Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын суфражисткасы және редакторы (1882–1960)
English suffragette and editor (1882–1960)
Дора Марсден (5 наурыз 1882 – 13 желтоқсан 1960) – ағылшын суфражисткасы, әдеби журналдардың редакторы және тіл философы. Әйелдер әлеуметтік және саяси одағында (WSPU) белсенді ретінде мансабын бастаған Марсден, қозғалыстағы радикалды пікірлерге орын беретін журнал құру үшін суфражистік ұйымнан бөлініп шықты. Оның ең маңызды еңбегі – сайлау құқығы үшін күреске қосқан үлесі, Панкхерстердің WSPU-ін сынауы және «Азат әйел» журналы арқылы радикалды феминизмді қолдауы. Кейбір зерттеушілер оның әдеби модернизмнің қалыптасуына да қатысы бар екенін айтады, ал басқалары оның эгоизмді түсінуге қосқан үлесін жоғары бағалайды.
Dora Marsden (5 March 1882 – 13 December 1960) was an English suffragette, editor of literary journals, and philosopher of language. Beginning her career as an activist in the Women's Social and Political Union (WSPU), Marsden eventually broke off from the suffragist organization in order to found a journal that would provide a space for more radical voices in the movement. Her prime importance lies with her contributions to the suffrage movement, her criticism of the Pankhursts' WSPU, and her radical feminism, via The Freewoman. There are those who also claim she has relevance to the emergence of literary modernism, while others value her contribution to the understanding of Egoism.
Ерте өмір
Дора Марсден 1882 жылдың 5 наурызында Йоркширдегі Марсден қаласында, жұмысшы отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Фредтің бизнесі экономикалық қиындықтарға тап болғандықтан, 1890 жылы ол АҚШ-қа, Филадельфияға көшіп кетті, ең үлкен ұлын алып кетті. Анасы Ханна қалған балаларын асырау үшін тігінші болып жұмыс істеді, бұл Марсденнің бала кезінде отбасын кедейлікке ұрындырды. 1870 жылғы «Бастауыш білім беру туралы» заңның (33 & 34 Vict. c. 75) арқасында білім алу мүмкіндігіне ие болған алғашқы буынның бірі ретінде, Марсден кедейлікке қарамастан мектепке барып оқыды. Ол жақсы оқушы болып көзге түсті, он үш жасында жеке сабақтар берді, ал он сегіз жасында королева стипендиясын алып, Манчестердегі Оуэнс колледжіне (кейін Манчестердегі Виктория университеті) оқуға түсті. 1903 жылы Марсден колледжді бітіріп, бірнеше жыл мектепте сабақ берді, соңында 1908 жылы Альтриншам мұғалімдер мен оқушылар орталығының директоры болды. Марсденнің осы іске деген адалдығы оған Кристабель және Эммелин Панкхерсттің WSPU ұйымында әкімшілік қызметке тағайындалуына мүмкіндік берді, осы себепті ол 1909 жылы оқытушылық жұмысынан кетті. Ол ерте феминистік қозғалысқа белсенді қатысқанмен, Марсденнің қатаң теориялық принциптері мен тәуелсіз мінезі оны WSPU басшылығымен жиі қақтығысқа түсірді, олар оны басқару қиын деп тапты. 1911 жылы Марсден Панкхерстпен WSPU-дегі лауазымынан өзара келісіммен кетті. Ұйымға көңілі толмаса да, әйелдер қозғалысына берілгендігін сақтап, осы мәселеге қатысты балама пікірлерді қолдаудың жолдарын іздеді. Осылайша, 1911 және 1918 жылдар арасында Марсден үш журналды іске қосты, олардың жариялану мерзімі келесідей болды: The Freewoman, 1911 жылдың қарашасы – 1912 жылдың қазаны; The New Freewoman, 1913 жылдың маусымы – 1913 жылдың желтоқсаны; The Egoist, 1914 жылдың қаңтары – 1919 жылдың желтоқсаны. Екінші және үшінші журналдар үздіксіз жарияланып тұрса, ал бірінші және екінші журналдар арасында қысқа үзіліс болды. Сондықтан, сыншылар осы журналдардың бір ақыл-ойлық жобаның бөлігі болып табылатынын анықтауда қиындықтарға тап болды. Басым пікір бойынша, журналдар Марсденнің саяси және эстетикалық қызығушылықтарының өзгеруін көрсетеді, сондықтан үш журнал тығыз байланысты, бірақ толықтай бірдей емес. The New Freewoman журналы The Egoist журналына қарағанда түпнұсқа журналға жақын болды. 1911 жылы Марсден эгоизм мен индивидуалистік анархизмге қызығушылық таныта бастады, бұл өзгеріс оның редакциялық бағандарында айқын көрінеді. Мәселелер алға жылдам қозғалған сайын, талқылау аясы сол кездегі анархистік теоретиктерге қатысты тақырыптарды қамтитын кең ауқымға дейін жетті. Көптеген анархист ойшылдар сол кезде пайда болған авангардтық қозғалыстарға тартылды, олар кейіннен «модернизм» терминімен біріктірілді.
