Кіріспе
Роберт Дадлидің әйелі, Лестердің 1-ші графы. Уорвик графы және болашақ Нортумберленд герцогы Англияның ең күшті адамы болды, ол жас король Эдуард VI-ның үкіметін басқарды. Бұл одақ, ешқандай сыйлық болмағанымен, оған қолайлы болды, себебі ол Норфолктегі ықпалын күшейтті. Жас жұп көбінесе сарайда немесе Эмидің қайын ата-анасымен бірге Эли Хауста тұрды; 1553 жылдың бірінші жартысында олар Сомерсет Хауста тұрды, Роберт Дадли осы ұлы Ренессанс сарайының күзетшісі болды. Ол 1553 жылдың шілдесінен 1554 жылдың қазанына дейін сонда болды; 1553 жылдың қыркүйегінен бастап Эмиге мұнараның лейтенантының қалауы бойынша оған барып, "онда қалуы" рұқсат етілді. Бостандыққа шыққаннан кейін Роберт Дадлидің ақшасы жетіспеді, оған және Эмиге отбасы қаржылай көмек көрсетті. Леди Эмидің Сидерстондағы ата-бабаларының қонысы ондаған жылдар бойы қоныстанбайтын болды, оның балалық шағындағы Стенфилд үйін бірінші күйеуі анасына өмір бойына қалдырды, бірақ анасы қайтыс болғаннан кейін Эми Робсарттың жартылай ағасы Джон Апплиардқа қайтып келді. Осы уақыттан бастап Эми Дадлидің бір іскерлік хаты сақталып қалды, ол күйеуінің қарыздарын оның жоқтығында төледі, "мен менің қожайынымды одан кетуден бұрын хабарлауды ұмытып кеттім, ол ауыр істермен мазасыз болды, мен оның кенеттен кетуіне мүлдем тыныш емеспін". 1558 жылдың жазында Роберт пен Эми Дадли Норфолкте тұруға арналған өздеріне лайық тұрғын үй іздеді; алайда 1558 жылдың қарашасында королева Мэри I қайтыс болғанға дейін бұдан ештеңе болмады. Елизавета I патшалық таққа отырғанда Роберт Дадли Ат шебері болды және оның орны қазір король сарайында болды. 1559 жылдың сәуірінде Елизавета патшасы Лорд Робертке ғашық болғандай болды, ал бірнеше дипломат корольдің "ері қайтыс болған жағдайда" патшайым оған үйленетінін болжады, өйткені леди Эми Дадли бір көкірегімен қатты ауырып қалған. Көп ұзамай сарай бақылаушылары Елизаветаның Роберт Дадлиді ешқашан өз қасынан ала қоймағанын байқады. Ол 1559 жылы Пасхада әйелімен бірнеше күн бойы Трокингте болды, ал Эми Дадли 1559 жылы мамыр айында Лондонға бір айға келді. Осы уақытта, 6 маусымда, жаңа испан елшісі де Куадра оның денсаулығы жақсарғанын, бірақ тамақпен абай болғанын жазды. Ол сондай-ақ Саффолкке сапар жасады; қыркүйекте ол Уорвикширдегі Комптон Вернидегі сэр Ричард Вернидің үйінде тұрды. 1559 жылдың соңында бірнеше шетелдік ханзадалар королеваның қолы үшін жарысып жатты; Елизаветаның өз кандидатына деген қызығушылығының аздығына ашуланған испандық елшісі де Куадра және оның императорлық әріптесі бір-бірін және өздерінің басшыларын лорд Роберттің әйеліне у жіберіп жатқаны туралы және Елизавета оларды алдайтынын, "Лорд Роберттің жаулары мен елді сөзбен айналыстырып, әйеліне қастандық жасайтын зұлым іс-әрекет аяқталғанға дейін" деп хабардар етті. Абыройдың кейбір бөліктері Дадлиді Елизаветаның үйленбеуіне жауапты деп санады, оны өлтіру туралы жоспарлар көп болды. 1560 жылдың наурыз айында де Куадра Филипп II-ге: "Лорд Роберт біреуге егер ол тағы бір жыл өмір сүрсе, қазірден бастап мүлдем басқа жағдайда болады деп айтты. Олар оның әйелімен ажырасу туралы ойластырып жатқанын айтады". 