Кіріспе

Грос аңғары – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Көк таулардағы қират аңғары. Ол Грос өзенімен қалыптасқан, оның бастауы Виктория тауы аймағында. Аңғар Ұлы Батыс тас жолы мен Беллс жолы арасында орналасқан, бұл Көк таулар арқылы өтетін екі маңызды бағыт. Аңғардың көп бөлігі Көк таулар Ұлттық паркінің құрамына кіреді.

Грос даласының ерекшеліктері

Грос даласы Сиднейдің құмтасты аймағындағы ең әсерлі шатқалдар мен каньон ландшафтарын қамтиды. Грос сонымен қатар, бұталық серуендерге немесе жарларынан жұртшылықтың тамашалауына ең қолайлы жабайы аймақтардың бірі болып табылады.

Геология

Аймақтың геологиясы триас құмтастарынан және оған жататын пермдік шөгінді жыныстарынан тұрады. Аймақта базальтпен қапталған көптеген биік шыңдар басым, олардың ішінде Банкс тауы және Хей тауы ерекше аталады. Грос өзені мен оның салалары Хоуксбери (жоғарғы) және Наррабин (төменгі) топтарының құмтастары арқылы кең санаттар мен каньондардың күрделі желісін ойып, көбінесе 300 метрден асатын биіктіктегі жартастарды ашыққа шығарды (Банкс қабырғасы). Жоғарғы және ортаңғы Грос шатқалындағы Буррамоко бас құмтасы тік жарылымдар бойында сынуға бейімділігімен ерекшеленеді, нәтижесінде Көк таулардағы ең тік жартастардың бірі пайда болды. Жай далада Грос өзені бассейнінің 80% орналасқан. Өзен Непиан-Хоксбериге тоқтаусыз ағып өтеді, тек соңғы бөлігінде ғана өзгеріске ұшырайды. Осының салдарынан Грос өзенінің және оның ірі салаларының, мысалы, Вентворт ағысы мен Кармартен бұлағының жоғары экологиялық құндылығы бар.

Флора

Жабайы табиғаттағы өсімдіктердің көп бөлігі құрғақ ашық орман мен орманды алқаптардан тұрады, биіктіктен жоғарыда *Eucalyptus sieberi* және *E. piperita* басым, ал төменгі биіктікте *Eucalyptus oblonga*, *E. globoidea*, *E. agglomerata* және *Angophora costata* үстемдік етеді. Жазықтарда топырақ жұқа немесе сулы болып келеді және көбінесе бұталы немесе ашық орманды қоғамдастықтарды құрайды. Қорғалған және суы мол каньондарда жабық орман көптеп кездеседі, олардың ерекше түрлері – кочево, сассафрас және опоссум. Жеке базальттық қырлардағы құнарлы топырақ *E. viminalis*, *E. blaxlandii* және *E. fastigata* евкалипттерінің биік орман өсуіне жағдай жасайды. Төртінші кезеңде Жоғарғы Гроуз аңғарында салынған аллювиалды шөгінділердің кішкентай ауданы *E. deanei*, *E. oreades*, *E. notabilis* және *E. cypelocarpa* үстемдік ететін биік ылғалды ашық орманды қолдайды. Көк жапырақты орман осы орман типіне кіреді. Аңғарды Беллс Лайн Роудтан және Маунт Викториядан тыс жерлерден де көруге болады. Ол Фрэнсис Гроуздың есімімен аталады. Чарльз Дарвин 1836 жылы Гроуз аңғарына сапар шеккен кезде оны «керемет және ұлы» деп сипаттаған. 1859 жылы Австралиядағы алғашқы фотосуреттер осы аңғарда түсірілген. Әртүрлі уақытта теміржол желілері мен су тоғандары салу туралы ұсыныстар болды, бірақ олар іске аспады. 1931 жылы осы аңғарда Австралиядағы орманды сақтау үшін алғашқы күрес болды. Аңғардың ішіндегі Көк жапырақты орман – аңғардың қалған бөлігінен ерекше көзге түсетін жер. Ол негізінен биік Көк жапырақты ағаштардан (*Eucalyptus deanei*, сондай-ақ Дианның жапырақты ағаштары немесе кең жапырақты ағаштар деп те аталады) тұрады, себебі биік ағаштар күн сәулесінің көп бөлігін тосып, жер бетіндегі өсімдіктердің өсуін тежейді. Көк таулар Ұлттық паркімен қорғалған орманға жаяу ғана кіруге болады, Гроуз аңғарының әртүрлі бөліктерінен және оған жақын каньондардан бірнеше жолдар осы орманға келіп қосады. Жаз айларында күннің ыстығы күшті болғандықтан және орман өрттерінің қаупі жоғары болғандықтан жаяу жүру қиынға соғады. Аңғарда бірнеше рет орман өрттері болған, атап айтқанда 1982 жылы және 2006 жылдың қараша айында. Атап айтқанда, Көк жапырақты орман арттан өртеуден зардап шекті. 2006 жылғы қатал орман өрттері салдарынан Көк жапырақты орман мен аңғардағы басқа да жаяу жолдар жабылды, өсімдіктердің қайта өсуіне мүмкіндік беру үшін. 2009 жылдың наурызынан бастап Гроуз аңғарындағы барлық жолдар ашық, Родригес асуынан (Эванс қарауынан аңғарға кіретін) және жер көшкіні салдарынан жабық Гранд-Каньоннан басқа.

