Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1453 жылғы шайқас
1453 battle
Англия мен Франция әскерлерінің арасындағы Кастильон шайқасы 17 шілдеде 1453 жылы Гасконияда, Кастильон-сюр-Дордонь (кейін Кастильон-ла-Батайя) қаласының жанында өтті. Шайқас күні ағылшын қолбасшысы Джон Талбот, Шрусберидің 1-графы, жаудың шегініп бара жатқанына сене отырып, күш-қуатын күтпей-ақ, әскерін нығайтылған француз бекінісіне шабуылға бастады. Талбот француздың қорғаныс позициясының күшін түсінгеннен кейін де қайтудан бас тартты, нәтижесінде оның әскері француз артиллериясынан ауыр шығынға ұшырады. Кастильон – далалық артиллерияны кеңінен пайдалану арқасында жеңіске жеткен маңызды еуропалық шайқас болды. Бұл шайқас ағылшындардың Франциядағы, әсіресе Гаскониядағы барлық иеліктерін жоғалтуына әкелді, ал Гаскония үш ғасыр бойы Плантагенет патшаларының меншігінде болған еді. Англияда саяси тұрақсыздық орнады.
The Battle of Castillon between the forces of England and France took place on 17 July 1453 in Gascony near the town of Castillon sur Dordogne (later Castillon la Bataille). On the day of the battle, the English commander, John Talbot, 1st Earl of Shrewsbury, believing that the enemy was retreating, led his army in an attack on a fortified French encampment without waiting for reinforcements. Talbot then refused to withdraw even after realizing the strength of the French position, causing his men to suffer severe casualties from the French artillery. Castillon was a major European battle won through the extensive use of field artillery. The battle led to the English losing nearly all their holdings in France, especially Gascony, which had been a possession of the Plantagenet kings for the previous three centuries. Political instability ensued in England.
Өмірбаян
1420 жылы Троя келісімінің бұзылуы Жүз жылдық соғыстың соңғы сатысын бастады. 1420-1453 жылдар аралығындағы осы кезеңді Энн Карри Франция тәжін бақылау үшін болған «Троя келісімінің соғыстары» деп сипаттайды. 1451 жылы Карл VII әскері Бордоны басып алғаннан кейін, Жүз жылдық соғыс аяқталған сияқты көрінді. Ағылшындар негізгі назарды қалған жалғыз иелігі – Кале қаласын нығайтуға және теңіздерді бақылауға аударды. Плантагенеттер үш жүз жыл билік еткеннен кейін, Бордо тұрғындары өздерін ағылшын монархының поддандылары деп есептеді және Генрих VI-ға елшілер жіберіп, провинцияны қайтарып алуын талап етті. 1452 жылдың 17 қазанында Шрусбери графы 3000 сарбазбен Бордоның жанына қонды. Қорқынышты және белгілі әскери қолбасшы Талботтың жасы жетпіс бес немесе сексенге жуық деп естілді, бірақ ол шамамен алпыс алты жаста болғанға ұқсайды. Қала тұрғындарының көмегімен Талбот 23 қазанда қаланы оңай басып алды. Ағылшындар жыл соңына дейін Батыс Гасконияның көп бөлігін бақылауына алды. Талбот қала басшыларының өтініштерін қабылдап, Бордода күтіп отыру жоспарынан бас тартып, гарнизонды құтқаруға шықты. Паркте түрлі өлшемдегі 300-ге дейін қару-жарақ болды және үш жағынан ор және қоршаумен, ал төртінші жағынан Лидуар өзенінің тік жартасымен қоршалған. Келесі күні бұл күш Кастильон маңындағы монастырда орналасқан француз садақшыларының кішкентай отрядын жеңді. Тарихшы А. Дж. Поллард Талботтың осы ойсыз мінез-құлқының себебі, француздықтардың күшті бекінісін білгеннен кейін де ол әскеріне шайқасқа бұйрық бергендіктен, оның «мақтанышы мен абыройы қауіпте болған» болуы мүмкін деп санайды. Ол шайқаста атқа отырған жалғыз ағылшын болды және Нормандияда тұтқыннан босатылған кезде француздармен жасалған келісімдерге байланысты қару кимеді. Бұл шайқас көп жағынан Креси шайқасына керісінше ойнады. Талботтың күштері шайқасқа келуін жалғастырды, бірақ олар да сол тағдырға ұшырады. Шайқас ағылшындардың жеңілісімен аяқталды, Талбот және оның ұлы қаза тапты. Соғыстан аман қалғандар, сондай-ақ Бордодан келген ағылшын-гаскон әскерінің қалдықтары, барлығы 5000-ға дейін адам, оның ішінде Джон де Фуа, Кендалдың 1-ші графы, Кастильон қамалында паналады.