1559 жылы Лондонға келгеннен кейін леди Эми күйеуін қайта көрмеді. Оның әйелге және басқа отбасы мүшелеріне бару жоспарланған сапары жүзеге аспады. Елизавета патшайым өзінің сүйікті әйеліне шынымен рұқсат бермеді; сол кездегі соттың жылнамасына сәйкес, оған "оның қасына келгенде, ол еш нәрсе істемейтінін айтуды бұйырды, өйткені ол сирек істеген". Кейде Камнор залы деп те аталады, Беркширдегі Камнор ауылында (Оксфордтың шетінде, қазір Оксфордширде). Үйді, 14 ғасырдағы монастырь кешенін өзгерткен, Дадлилердің досы және Эминің туысы сэр Энтони Форстер жалға алған. Ол әйелімен бірге өмір сүрді және миссис Одинселс және миссис Оуэн, үй иесінің туыстары. Леди Эми палатасы үлкен, сәнді жоғарғы қабатты пәтер, үйдің ең жақсы, оған жеке кіреберісі мен баспалдағы бар. Үйдің артқы жағында террасадағы бақ, көл, бұғылар саябағы болды. Эми Дадли Робсарттың мүлкінен түсетін түсімді тікелей өз қолына алды және негізінен 10 қызметшіден тұратын өз үй шаруашылығына төледі. Оның суреті сақталғаны белгісіз, бірақ император елшісі Каспар Брюнердің 1559 жылы жазған хатында ол "өте әдемі әйел" болған. Алайда, 2009 жылы Эрик Айвс қазіргі уақытта Йель Британдық өнер орталығындағы портрет миниатюрасы, Йель миниатюрасы, шын мәнінде, Эми Робсарт екенін айтты. Суретте әйел емен жапырақтары мен гүлшашақтарын кеудесіне тағып тұр. Гүлшашақ немесе гүлдің атауы француз тілінен келген giroflée, грек тілінен karyophyllon, яғни жаңғақ жапырағы, бұл атау гүлдің иісімен байланысты, сондықтан бұл Роберт немесе тіпті Робсарт үшін тағы бір ойын болуы мүмкін.
The Earl of Warwick and future Duke of Northumberland was the most powerful man in England, leading the government of the young King Edward VI. The match, though by no means a prize, was acceptable to him as it strengthened his influence in Norfolk. The young couple dwelt mostly at court or with Amy's parents in law at Ely House; in the first half of 1553 they lived at Somerset House, Robert Dudley being keeper of this great Renaissance palace. He remained there from July 1553 until October 1554; from September 1553 Amy was allowed to visit "and there to tarry with" him at the Tower's Lieutenant's pleasure. After his release Robert Dudley was short of money and he and Amy were helped out financially by their families. Lady Amy's ancestral manor house of Syderstone had been uninhabitable for many decades, her childhood home of Stanfield had been left to her mother for life by her first husband, but on her mother's death had reverted to Amy Robsart's half brother John Appleyard,
From this time a business letter from Amy Dudley survives, settling some of her husband's debts in his absence, "although I forgot to move my lord thereof before his departing, he being sore troubled with weighty affairs, and I not being altogether in quiet for his sudden departing". In the summer of 1558, Robert and Amy Dudley were looking for a suitable residence of their own in order to settle in Norfolk; nothing came of this, however, before the death of Queen Mary I in November 1558. Upon the accession of Elizabeth I Robert Dudley became Master of the Horse and his place was now at court at almost constant attendance on the Queen. By April 1559, Queen Elizabeth seemed to be in love with Lord Robert, and several diplomats reported that some at court already speculated that the Queen would marry him, "in case his wife should die", as Lady Amy Dudley was very ill in one of her breasts. Very soon court observers noted that Elizabeth never let Robert Dudley from her side. He visited his wife at Throcking for a couple of days at Easter 1559, and Amy Dudley came to London in May 1559 for about a month. At this time, on 6 June, the new Spanish ambassador de Quadra wrote that her health had improved, but that she was careful with her food. She also made a trip to Suffolk; by September she was residing in the house of Sir Richard Verney at Compton Verney in Warwickshire. By late 1559, several foreign princes were vying for the Queen's hand; indignant at Elizabeth's little serious interest in their candidate, the Spanish ambassador de Quadra and his Imperial colleague were informing each other and