Кіріспе

Грек өнері Киклад және Миной мәдениеттерінде басталып, кейіннен геометриялық, архаикалық және классикалық кезеңдерде (Гелендік кезеңдегі одан әрі дамуымен) Батыс классикалық өнерін дүниеге әкелді. Ол Шығыс мәдениеттерінің, Рим өнерінің және оның қолдаушыларының ықпалын сіңіріп, Византия дәуірінде православие христиандығының жаңа дінін қабылдады, ал романтизм кезеңінде (грек революциясының қайта жандануымен) итальяндық және еуропалық идеяларды, модернизм мен постмодернизмге дейін бойына сіңірді. Грек өнері негізінен бес түрге бөлінеді: сәулет, мүсін, кескіндеме, керамика және зергерлік бұйымдар жасау.

Ежелгі кезең

Грекиядағы көркемдік өндіріс тарихқа дейінгі грек емес Циклад және Миной өркениеттерінде басталды, олардың екеуі де жергілікті дәстүрлер мен ежелгі Египет өнерінің ықпалында болды. Кейінгі көне грек өнерінің кезеңдерін тарихи кезеңдермен шамамен сәйкес келетін үш ғылыми бөлімге бөлуге болады. Бұл – архаикалық, классикалық және эллинистік дәуірлер. Архаикалық кезең әдетте б.з.д. 1000 жылдан басталады. Б.з.д. 480-448 жылдардағы парсы соғыстары архаикалық және классикалық кезеңдерді бөліп тұратын шекара ретінде қарастырылады, ал Ұлы Александрдың б.з.д. 323 жылы қайтыс болуы классикалық кезеңді эллинистік кезеңнен ажырататын оқиға деп есептеледі. Әрине, грек әлемінің әртүрлі бөліктерінде әртүрлі өнер түрлері әртүрлі жылдамдықпен дамыды және әр суретшіде өзгеше болды. Бір кезеңнен екінші кезеңге өте күрт өзгерулер болды. Ежелгі Грекия өнері ежелгі заманнан бері көптеген елдердің мәдениетіне, әсіресе мүсін және сәулет салаларына зор әсер етті. Батыста Рим империясының өнері көбінесе грек үлгілеріне негізделген. Шығыста Ұлы Александрдың жаулап алулары грек, Орталық Азия және Үндістан мәдениеттері арасында бірнеше ғасырлық алмасуға бастады, нәтижесінде греко-буддистік өнер пайда болды, оның ықпалы Жапонияға дейін жетті. Еуропадағы Ренессанс кезеңінен кейін грек өнерінің гуманистік эстетикасы мен жоғары техникалық деңгейі еуропалық суретшілердің бірнеше буынына шабыт берді. Қыш ыдыстар көк түсті қара ою-өрнекпен немесе қара түсті көк ою-өрнекпен жасалған.

Византия дәуірі

Византия өнері – Шығыс Рим империясы үшін шамамен 5 ғасырдан бастап 1453 жылы Константинополь құлағанға дейін қолданылатын термин. (Осы кезеңдегі Рим империясы әдетте Византия империясы деп аталады.) Бұл термин Византия империясымен бір замандас болған және оның мәдениетін бөліскен, бірақ оның құрамына кірмеген мемлекеттердің өнерін де білдіреді, мысалы, Болгария немесе Ресей, сондай-ақ Батыс Еуропа мәдениетінің бөлігі болғанымен Византия империясымен тығыз байланысы бар Венеция. 1453 жылдан кейін Осман империясының билігінде болған бұрынғы Византия империясының өнері де осылай аталады. Кейбір жағынан, Византия өнерінің дәстүрі Ресей және басқа Шығыс православие елдерінде бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Византия өнері ежелгі Грекия өнерінен өркендеп, кем дегенде 1453 жылға дейін классикалық мұрасын сақтап келді, бірақ бірнеше ерекшеліктері болды. Олардың ең маңыздысы – ежелгі грек өнерінің гуманистік этикасының орнын христиандық этика басып алды. Егер классикалық өнердің мақсаты адамды дәріптеу болса, Византия өнерінің мақсаты – Құдайды дәріптеу еді. Нүдік бейнелердің орнына Құдай Әке, Иса Мәсіх, Қасиетті Мария және христиан дәстүріндегі әулиелер мен шейіттердің бейнелері көтеріліп, Византия өнерінің басты және дерлік жалғыз тақырыбына айналды. Византия өнерінің маңызды түрлерінің бірі – Крит мектебі, ол 1669 жылы Крит Осман империясының құрамына кіргеннен кейін грек пост-Византиялық суретінің жетекші мектебі болды. Крит мектебі сияқты, ол Византия дәстүрлерін Батыс Еуропаның өсіп келе жатқан көркемдік ықпалымен біріктірді және Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында алғашқы көрмесін өткізді.

