Кіріспе

Поляк офтальмологы Казимеж Бейн (1872 – 15 маусым 1959), көбінесе оның псевдонимі Кabe деп аталады, Варшава офтальмологиялық институтының (Warszawski Instytut Oftalmiczny) негізін қалаушы және бір кезде директоры болған. 1911 жылға дейін ол эсперанто тіліндегі белгілі автор, аудармашы және қоғамдық қайраткер болды, бірақ сол жылы түсіндірмей-ақ эсперанто қозғалысынан кенеттен бас тартты. Бейн медициналық жетістіктерімен қатар, эсперанто қозғалысына қатысқаны үшін де, одан шығу жолымен де, оның ішінде атқарған жұмысымен де танымал болды.

Өмір

Жас кезінде Бейн Ресейден тәуелсіздік алуға бағытталған Польша қозғалысына қатысты, осының салдарынан бірнеше жыл бойы жер аударылды; осылайша ол медициналық білімін Қазанда аяқтауға мәжбүр болды. Бейн көптеген техникалық кітаптар мен мақалалардың авторы, Варшава офтальмология институтын және Польша офтальмологиялық қоғамын құрған. Ол сонымен қатар белгілі әуесқой фотограф болды.

Эсперанто қозғалысы

Бейн Эсперанто тілін алғаш қолданушылардың бірі болды, бұл халықаралық тілді оның қазақстандық әріптесі, поляк офтальмологы Людвик Заменгоф жасаған еді. Бейн Эсперанто прозасының көрнекті дамушысы болды, ол «Кабе» псевдонимімен жазды, бұл оның нақты есімінің аббревиатурасы (сондай-ақ оның әріптерінің полякша айтылуы, «К. Б.»). 1904 жылы Вацлав Сиерошевскийдің 1900 жылғы «Дно нędzy» (Ауыр жағдай; Эсперанто атауы: Fundo de l' Mizero) романын аударғаннан кейін ол атаққа ие болды. 1906 жылы Бейн Эсперанто академиясының вице-президенті болды. Ол тілдің алғашқы дамуына зор әсер етті. Оның мансабындағы ең маңызды жетістіктері – Болеслав Прустың тарихи романы «Фараоно» мен бірінші Эсперанто сөздіктерінің бірі «Vortaro de Esperanto» аудармалары болды. Алайда, Бейн, бастысы, 1911 жылы Эсперанто ортасынан күрт жоғалып кетуімен танымал. Жиырма жыл өткен соң, 1931 жылы «Литература Мондо» (Әдебиет әлемі) Эсперанто журналына берген сұхбатында ол Эсперантоның дамуының тоқтап қалғанын айтты және енді бұл тілді халықаралық тіл қажеттілігін шеше алатын құрал деп санамайтынын мәлімдеді. Ол қозғалыстан кеткеннен кейін көп ұзамай эсперантистер «Кабе» псевдонімінен шыққан «kabei» сөзін ойлап тапты, ол «Эсперантоға ынтамен және табысты қатысып, содан кейін күрт және үнсіз түрде қозғалыстан шығу» дегенді білдіреді. «Kabei» термині эсперантистердің арасында бүгінге дейін қолданылып келеді.