their superiors that Lord Robert was sending his wife poison and that Elizabeth was only fooling them, "keeping Lord Robert's enemies and the country engaged with words until this wicked deed of killing his wife is consummated". Parts of the nobility also held Dudley responsible for Elizabeth's failure to marry, and plots to assassinate him abounded. In March 1560 de Quadra informed Philip II: "Lord Robert told somebody that if he live another year he will be in a very different position from now. They say that he thinks of divorcing his wife." Lady Amy never saw her husband again after her London visit in 1559. A projected trip of his to visit her and other family never materialized. Queen Elizabeth did not really allow her favourite a wife; according to a contemporary court chronicle, he "was commanded to say that he did nothing with her, when he came to her, as seldom he did". also sometimes known as Cumnor Hall, in the village of Cumnor in Berkshire (on the outskirts of Oxford, and now in Oxfordshire). The house, an altered 14th century monastic complex, was rented by a friend of the Dudleys and possible relative of Amy, Sir Anthony Forster. He lived there with his wife and Mrs. Odingsells and Mrs. Owen, relations of the house's owner. Lady Amy's chamber was a large, sumptuous upper story apartment, the best of the house, with a separate entrance and staircase leading up to it. At the house's rear there were a terrace garden, a pond, and a deer park. Amy Dudley received the proceeds of the Robsart estate directly into her hands and largely paid for her own household, which comprised about 10 servants. No picture of her is known to have survived, though according to the Imperial ambassador Caspar Breuner, writing in 1559, she was "a very beautiful wife". However, in 2009, Eric Ives suggested that a portrait miniature now in the Yale Center for British Art, the Yale Miniature, was, in fact, Amy Robsart. the sitter wearing oak leaves and gillyflowers at her breast. The name gilliflower or gillyflower derives from the French giroflée from Greek karyophyllon meaning nut leaf, the association deriving from the flower's scent, making it another possible wordplay for oak for Robert or even Robsart,
Салдары
Эми Дадлидің қайтысы, королева мен оның сүйіктісі туралы жаңадан қозғалған әңгімелердің арасында болды, бұл елде "зор күдік пен қауіпті алакөздік пен сыбыс-сөздерге" себеп болды. Роберт Дадли "жаман әлемнің пайдаланатын зұлым сөздерінен" қатты қорқып, үлкен дағдарып қалды. Королеваның бас хатшысы Уильям Сесил, Дадлидің патшаның күйеуі болу мүмкіндігінен өзін қорқынышқа білеп, осы оқиғаға қарсы қауесет таратуға тырысты. Ол оның өлімі туралы ресми жарияланбастан бұрын білген, сондай-ақ Дадлимен үйленуге қарсы болған Франциядағы ағылшын елшісі Николас Трокмортон француз сарайында естіген сенбеген әңгімелерге назар аударуға күш салды. Сесил мен Трокмортон осы дауды саяси және жеке мақсаттары үшін пайдаланғанымен, Роберт Дадли әйеліне қастандық жасады деп өздері сенбеді. Қазан айында Роберт Дадли "королеваға үйленуге үлкен үмітпен" сарайға оралды. Елизаветаның оған деген құрметі мен ықыласы мүлдем төмендемеді, бірақ оның халықаралық беделі және тіпті ел ішіндегі орны да осы оқиғадан зардап шегіп, Дадлиге үйленуге батыл болмады. Дэдлидің өзі, тіпті алғаш рет сот шешімі туралы хабарланғанда да, өзінің түсіп қалған беделіне күмән келтірмеді: 1561 жылдың қыркүйегінде, сот сараптамасының үкімі ресми түрде жарияланғаннан кейін бір ай өткен соң, Дэдлидің басты қарсыластарының бірі Арундел графы, оның қарсыласына қарсы айыптау дәлелдерін табу үмітімен куәліктерді мұқият зерттеді.