Византиядан кейінгі және жаңа кезең

Криттік мектеп — икона суреті мектебі, сондай-ақ кейін Византиялық өнер деп аталады. Бұл мектеп Крит Венеция үкімшілігі астында болған орта ғасырдың соңында гүлденіп, Константинополь құлағаннан кейін өркендеп, 15-17 ғасырлардағы грек суретінің басты күшіне айналды. Криттік суретшілер Шығыс және Батыс өнер дәстүрлерінің және қозғалыстарының ықпалымен ерекше сурет салу стилін дамытты. Мектептің ең танымал өкілі Эль Греко, Батыс Еуропада мансап құруға тырысқан көптеген суретшілердің ішінде ең сәттісі болды және кейінгі мансабында византиялық стильден ең көп алшақтаған суретші болды. 1669 жылы Крит Осман империясының құрамына кіргеннен кейін Гептанездік сурет мектебі (Επτανησιακή Σχολή, сондай-ақ Иония аралдары мектебі деп те аталады) грек пост-византиялық суретінің жетекші мектебі ретінде Криттік мектептің орнын басты. Криттік мектеп сияқты, бұл мектеп византиялық дәстүрлерді Батыс Еуропаның өсіп келе жатқан өнер ықпалымен біріктірді және тұңғыш рет әлеуметтік тақырыптарды маңызды бейнеледі. Мектеп 17-шы ғасырдың ортасынан 19-шы ғасырдың ортасына дейін Осман Грекиясының құрамына кірмеген Иония аралдарында орналасқан. Қазіргі грек өнері Грекия Корольдығы құрылғаннан кейін романтизм дәуірінде дамуын бастады. Грек суретшілері еуропалық әріптестерінен көптеген элементтерді сіңіріп алды, нәтижесінде революциялық идеялармен, сондай-ақ елдің географиясы мен тарихынан шабыт алған грек романтикалық өнерінің ерекше стилі қалыптасты. Осман үкімшілігінің ғасырлар бойына созылуына байланысты, жаңадан тәуелсіздік алған Грецияда өнер саласында білім алуға мүмкіндік аз болды, сондықтан суретшілер үшін шетелде оқу аса маңызды болды. Мюнхен сол кезде өнердің маңызды халықаралық орталығы болғандықтан, 19 ғасырдың грек суретшілерінің көпшілігі оқу үшін осы қаланы таңдады. Кейін олар Грекияға оралып, білімдерін бөлісті. Ертедегі грек суретшілері мен мюнхендік суретшілердің арасында академиялық және жеке байланыстар қалыптасып, грек "Мюнхен мектебі" (19 ғасырдың грек академиялық өнері) пайда болды. Николаос Гизис Мюнхен академиясының маңызды оқытушысы және суретшісі болды және грек суретшілерінің арасында жетекші тұлғаға айналды. Мюнхен мектебінің суретшілері гректердің күнделікті өмірі, жергілікті әдет-ғұрыптары және тұрмыс жағдайлары сияқты тақырыптарды жиі таңдады. Осы кезеңде бірнеше маңызды суретшілер пайда болды. Теодорос Врызакис тарихи сурет салуға маманданған және әсіресе 1821 жылғы Грекияның Тәуелсіздік соғысынан шабыт алды. Никифорос Литра грек өмірінің шынайы бейнелеуіне ден қойды. Георгиос Якобид өзінің назарын нәрестелер мен балаларға аударды және кейіннен Афинаның жаңа Ұлттық галереясының бірінші директоры болды. Георгиос Ройлос Мюнхен мектебінің жетекші суретшілерінің бірі болды. Константинос Воланакис грек теңізінен көп шабыт алды. Осы дәуірдің басқа да танымал суретшілері Теодор Ралли, Иоаннис Альтамурас және халық суретшісі Теофилос Хатзимихайл. Бұл дәуірдің белгілі мүсіншілері Леонидас Дросис (оның басты жұмысы Афина академиясындағы кең көлемді неоклассикалық сәулеттік әшекейлеме, Лазарос Сохос, Георгиос Виталис, Димитриос Филиппотис, Иоаннис Косос, Яннулис Халепас, Георгиос Бонанос және Лазарос Фиталис.