Кіріспе

Жапон университетінің профессоры, ғалым және Киото мектебінің философы Кейжи Нишитани (西谷 啓治) – жапон философы. Ол Киото мектебінің ғалымы және Китаро Нишиданың шәкірті болған. 1924 жылы Нишитани «Шеллинг және Бергсонның идеялы және нақтысы» атты диссертациясы үшін Киото императорлық университетінен докторлық дәрежесін алды. 1937-1939 жылдары ол Фрайбургте Мартин Хайдеггерден дәріс алды.

Мансап

Нишитани 1943 жылдан 1964 жылға дейін Киото университетінде философия және дін кафедрасын басқарды. Кейін Отани университетінде философия мен дін пәндерін оқытты. Нишитани әр түрлі уақытта АҚШ және Еуропа елдерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Джеймс Хейсигтің сөзінше, 1946 жылдың шілдесінде АҚШ оккупациялық билігі Нишитаниге мемлекеттік қызметке тағайындалуға тыйым салғаннан кейін, ол "философиялық және діни идеяларға қоғамдық сананы араластырудан бас тарды, әлеуметтік тәртіпті реформалаудың орнына жеке тұлғаның түсінігін зерттеуді қалаған". Джеймс Хейсигтің "Ешнәрсе философиясы" кітабында Нишитани былай деген сөздері келтірілген: "Менің өмірімдегі басты мәселе әрқашан, қысқасы, нигилизмді нигилизмнің өзі арқылы жеңу болды".

Ойлау

Хейсигтің тұжырымы бойынша, Нишитани философиясы ерекше діни және субъективті бағытқа ие болды, бұл Нишитаниді ойдың жүйелі түрде дамытуға ұмтылған ғалымдар мен теологтарға қарағанда, экзистенциалистер мен мистиктерге, әсіресе Серен Кьеркегор мен Мейстер Экхартқа жақындатты. Хейсиг сондай-ақ, "Нишиданың стиль жағынан басымдығы" Нишитани өз шығармаларында Дзен поэзиясын, дінді, әдебиетті және философияны өте үйлесімді түрде біріктіріп, жапон тілінен азат болудың қиын негізін қалауға көмектескенін айтады, бұл жағынан Блез Паскаль немесе Фридрих Ницшеге ұқсас. Батыстық жоққа шығару идеясының мағынасыздыққа тең екендігіне қарсы Нишитанидің Шуньятасы, асыл сегіз жолдың үш дұрыс түсінігінің бірі – анаттаның қабылдануымен және Пратитьясамутпаданы тану үшін эгодан бас тартумен байланысты, барлық нәрсемен бірігуге шақырады. Ол былай деді: "Әлемдегі барлық нәрсе әлдебір жолмен бір-бірімен байланысты. Ешбір нәрсе басқа нәрселермен байланыссыз пайда болмайды". Дегенмен, Нишитани өзін Нишидаға рухани жақын философ ретінде қарастырды, себебі ұстаз – әрқашан күнделікті өмірдің түйінді мәселелеріне ден қоятын – ежелгі ата-бабаларының, әсіресе Дзен дәстүріндегі өмірлік жолын қайта жаңғыртуға тырысты. Сондай-ақ, Хейсигтің Нишитаниді "экзистенциалист" ретінде қарауы, Нишитанидің экзистенциализмге жасаған сынға көнбеуі мүмкін емес – бұл сын, өзінің негізгі бағыты бойынша, Нишиданың "Жақсылықты зерттеуі" (Zen no Kenkyū) ізімен жүрді. Нишитанидің жапон тілінде жазған көптеген еңбектерінің ішінде мыналар бар: "Құдайлық және абсолютті жоққа шығару" (Kami to zettai Mu; 1948), "Аристотельді қарастыру" (Arisutoteresu ronkō; 1948); "Дін, саясат және мәдениет" (Shūkyō to seiji to bunka; 1949); "Қазіргі қоғамның әртүрлі проблемалары мен дін" (Gendai shakai no shomondai to shūkyō; 1951); "Буддизм туралы" (Bukkyō ni tsuite; 1982); "Нишида Китаро: Адам және ой" (Nishida Kitarō, sono hito to shisō; 1985); "Дзеннің тұрғысы" (Zen no tachiba; 1986); "Дін мен дінсіздік арасында" (Shūkyō to hishūkyō no aida; 1996). Оның жазған еңбектері 26 томдық жинаққа – "Нишитани Кейджи Чосакушу" (1986-1995) – біріктірілген. Еңбектердің толық тізімін осы вики-беттің жапондық нұсқасынан табуға болады.