However, her international reputation and even her position at home were imperilled by the scandal, which seems to have convinced her that she could not risk a marriage with Dudley. Dudley himself had no illusions about his destroyed reputation, even when he was first notified of the jury's decision: In September 1561, a month after the coroner's verdict was officially passed, the Earl of Arundel, one of Dudley's principal enemies, studied the testimonies in the hope of finding incriminating evidence against his rival.
Джон Апплейард
Джон Апплиард 1559 жылдан бері қалыңдысының жоғарылауынан кеңселер мен жылдық төлемдер тұрғысынан пайда көрді; алайда, ол қазір Лестер графы Роберт Дадлиден алған үлесіне көңілі толмады. 1567 жылы Норфолк герцогы мен Сассекс графының атынан оған Лестерді әйелін өлтірді деп айыптауға, оған 1000 фунт стерлинг ақшалай сыйлық беру туралы ұсыныс жасалды. Ол бұл жоспарға қатысудан бас тартты, бірақ соңғы жылдары өзінің жартылай қарындасының өлтірілгеніне сенімді бола бастағанын айтты. Ол Дадлидің кінәсіздігіне әрқашан сенген, бірақ нағыз кінәлілерді табу оңай болады деп ойлаған. Ол графтан осы мәселе бойынша бірнеше рет көмек сұраған, сот шешімін әлі шығармағанын айтқан; Дадли әрқашан мәселенің тоқтатылуы керек деп жауап берді, себебі сот заң бойынша кісі өлтіру болмағанын анықтаған. Лестер өзіне қарсы жасалған қастандық туралы білген соң, Апплиардты шақырып алып, қызу даудан кейін үйінен қуды. Апплиард жауап берудің орнына барлық мәлімдемелерін қайтарып алды; сондай-ақ ол сот сараптамасының қорытындысын қарауды сұрады және оны түрмеде оқығаннан кейін, оның толыққанды қанағаттандырғанын және алаңдаушылығын сейілгенін жазды.
Ерте дәстүрлер мен теориялар
1560 жылдардың басында сэр Ричард Верниге қатысты бір дәстүр қалыптасқан. 1563 жылғы жылнама Дадли үйіне қарсы айқын көзқарас білдіреді және, мүмкін, протестант белсендісі Джон Хейлз жазған. Онда былай делінген: «Лорд Роберттің әйелі Оксфордширдегі Форстер үйінде мойнын сындырып алды, ал оның қызметшілері жәрмеңкеге кеткен еді. Бірақ оны өлтірген деп есептелді, себебі сол күні сэр Варни сол жерде болды және оқиға болғанда жәрмеңкеге өтіп, адамы үшін күтіп қалды. Адам келген соң ол: «Сен, жалғаншы, неге тұрсың?» деді. Ол: «Мен бұрын аяқтамасам қалай келемін?» - деді. «Аяқтадың ба?» - сұрады Варни. «Иә, - деді ол, - мен оны сенімді еттім». Бұрын Лорд Роберттің адамдары оның қайтыс болғаны туралы көп айтқан. Верни мен оның қызметшілері оның өлімін тілеген, бұл халықты нашар нәрсеге күдік тудырды. Сэр Ричард Верни тікелей Камнорға барып, қызметшілерді базарға жіберді, содан кейін леди Эмидің мойнын сындырып, денесін баспалдаққа қойды. Қазылар алқасының үкімі – кісі өлтіру. Ол алғашқыда Құмнор шіркеуіне жасырын жерленді, бірақ кейін эксгумацияланып Оксфордта қайта жерленді. Верни «тозақтағы барлық шайтандар» оны жыртып жібергенін айтып көз жұмды. Оның қызметшісі (ол кісі өлтіру кезінде онымен бірге болған) Дудлидің ықпалымен түрмеде өлтірілді, оқиғаны айтуға үлкермей. Лестердің одақтастығының үлкен ықпалымен Эми Робсарттың өлімі туралы әңгімелер көркемделіп, халық ауыз әңгімесіне айналды. 