Кіріспе
2004 жылғы Жаңа Зеландия саясаткері Дон Браштың сөйлеген сөзі. Орева сөйлеген сөз – 2004 жылғы 27 қаңтарда Жаңа Зеландия Ұлттық партиясының сол кездегі төрағасы Дон Браш Орева Ротари клубында сөйлеген сөз. Ол Жаңа Зеландиядағы нәсілдер арақатынастары, әсіресе маори халқының мәртебесі тақырыбына арналды. Браш «барлығына бірдей ереже» қағидасын қолдап, маори халқына қатысты теңдей шаралар мен артықшылықтарды тоқтатуды ұсынды, бұл шараларды ол даулы түрде «ерекше жеңілдіктер» деп сипаттады.
The Orewa Speech was a speech delivered by the then leader of the New Zealand National Party Don Brash to the Orewa Rotary Club on 27 January 2004. It addressed the theme of race relations in New Zealand and in particular the status of Māori people. Brash approached the subject by advocating 'one rule for all' and ending equitable measures and affirmative action for Māori, which he described controversially as "special privileges".
Мазмұны
Браш өз сөзінде маори-пакеха қарым-қатынасының көптеген жақтарын қамтыды. Ол сепаратистік деп санайтын саясатты сынады, мысалы, аудандық денсаулық сақтау кеңестеріндегі іви өкілдерінің міндетті үлесі және Парламенттегі маори сайлау округтерінің бөлінуі – мұны ол "көнелік" деп атады. Сөзінде Лейбористік партияның Брашпен келіспеген Foreshore және Seabed Act-қа қатысты ұстанымы ерекше аталып өтті. Ол сондай-ақ ресми шараларда маори рухани дәстүрлерін пайдалануды және Уайтанги шарты бойынша өтеу процесінің шексіздігін күмәндандырды. Ники Хагердің 2006 жылғы "The Hollow Men" кітабында бұл сөздің бір бөлігін Майкл Басетт жазғаны айтылады, бірақ Басетт бұл мәлімдемені жоққа шығарды.
Реакция
Бұл сөзді мазмұны үшін емес, оның артындағы саяси ниет болғаны үшін сынға алды. Көпшілік Браш "расалық карта ойнап", маори халқына деген нәсілшілдік сезімді қоздырып, осылайша партиясына қолдау тауып алғанын айтты. Сөз теңдік пен тәжірибелік тұрғыдан айтылды, оң әрекет бағдарламаларын тоқтатуды, Вайтанги шартының қағидаларына байланысты заңдардағы нашар түсінілетін сілтемелерді жоюды және "Вайтанги шағымдары индустриясы" деп аталатын құбылысты аяқтауды ұсынды. Лектор және саяси жазушы Джон Йоханссон бұл сөзді былай сынға алды: "Орева сөзі, қасақана болсын, болмасын, маорилер еуропалық өркениеттің 'сыйы' келгенге дейін 'жабайы' болған деген надандық пен нәсілшілдік стереотипті күшейтті". Бұл сөз 2002 жылғы сайлаудағы ауыр жеңілістен кейін әлсіреген Ұлттық партияның күшеюіне ықпал етті. Сөзден бір ай бұрын сауалнама көрсеткен 28% көрсеткіштен, екі аптадан кейін Ұлттық партия 45% көрсеткішке жетті, бұл Лейбористерден 10 ұпайға жоғары. Сауалнамалар көрсеткендей, көптеген маорилер Браш сөзін қабылдады, ал Ұлттық партия оны қолдады, бірақ Георгина те Хьюхью оны сынағаннан кейін Ұлттық партияның маори мәселелері жөніндегі өкілі қызметінен алынды. Бұл жаңа ғана партия басшысы болған Дон Браштың танымалдылығын арттыруға көмектесті. Сөзден кейін Браштың "расалық мәселе қажет емес" деген сөздері саяси оппозициядағы үкіметтік Лейбористтік-Прогрессивтік коалициясы тарапынан қолдау тапты. Үкіметтік бағдарламаларға аудит жүргізіліп, мұқтаждылыққа негізделген бағдарламалар жеткілікті болған жағдайда, нәсілдік бағдарламалардың бар-жоқтығын анықтау жоспарланды. Жаңа Зеландияның бірнеше бұрынғы премьер-министрлері осы сөзді айтқаннан кейін сынға алды. Джим Болгер 2017 жылы жарияланған сұхбатында бұл Дональд Трамптың 2016 жылғы сайлау кампаниясымен бірдей "рухта" екенін айтты және "кейбір адамдар абсурдты нәрселерге еліктейді" деді. Бұрынғы Лейборист премьер-министрі Хелен Кларк Браштың ниеті туралы: "Ол бұл мәселе бойынша көп сауалнама жүргізген болар және оның қозғалыс тудыратынын білген" деді.
Мұра
Браш 2005 жылғы 25 қаңтарда Ореваға оралды, өткен жылғы жетістіктерін пайдалануды үміттене отырып, әлеуметтік көмек және оған тәуелділік туралы сөз сөйледі. Бұл сөз, "Орева-2" деп аталды, түпнұсқасымен салыстырғанда көп жарияланбады. Ұлттық партияның әлеуметтік көмек жөніндегі өкілі Кэтрин Рич осы екінші сөзді мақұлдамағандықтан қызметтен алынды. Браш содан бері әр жыл сайын түрлі тақырыптарды қамтитын "Орева сөздерін" айтуға оралды.