Кіріспе
Вилюй (; , Bülüü, ) – Ресейдегі өзен, Ленаның ең ұзын саласы. Шамамен 1480 км-ге жуық ағады, көбінесе Саха Республикасы аумағында. Оның бассейнінің ауданы шамамен 45 600 км².
The Vilyuy (; , Bülüü, ) is a river in Russia, the longest tributary of the Lena. About long, it flows mostly within the Sakha Republic. Its basin covers about .
Тарих
Өзен алғаш рет XVII ғасырда Ресейдің Сібірді жаулап алуымен байланысты айтылады. 1634 жылы Воин Шахов бастаған орыс казактары Вилюй және Тюкян өзендерінің қосылған жерінде қысқы қоныс салған. Бұл қоныс бірнеше онжылдық бойы аймақтың әкімшілік орталығы болып қызмет етті, содан кейін Вилюй бойымен төменге қарай Йолённох ауданына көшірілді, онда 1773 жылы Оленск (қазіргі Вилюйск) бекінісі (қоршалған елді мекен) салынды. 1950 жылдары аймақта, оның сағасынан шамамен, алмаз кен орындары ашылды. Бұл "Мир" кенішінің, сондай-ақ оған баратын жолдардың, әуежайдың және алмазды байыту фабрикаларына қажетті қуатты өндіру үшін Вилюй су электр станциясы кешенінің салынуына алып келді.
География
Вилюй өзенінің бастауы Вилюй жотасында, Орталық Сібір жотасының бір бөлігінде, Эвенкий ауданында (Красноярск өлкесі) орналасқан. Шығысқа қарай ағып, көп ұзамай Саха Республикасына кіреді. Орталық Якутияның жазықтарында оңтүстікке және оңтүстік-шығысқа қарай бұрылып, кейін шығысқа қайта бұрылады. Соңында Якутск қаласынан төмен, Сангар маңында Лена өзеніне құяды. Вилюйдің сағасына қарсы Ленаның жағасында Усть-Вилюй жотасы көтеріліп тұрады. Вилюй және Чона өзендерінің батысында Нижняя Тунгуска алабы жатыр. Вилюй алабында адам тыныш. Өзен бойындағы шағын елді мекендерге Вилюйск, Верхневилюйск, Сунтар, Эконда және Нюрба кіреді.
Салалар
Вилюйдің негізгі салалары: оң жағында Улахан Вава, Чиркуо, Чона, Чибыда, Улахан Ботуобуя, Оччугуй Ботуобуя, Тангнари, Кемпендяй, Тунгуо және Баппагай; сол жағында Сен, Лакхарчана, Ахтаранда, Ыгятта, Марха, Тюкян және Тюнг.