1608 жылы «Йоркшир трагедиясы» атты отбасылық трагедияда оның баспалдақтан құлауы әйелінен құтылудың оңай жолы ретінде көрсетілді: «Бұл саясаткердің ісі». 19 ғасырда Уолтер Скотттың «Кенилворт» романының үлкен сұранысқа ие болуының арқасында оның тарихы кеңінен танымал болды. Эми Робсарттың өлтірілгендігі туралы пікір викториялық тарихшы Джеймс Энтони Фроудтың испандық дипломатиялық хат алмасуын (және оның ішіндегі у туралы әңгімелерді) тауып алуымен күшейді. Ол 1863 жылы былай деді: «Оны патшалық таққа көтерілуінен пайда көруді үміттенген адамдар өлтірді, ал Дадли өзі іздеуді қиын жағдайға түсірмеу үшін жеке қаражатты пайдаланды». Содан кейін Норфолк антиквары Уолтер Рай 1885 жылы «Эми Робсарттың өлтірілуі» атты еңбегін жариялады: онда ол алдымен уланып, содан кейін, бұл әдіс сәтсіз аяқталғаннан кейін, зорлықпен өлтірілді. Райдің негізгі деректері – Сесилдің Эми Дадли қайтыс болған кезде де Куадрамен сөйлесуі және тағы да Лестердің одақтастығы. 1870 жылы Джордж Адлардтың «Эми Робсарт және Лейсестер графы» атты еңбегі одан да ғылыми және ықпалды болды, ол тиісті хаттарды басып шығарды және өзін-өзі өлтіруді түсіндіру ретінде жасырын түрде ұсынды. 1910 жылы А. Ф. Поллард Эми Робсарттың өлімі күдік тудырғаны «табиғи болғанымен сенімсіз» екеніне сенімді болды. Бірақ Елизаветаның немесе тіпті Дадлидің ақыл-ойынан да қарапайым адам кісі өлтіру олардың некелерін мүмкін емес ететінін түсінер еді.
Қазіргі теориялар
2008 жылы Ұлттық мұрағатта жарияланған сот сарапшысының қорытындысы, оқиғаның кездейсоқ құлау, өз-өзіне қол жұмсау немесе басқа да зорлық-зомбылық нәтижесі болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1560 жылғы сот-медициналық сараптаманың болмауына байланысты, Эми Дадлидің қысқа баспалдақтан құлап, мойны сынғаны, ал бас киімі басында бұзылмаған күйде қалғаны жиі айтылды – бұл ескерту алғаш рет Лестердің «Одақтастығы» еңбегінде сатиралық тұрғыда келтірілген және содан бері факт ретінде қайталанып келеді. Мұндай ерекшеліктерді және оның ауруға шалдыққандығын ескере отырып, 1956 жылы медицина профессоры Ян Эйрд Эми Дадлидің кеуде қатерлі ісігіне шалдыққан болуы мүмкін екенін болжады. Омыртқаға метастаздық қатерлі ісіктердің таралуы мойынның тіпті аз күшпен, мысалы, қысқа құлау немесе баспалдақтан түсу кезінде сынғануына әкелуі мүмкін. Кейбір тарихшылар кісі өлтіру мүмкіндігін де қарастырды. Элисон Уэйр Уильям Сесилді Эми Дадлидің өлімін ұйымдастырушы