Кіріспе

Бзнунилер – ежелгі армян билігі, Армениядағы нахарарлар әулеті.

Шежіресі

Мовсес Хоренацидің айтуынша, Бзнуни әулеті Баз атадан бастау алады. Баз – Манаваз Хайказунидің немересі еді. Ол Ван көлінің солтүстік-батыс бөлігін иеленді. Көл оның атымен Бзнюняк деп, ал аймақ Бзнюник деп аталды. Басқа тарихи мәліметтерге қарағанда, Арменияның солтүстігіндегі Лори аймағында Баз Базакерт провинциясын және Базаберд бекінісін салған, осы туралы ортағасырлық армян тарихшыларында көптеген мағлұматтар кездеседі.

Тарих

Бұрынғы кезеңде Бзнуни тайпасы патшалық басшы, содан кейін әскери басшы лауазымын атқарды. Бзнуни тайпасының белгісі – бүркіт болды, ол кейіннен тайпаның гербіне айналды. Ұлы Трдат III тұсында оларға Дзора шекаралық тау өткелі сеніп тапсырылды. Бзнуни нахаралары әскери қолбасшылар және шекаралық басшылар болды. Бзнунилер патшалық және әскери хаттарда есімдері жиі кездеседі. Хосров Котак тұсында тайпаның үй иесі Датабен Бзнуни орталық билікке бағынбай, патшаға қарсы бүлік көтерді. Арест шайқасында Ваче Мамиконян бүлікшілердің бір бөлігін талқандады, ал қалғандары қашып кетті. Сосын Датабен Бзнуни патшаға тізгінталған күйде әкелінді және сол заманғы жазалау шарасына сәйкес, сатқындық жасағаны үшін таспен ұрып өлтіруге үкім шығарылды. Дегенмен, Бзнуни тайпасының элитасы жойылған жоқ және патриархалдық үстемдікті сақтайтын адал үй әлі де бұрынғы мойынсұнбастығы мен тәуелсіздігін сақтап қалды. Сондықтан Ваче Мамиконянға бүкіл үй кеңесін жоюға бұйрық берілді, себебі ол кеңес бүлікке қатысқан болатын. Содан кейін Бзнуни иеліктері тәркіленіп, патшалық иеліктерге қосылды. Кейіннен, оккупацияланған провинция ретінде, ол Агбианос епископына сеніп тапсырылды, себебі шіркеудің құрылысқа жұмсалатын жері тек ескі діндерге қатысты жерлермен және тәркіленген иеліктермен шектелген. Элиталық тайпа жойылғанына қарамастан, Бзнуни әулеті феодалдық жүйеде өмір сүруін жалғастырды. VI-VII ғасырлардағы қолжазбаларда Бзнуни епископтары туралы айтылады, сондай-ақ олардың клиенттері мен алушылары болған Бзнуни архимандриттерінің есімдері де кездеседі, бұл олардың элиталық және аристократиялық дәрежесін сақтағанын көрсетеді. Рулық жерлердің сипаттамасы әрқашан айқын болды, мысалы, XIII ғасырда Хлат қаласы «Бзнуни Хлаты» деп аталды. Тайпаның жойылғаны туралы айтылғанда, оның ақсақалдар кеңесі мен үй билігінің жойылғаны түсініледі, өйткені тайпаның көптеген мүшелері туыстық және басқа да байланыстар арқылы байланысты болды және ғасырлар бойы мемлекеттің барлық аймақтарында біріккен. Сондықтан Бзнуни нахарарларының ұрпақтары туралы ақпарат сирек кездеседі. XVI-XVII ғасырлардағы қолжазбаларда олар тапсырыс беруші, алушы немесе қожайын ретінде есімдері жиі кездеседі. Мысалы, Нерсес архимандриті Бзнуни (1839 жылы Каринде туған), XIX ғасырдың соңындағы Балу провинциясының Нерсес және Ованнес архимандриттері, 1918 жылғы 21-29 мамыр аралығындағы Сардарапат шайқасына қатысқан АРФ мүшесі Харутюн Бзнуни, XX ғасырдың парсы армян ақыны Левон Бзнуни және тағы да басқалары Бзнуни тайпасынан шыққан. Бүгінгі күнге дейін тайпаның мүшелері бар.