Тік қарағайлар (Populus sect. Tacamahaca) – Солтүстік Америка мен Азияда өсетін, балдамды иісімен, жапырақ астының ақ түсімен және ылғалды жағдайда өсетін 10 түрден тұратын ағаштар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атырлар тобы – атырлар туысының (Populus) Такамахака бөліміндегі түрлі түрлер.
Group of poplars
the various species in Section Tacamahaca of the poplar genus (Populus)
Бальзам атырлары (Populus sect. Tacamahaca) – Солтүстік Америка мен Шығыс Азияға тән, шамамен 10 түрді қамтитын атырлар тобы. Оларды қалың бүршіктерінің бальзам хош иісімен, жапырақтарының ақшыл төменгі жағымен және жапырақ тісшесінің көлденең қимасының дөңгелек (жазық емес) болуымен ерекшеленеді. Бұл ірі жапырақты ағаштардың биіктігі 30–60 метрге жетеді, жапырақтары дөңгелек түбімен, сүйір ұшымен және жапырақ астындағы ақшыл балауыз жабынымен сипатталады; осы ерекшелік оларды басқа атырлардан ажыратады. Атауы көктемде гүл ашқан бүршіктер мен жапырақтардың жағымды бальзам иісінен шыққан, ол бүршіктердегі жабысқақ заттың әсерінен пайда болады және бүршіктерді жәндіктерден қорғайды. Бальзам атырлары – көп мөлшерде ылғалды қажет ететін, жарық сүйгіш ағаштар. Бальзам атырлары өте суыққа төзімді, олар аспендерден басқа атырларға қарағанда солтүстікке қарай өседі. Оңтүстік Калифорниядағы атырлар 100 градустан жоғары температураға төзімді. Олар құрғақ арналар мен құрғақ өзендердің бойында өседі. Құрғақ арналар мен құрғақ өзендерде жаңбыр жеткілікті жауған кезде су ағып өтеді. Жапырақтары төмен қарап, күнге қарай жиектей орналасқан. Бұл олардың жоғары температураға төзімді болуының тағы бір себебі болуы мүмкін. Жапырақтары тіпті ең жеңіл желде де дірілдейді, аспендер сияқты.
The balsam poplars (Populus sect. Tacamahaca) are a group of about 10 species of poplars, indigenous to North America and eastern Asia, distinguished by the balsam scent of their buds, the whitish undersides of their leaves, and the leaf petiole being round (not flattened) in cross section. They are large deciduous trees, 30–60 m tall, with leaves with a rounded base, pointed apex, and a whitish waxy coating on the underside of the leaf; this latter distinguishes them from most other poplars. The name is derived from the pleasant balsam smell of the opening buds and leaves in spring, produced by a sticky gum on the buds which also helps protect the buds from insect damage. The balsam poplars are light demanding trees that require considerable moisture. Balsam poplars are tolerant of very cold conditions, occurring further north than other poplars except for the aspens. The poplars in Southern California are tolerant of 100 plus degree heat. They grow along dry washes and dry riverbed's. The dry washes and dry riverbeds will have flowing water when it rains sufficiently. Their leaves hang down and are at an edge to the sun. This may be another factor why they can take the high heat. Their leaves tremble in the slightest breeze like the quaking aspen
Түрлер
Бальзамды тобылғы (P. balsamifera) – Солтүстік Америкаға тән өсімдік. Оның биіктігі 30 метрге дейін жетеді, қабығы сары-сұр, қалың және терең ойысқан, ал діңінің түбінде қара түсті. Бұтақтары сарғыш қоңырдан қоңырға дейін, бүршіктері балсам шайырының қабатымен жабылған. Гүлдері мен жемістері ақ тобылғыға (P. alba) өте ұқсас, ол аспаншалар туысының (Populus секті. Populus) бір өкілі. Батыс балсамды тобылғысы, қара мақта ағашы немесе Калифорния тобылғысы (P. trichocarpa) Солтүстік Американың батысында, Аляскадан оңтүстікке қарай Калифорнияның солтүстігіне дейін өседі. Бұл 65 метрге дейін тіркелген ең ірі тобылғы түрі. Сондай-ақ, бұл өсімдік өсімдік биологиясының маңызды түрі болып табылады. 2006 жылдың 15 қыркүйегінде «Science» журналында P. trichocarpa геномы толығымен тізбектелген алғашқы ағаш түрі болғаны жарияланды. Солтүстік Американың ішкі батысындағы тауларда оны саздан жапырақты тобылғы немесе тар жапырақты мақта ағашы (P. angustifolia) ығыстырады. P. trichocarpa кейде P. balsamifera құрамында P. balsamifera ssp. trichocarpa ретінде қарастырылады. Қытайдың солтүстік-батысынан шыққан Симон тобылғысы (P. simonii) Солтүстік Еуропа қалаларында көлеңке беруге жиі отырғызылады. Бұл ақшыл қабықты, ерте көктемде гүлдейтін, 6–10 см ұзындықтағы, ромб тәрізді жапырақтары бар әдемі декоративтік ағаш. Максимович тобылғысы немесе жапон тобылғысы (P. maximowiczii) және Уссури тобылғысы (P. ussuriensis = P. maximowiczii var. barbinervis) оған ұқсас, Қытайдың солтүстік-шығысы, Жапония, Корея және Шығыс Сібірде кездеседі; жапырақтары кеңірек. Тағы бір ұқсас түр – лавр жапырақты тобылғы (Монголиядан P. laurifolia), ол туыстарынан лавр жапырағына ұқсас, тар жапырақтарымен ерекшеленеді. Бұл топқа корей тобылғысы (P. koreana) да жатады. Солтүстік-Шығыс Азиядағы Сычуань тобылғысы (P. szechuanica) мен P. tristis осы топқа жата ма, әлде аспаншалармен байланысты ма, әлі белгілі емес. Сол сияқты, P. cathayana мен Юньнань тобылғысының (P. yunnanensis) жақындығын анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет, бірақ олар балсамды тобылғылар болуы мүмкін. Бұл тізімде көрсетілмеген басқа да түрлер бар. Тобылғыны түрлерге жіктеу, әсіресе қытайлық популяциялар үшін, әлі де шешілмеген мәселе.