деп санайды, себебі Эми өлімге шалдыққан жағдайда, оның кісі өлтіруге ең мықты себебі болған және ол туындаған дау-дамаылдың басты пайдакүші еді. Алайда, бұл идеяға қарсы, ол Елизаветаның беделін және өзінің мәртебесін қауіпке тікпейтін еді деген пікірлер айтылды. Сэр Ричард Вернидің Эми Робсартты улауға көптеген сәтсіз әрекеттерден кейін өлтіргені туралы болжамды Джордж Бернард пен Крис Скидмор жаңғыртты, Вернидің 1563 жылғы Джон Хейлстің жылнамасында (сонымен қатар «Мемлекеттік мәселелер журналы» деп те аталады) және 1584 жылғы «Лестердің Одақтастығы» жамандамасында кездесуіне байланысты. Бұл сәйкестік көбінесе әңгіме тарату дәстүрінің нәтижесі ретінде бағаланды, өйткені 16 ғасырда улау – танымал айыптау еді. Роберт Дадлидің қазылар алқасына ықпал еткен болуы мүмкін деген пікірді Джордж Бернард, Сьюзан Доран және Крис Скидмор қолдайды. Алқа төрағасы, Сэр Ричард Смит (1564/1565 жылдары Абингдон қаласының мэрі) болды. Дегенмен, Сэр Ричард Смит пен 1566 жылғы «Мистер Смит» бір адам екені дәлелденбеді, себебі Смит – «өте көп таралған» есім. Сьюзан Доранның пікірінше, қазылар алқасына араласу кісі өлтіруді емес, өз-өзіне қол жұмсауды жасыру мақсатымен жасалған болуы мүмкін. Эми Робсарттың өліміне қастандықтан басқа себептерді іздегендер, оның Томас Блоунт пен Уильям Сесилмен оқиғадан кейінгі күндері болған хат алмасуын оның кінәсіздігінің дәлелі ретінде келтірді. Хаттар оның алаңдаған және дайын емес екенін көрсетеді. Сондай-ақ, ол әйесінің өлімін осылай ұйымдастырудың өзіне күтпеген жанжалға ұшырауы мүмкін емес екені де айтылды.
Отбасы
Эми Робсарт – Сайдерстоундық сэр Джон Робсарттың (1557 ж. қайтыс болған) және оның әйелі, Суррейдегі Камбервеллдің Джон Скоттың қызы Элизабет Скоттың (1549 ж. қайтыс болған) қызы. Анасының Стэнфилдтік Роджер Апплеярдпен (1528 ж. қайтыс болған) алғашқы некесінен Эмидің төрт жартылай бауыры болды: Джон Апплеярд, Мэри Шелтонға үйленген Филип, Уильям Флауэрдге үйленген Анна және Франсис. Олардың ұлы Энтони Флауэрдю Норфолктегі Хэтэрсеттен және оның әйелі Норфолктегі Скоттоудан Марта Стэнли арқылы Эми Робсарт Темперанс Флауэрдюдың шөбересі. Эми Робсарттың әкесінің ата-аналары Теодерик (Терри) Робсарт және Элизабет (20 қараша 1535 ж. қайтыс болған), Сайдерстоундық сэр Томас Кердестонның қызы. Эми Оксфордтағы Сент-Мэри шіркеуінің ғибадатханасында жерленген, бірақ оның қабірі жоғалған. Профессор Иан Эйрд былай деп жазды: «Эмидің қабірінің нақты орны ешқашан белгілі болған емес, бірақ замандас жазбаларында ол Оксфордтағы Әулие Мария шіркеуінің шығыс жағында болған деп айтылған». Дегенмен, шіркеудегі ескерткіш плитка оған құрмет көрсетеді: «Осы Quire-дің жоғарғы жағындағы кірпіштен жасалған мазарда Лорд Роберт Дадлидің әйелі Эми Робсарт 1560 жылдың 22 қыркүйегінде, жексенбі күні жерленді».