Қорғау

Грос Долинісі 1931 жылы Көк Шығанақ орманы жойылу қаупінен құтқарылған кезде Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы қазіргі заманғы табиғатты қорғау қозғалысының алғашқы ошағына айналды. Сиднейлік «Буш-Волкерс» клубының Алан Ригби басқаруымен келген тобы орманға кемпинг құрып, Билпин шаруасы Кларри Хангерфордқа кездейсоқ соқтығысты. Хангерфорд орманды жалға алып, бұталарға жаңғақ егу үшін көк шұбарларды кесуді жоспарлап отырғанын айтты. Бұталар оны тоқтату үшін науқан бастады. Соңында олар 130 фунт стерлинг жинады және Хангерфордқа оның жалға алу құқығынан бас тартуы үшін осы ақшаны төледі. Бұл Ұлы депрессияның ең қиын кезеңінде үлкен сома болды. 80 фунт стерлингті сол кездегі Жаңа Оңтүстік Уэльс теміржолының басшысы, кейіннен Австралия хабар тарату корпорациясының төрағасы болған Джеймс Клири берді. Клири де бұталардың қатарында болған. Науқанның маңызды белсенділерінің бірі Майлс Данфи болды, ол сол кезде Көк Таулар Ұлттық паркіне қатысты жоспарларын жасап жатқан еді. 1800 жылдары Грос Долинісіне бөгет салу туралы бірнеше ұсыныстар жасалған, олардың бірі орманда салынуы керек еді. Бұл аймақта бірнеше көмір және тақтатас кендерін игеру жобалары қарастырылған, ал 1850 жылдары Батыс теміржол желісі Грос өзені арқылы және орманнан өтетін болады деп жоспарланған. 1875 жылы Көк Шығанақ орманында Суретшілер академиясының Эклстон Дю Фур құрған суретшілер лагері орналасқан. Оның нәтижесінде Джозеф Филип Бишоффтың бірнеше әдемі фотосуреттері, сондай-ақ Уильям Пигуеннің суреттері мен картиналары пайда болды. Тағы бір нәтиже – бүкіл Грос Долинісі және оның төңірегі «ұлттық көрініс» ретінде танылғандықтан, бөтендікке қарсы резервацияланды. Ол кезде Австралияда ұлттық парк болған жоқ, тіпті Австралия мемлекет те емес еді, бірақ бұл резервация, мәні бойынша, елдегі алғашқы ұлттық парк болды.