Dora Marsden was born on 5 March 1882 to working class parents, Fred and Hannah, in Marsden, Yorkshire. Economic setbacks in Fred's business forced him to emigrate to the U. S. in 1890, settling in Philadelphia with his eldest son. Hannah worked as a seamstress to support her remaining children, which left the family living in poverty when Marsden was a child. Among one of the first generations to benefit from the Elementary Education Act 1870 (33 & 34 Vict. c. 75), Marsden was able to attend school as a child despite her impoverished circumstances. She proved a successful student, working as a tutor at the age of thirteen before receiving a Queen's Scholarship at the age of eighteen, which enabled her to attend Owens College in Manchester (later the Victoria University of Manchester). In 1903, Marsden graduated from college and taught school for several years, eventually becoming headmistress of the Altrincham Teacher Pupil Center in 1908. Marsden's commitment to the cause earned her an administrative position in Christabel and Emmeline Pankhurst’s WSPU, for which she left her teaching position in 1909. Although she was dedicated to the early feminist movement, Marsden's strong theoretical principles and independent disposition often brought her into conflict with WSPU leadership, who found her unmanageable. In 1911, Marsden mutually agreed with the Pankhursts to resign her position with the WSPU. Disaffected by the organization, but still committed to the women's movement, she was determined to find ways to support alternative voices relevant to the cause. This was the first of three successive journals that Marsden would start between 1911 and 1918, with the publication dates of each magazine running as follows: The Freewoman, November 1911 – October 1912; The New Freewoman, June 1913 – December 1913; The Egoist, January 1914 – December 1919. With continuous publication between the second and third, and only a short break between the first and second, critics have had difficulty deciding to what extent the journals should be considered part of the same intellectual project. Consensus seems to rest on the sense that the journals reflect Marsden's shifting political and aesthetic interests, so that the three journals are closely related, but not identical projects, with The New Freewoman closer in spirit to The Egoist than either was to the original journal. In 1911, Marsden was becoming increasingly interested in egoism and individualist anarchism, an intellectual shift whose development is plainly visible in her editorial columns, where, as the issues progress, the scope of discussion widens to include a wide range of topics pertinent to anarchist theoreticians of the time. Many anarchist thinkers of the time were drawn to emergent avant garde movements that would later be brought together under the term "modernism".
Еркін әйел
The Freewoman – Марсденнің Панкхерст басшылығындағы WSPU-ны сынап, өз ой-пікірлерін білдіру үшін құрған, қысқа ғұмырлы журнал еді. Бұл журнал беттеріне шашыраған, ашық түрде феминистік жарнамаларымен танымал болды. Жарияланымдар басталғанда, "Әйел патент иелеріне" арналған патенттік агенттіктер, "Айналымдық капиталмен айналысатын бизнес" және "Халықаралық сайлау құқығы дүкені" сияқты кәсіпорындарға жарнамалар орналастырылды. Бұл екі журналға Ребекка Уэст пен Мэри Гоуторптың ықпалы күшті болды.
The Freewoman was a short lived magazine that Marsden founded in order to voice her thoughts and critiques of the WSPU under Pankhurst. This journal was famous for its overtly feminist advertisements that were scattered throughout the pages. At the beginning of publications it had advertisements that were for businesses such as patent agencies that were geared towards "Women Patentees", a bank that took care of the "Going Stock Business", and the International Suffrage Shop. These two journals became heavily influenced by Rebecca West and Mary Gawthorpe.
Марсденнің философиялық мұрасы
Марсденнің өмірінің соңында жазған ең маңызды туындысы жақсы қабылданылмады (тіпті бұрынғы қолдаушылары тарапынан да) және ол 1930 жылы психологиялық құлдырауға ұшырады, ал 1935 жылы анасының қазасы оны одан да тереңдете түсті. Оның көңіл-күйі жұмысына қатысты өте оптимистік немесе пессимистік көзқарастар арасында ауытқып тұрды және оның сандырақты сенімдері қалыптасқандығы айтылады. 1935 жылы Марсден Дамфристе орналасқан Крайттон корольдік ауруханасына түсті, онда ол өмірінің соңына дейін тұрды. Аурухана оның күйзелісінің қатты екенін анықтады. Марсден 1960 жылдың 13 желтоқсанында жүрек талмасынан қайтыс болды. Лес Гарнердің «Дора Марсден: Батыл және әдемі жан» атты толық біографиясы 2019 жылы 127 House баспасынан жарық көрді.
Marsden's magnum opus, produced later in her life, was not well received (not even by her former supporters) and she suffered a psychological breakdown in 1930, which was further deepened by the death of her mother in 1935. It is said that her moods fluctuated between very optimistic or pessimistic views of her work and that she developed delusional beliefs. In 1935 Marsden was admitted to the Crichton Royal Hospital located in Dumfries where she lived for the rest of her life. The hospital classified her as severely depressed. Marsden died of a heart attack on 13 December 1960. A full length biography by Les Garner Dora Marsden: a Brave and Beautiful Spirit was published by 127 House in 2019.