Island in Galway city centre.