The balsam poplar P. balsamifera (= P. tacamahaca, P. candicans) is a native of North America, where it grows on alluvial bottomlands in the northeastern United States and Canada. It grows to a height of 30 metres and has yellow grey bark, thick and furrowed, and coloured blackish at the base of the trunk. The twigs are yellow brown to brown, the buds covered with a layer of balsam resin. The flowers and fruit are very much like those of the white poplar (P. alba) which is a relative of the aspens (Populus sect. Populus). The western balsam poplar, black cottonwood, or California poplar P. trichocarpa is native to western North America, from Alaska south to northern California. It is the largest species of poplar, recorded to 65 m tall. It is also a very important species in plant biology. It was announced on 15 September 2006 in the journal Science that P. trichocarpa became the first tree species to have its entire genome sequenced. In the mountains of interior western North America, it is replaced by the willow leaved poplar or narrowleaf cottonwood, P. angustifolia. P. trichocarpa is sometimes treated within P. balsamifera as P. balsamifera ssp. trichocarpa. Simon's poplar (P. simonii), a native of northwestern China, is frequently planted as a shade tree in northern European cities. It is an attractive ornamental tree with whitish bark, and nearly rhombic, 6–10 cm long leaves which appear on the tree in early spring. Maximowicz' poplar or Japanese poplar (P. maximowiczii) and the Ussuri poplar (P. ussuriensis = P. maximowiczii var. barbinervis) are similar, occurring in northeastern China, Japan, Korea, and eastern Siberia; they have broader leaves. Another similar species is the laurel leaf poplar (P. laurifolia from Mongolia), which differs from its relatives in narrower leaves shaped like a bay laurel leaf. Another putative member of this group is the Korean poplar (P. koreana). Whether the northeast Asian Sichuan poplar (P. szechuanica) and P. tristis belong here or with the aspens is not yet resolved. Likewise, the affiliation of P. cathayana and the Yunnan poplar (P. yunnanensis) are in need of further study, though these may well be balsam poplars. There are other species not listed here. How to classify Populus into species, at least for Chinese populations, is not yet settled.
Адамдар қолданатын
Бальзамдық тобылғылар негізінен саябақтарда әсемдік үшін, ашық түсті қабығы мен көктемдегі жағымды иісі үшін өсіріледі. Батыс бальзамдық тобылғысы сондай-ақ ағаш өнімі ретінде де отырғызылады. Ағашы жұмсақ, өте жеңіл, бірақ салмағына қарай берік, ірі талшықты, жылтырату немесе тегістеу қиын, паллеттік жәшіктер және басқа да осы сияқты қатаң қолданулар үшін қолданылады. Бальзамдық тобылғылар (әсіресе батыс бальзамдық тобылғысы) мен мақта ағаштарының арасындағы бірнеше гибридтер ағаш өндірісі үшін немесе көлеңке ағаштары ретінде пайдалану үшін шығарылды. Бұл гибридтер ерекше жылдам өсуімен және ауруға төзімділігімен ерекшеленеді. Тобылғылардың тез өсуіне байланысты биожанармай өндірісінде де қолданылуы мүмкін. Зерттеушілер генетикалық техникаларды қолданып, тобылғыларды жуандатып, жапырақтарын азайтуға тырысады, соның салдарынан бірқатар жерде көбірек ағаштарды жылдам өсіруге болады, және өсімдіктердің целлюлоза құрамын лигниндік құрамнан артық етуіне қол жеткізеді. Целлюлозаның артуы оларды биожанармай немесе қағаз фабрикаларындағы целлюлоза үшін қантқа және этанолға айналдыруды жеңілдетеді. Әртүрлі бальзамдық тобылғылардың бүршіктері ұзақ жылдар бойы май негізімен араластырылып, "Галаад бальзамы" деп аталатын емдік май жасалады.
Balsam poplars are cultivated mainly in parks for their ornamental, light coloured bark and pleasant scent in spring. Western balsam poplar is also planted as a timber crop. The wood is soft, very light in weight, but strong for its weight, coarse and fibrous, does not polish or plane easily, and is used for pallet boxes and other similar rough uses. Several hybrids between balsam poplars (particularly western balsam poplar) and the cottonwoods have also been developed for lumber production or for use as shade trees. These hybrids are selected for exceptionally fast growth and disease resistance. Poplars are also of potential use for biofuels because of their fast growth. Researchers are aiming to use genetic techniques to make poplars grow fatter, with a smaller canopy, so that more trees can be grown more quickly in a small space, and to make the plants contain a higher proportion of cellulose to lignin. The increased cellulose content would make them easier to convert into sugars and ethanol for biofuel or for pulp in paper mills. The buds of various balsam poplars have long been combined with a lard base to make the vulnerary ointment Balm of Gilead.