The breakdown of the 1420 Treaty of Troyes began the final stage of the Hundred Years' War. This period from 1420 to 1453 is characterized by Anne Curry as the "wars of the Treaty of Troyes" for control of the crown of France. After the 1451 French capture of Bordeaux by the armies of Charles VII, the Hundred Years' War appeared to be at an end. The English primarily focused on reinforcing their only remaining possession, Calais, and watching over the seas. After three hundred years of Plantagenet rule, the citizens of Bordeaux considered themselves as subjects of the English monarch and sent messengers to Henry VI of England demanding that he recapture the province. On 17 October 1452, the Earl of Shrewsbury landed near Bordeaux with a force of 3,000 men. A feared and famous military leader, Talbot was rumoured to be seventy five or eighty years old, but it is more likely that he was around sixty six at the time. With the cooperation of the townspeople, Talbot easily took the city on 23 October. The English subsequently took control over most of western Gascony by the end of the year. Talbot acceded to the pleas of the town leaders, abandoning his original plan to wait at Bordeaux for more reinforcements, and set out to relieve the garrison. The park included up to 300 guns of various sizes, and was protected by a ditch and palisade on three sides and a steep bank of the River Lidoire on the fourth. The following day, this force defeated a small French detachment of archers stationed at a priory near Castillon. Historian A. J. Pollard suggests this seemingly reckless behaviour from Talbot may be due to the fact that his "pride and honour were at stake for he had already ordered his men to battle when he discovered the strength of the French position". The only Englishman who remained mounted in the battle, he also did not wear armour due to previous agreements with the French when he was released from captivity in Normandy. In many ways, this battle played out like the Battle of Crécy in "reverse". Talbot's reinforcements continued to arrive at the battle, only to suffer the same fate in their turn. The battle ended in an English rout, and both Talbot and his son were killed. The survivors of the clash as well as the remnant of the Anglo Gascon force which had not been thrown into the battle, totalling up to 5,000 men, including John de Foix, 1st Earl of Kendal, sought refuge in the castle of Castillon.
Салдары
Жарыстан кейінгі күні Жан Бюро өзінің артиллериясымен қаланы қоршап алды, ал қорғаушылар 19 шілдеде беріліп, әскери тұтқынға түсті. Талботтың өлімі мен оның әскерінің жойылуымен Гаскониядағы ағылшын билігі құлдырап, француздар 19 қазанда Бордоны қайта алды. Кері көріп қарағанда, бұл шайқас тарихта шешуші бұрылыс болып табылады және Жүз жылдық соғыс деп аталатын кезеңнің аяқталуы ретінде қарастырылады. Бұл Еуропадағы ірі шайқас болды, онда далалық артиллерияның кеңінен қолданылуы жеңіске жеткізді. Англияның Генрих VI 1453 жылдың соңында психикалық қабілетін жоғалтты, бұл Англияда Розалар соғысының басталуына себеп болды. Кейбіреулер Кастильондағы жеңіліс туралы хабар оның психикалық күйзелісіне әкелгенін болжайды. Канал аралдары бүгінгі күнге дейін Ұлыбританияның тәуелді территориясы болып қала береді, бірақ олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның оккупациясына түсті. Кастильон шайқасынан кейін қаза тапқан Пьер II де Монферран, Мэри Плантагенеттің күйеуі, Бедфорд герцогының заңсыз қызы және Англияның Генрих IV-нің немересі болды. Англияда жер аударылғаннан кейін Францияға қайтып келгенде Монферран тұтқындалып, Пуатьеге жеткізілді, онда ол комиссия алдында сотталды. Кінәлі деп танылғаннан кейін, ол 1454 жылдың шілдесінде Пуатьеде, мүмкін Карл VII-нің бұйрығымен, бас кесіліп, төрт бөлікке бөлінді. Монферран Карл VII тұсында мемлекетке опасыздық жасағаны үшін жазаланған санаулы ақсүйектердің бірі болды.
The day after the battle, Jean Bureau besieged the castle with his artillery, and the defenders surrendered on 19 July, becoming prisoners of war. With Talbot's death and the destruction of his army, English authority in Gascony eroded and the French retook Bordeaux on 19 October. In hindsight, the battle marks a decisive turning point in history, and is cited as the endpoint of the period known as the Hundred Years' War. This was a major European battle won through the extensive use of field artillery. Henry VI of England lost his mental capacity in late 1453, which led to the outbreak of the Wars of the Roses in England. Some have speculated that learning of the defeat at Castillon led to his mental collapse. The Channel Islands have remained British Crown Dependencies to the present day, though they were subject to German occupation during World War II. A casualty after the battle of Castillon was Pierre II de Montferrand, husband of Mary Plantagenet, illegitimate daughter of the Duke of Bedford and a granddaughter of Henry IV of England. While returning to France after being exiled in England, Montferrand was arrested and taken to Poitiers where he was tried by a commission. Having been found guilty he was beheaded and quartered, possibly on the orders of Charles VII, at Poitiers, in July 1454. Montferrand was one of only a few nobles known to have been executed for treason during the reign of Charles VII.