Кіріспе
Котецу (甲鉄), кейіннен Азума (東) деп аталды, Жапон императорлық әскери-теңіз флотының алғашқы темірлі соғыс кемесі. Ол жақын суларда қызмет ету үшін бронеталғақ ретінде жобаланды, бірақ үш зеңбірек тасыды. Кеме Францияның Бордо қаласында Конфедерациялық штаттардың әскери-теңіз күштері үшін «Сфинкс» деген жасырын атпен салынды, бірақ 1863 жылы француз құрылысшыларының Конфедерацияға соғыс кемелерін сатуына тыйым салынғаннан кейін Данияға сатылды. Дания кемені қабылдаудан бас тартып, оны 1865 жылы CSS Stonewall ретінде қолданысқа енгізген Конфедерацияға қайта сатты. Кеме 1865 жылғы сәуірде Америка Азамат соғысы аяқталғанға дейін Конфедерацияның суларына жетпеді және АҚШ-қа берілді. 1867 жылы Токугава шогунаты оны АҚШ-тан сатып алып, Котецу деп атады, бірақ американдықтар жеткізілімді императорлық фракция елдің көп бөлігін бақылауға алғанша тоқтатты. Ол 1869 жылғы наурыз айында жаңа үкіметке жеткізілді және Бошин соғысының аяқталуына және Мейдзи реставрациясының әскери кезеңінің аяқталуына әкелген 1869 жылғы мамырдағы Хакодате шығанағындағы теңіз шайқасында шешуші роль атқарды. 1871 жылы Азума деп қайта аталды, ол 1874 жылы Сага көтерілісі мен Тайвань экспедициясындағы екінші дәрежелі рөлдерді атқарды. Кеме сол жылы жағаға тіреліп, қайтадан суға көтеріліп, жөнделді. Үш жылдан кейін Сацума көтерілісі кезінде ол көбінесе қолданылмады. Азума 1888 жылы қызметтен шығарылып, келесі жылы металл терісіне сатылды.
Kōtetsu (甲鉄), later renamed Azuma (東), was the first ironclad warship of the Imperial Japanese Navy. She was designed as an armored ram for service in shallow waters, but also carried three guns. The ship was built in Bordeaux, France, for the Confederate States Navy under the cover name Sphinx, but was sold to Denmark after the sale of warships by French builders to the Confederacy was forbidden in 1863. The Danes refused to accept the ship and sold her to the Confederates which commissioned her as CSS Stonewall in 1865. The ship did not reach Confederate waters before the end of the American Civil War in April and was turned over to the United States. The Tokugawa shogunate of Japan bought her from the United States in 1867 and renamed her Kōtetsu, but delivery was held up by the Americans until after the Imperial faction had established control over most of the country. She was finally delivered in March 1869 to the new government and had a decisive role in the Naval Battle of Hakodate Bay in May, which marked the end of the Boshin War, and the completion of the military phase of the Meiji Restoration. Renamed Azuma in 1871, she played minor roles in the Saga Rebellion and the Taiwan Expedition, both in 1874. The ship ran aground later that year, but was refloated and repaired. During the Satsuma Rebellion three years later, she was little used. Azuma was stricken in 1888 and was sold for scrap the following year.
Сипаттама
Сфинкстің перпендикулярлар арасындағы ұзындығы 165 фут (50 м) болды, ал жалпы ұзындығы, оның ішінде еңкейген мұрындық қосылғанда 186 фут (57 м) құрады. Кеменің ені 32 фут (10 м), суға батып тұру тереңдігі 14 фут (4 м) болды. Бригтің композиттік корпусы паразиттер мен биофоулингтен қорғау үшін мыспен қапталған және айқын еңкейіспен жасалған. Оның суырылмасы және экипажы 135 офицер мен матростан тұрды. Маневрлеу қабілетін жақсарту үшін кемеге екі руль орнатылды. Басты қару-жарағы бір 300 фунттық Армстронг ойықты ұңғылы (RML) зеңбірегінен тұрды, ол мұрын мұнарасында айналмалы тіреуде орналасқан. Тұрақты мұнарада үш немесе бес зеңбірек тесігі болды. Армстронгтың 70 фунттық RML зеңбіректері негізгі мачтадан кейін орналасқан сопақ мұнарада, әрбір жағында екі зеңбірек тесігінен атуға мүмкіндік беретін айналмалы тіреуде бекітілген. Мұрын мұнарасы бронямен қорғалған, ал ортаңғы мұнарасы бронялық плиталармен жабдықталған.
Шығуы мен мансабы
1863 жылдың маусым айында Конфедерацияның Франциядағы комиссары Джон Слайделл император Наполеон III-тен жеке кездесуде Конфедерация үкіметінің Францияда броненосцтар салуына болатынын сұрады. Конфедерация штаттары сияқты мойындалған соғысушы тарап үшін соғыс кемелерін қаруландыру француз заңы бойынша заңсыз болар еді, бірақ Слайделл мен оның адамы Джеймс Д. Буллох Франция императоры өзінің заңдарын басқа құпия подрядчиктерге қарағанда оңай бұра алатынына сенді. Наполеон III олардың бағытын құпия ұстау шартымен Францияда броненосцтар салуға келісті. Келесі айда Буллох француз кеме жасаушысы және Наполеон III-нің жақын досы Люсьен Арманмен Одақтың блокадасын бұзуға қабілетті екі броненосцты жасау туралы келісімге келді. Күдік тудырмау үшін кемелердің қарулары кемелерден бөлек жасалды және олар Мысыр флотына арналған деген қауесет тарату үшін Хеопс және Сфинкс деп аталды. Бірақ, жеткізілім алдында, кеме жасау шеберханасының кеңсе қызметкері АҚШ Министрінің Париждегі кеңсесіне келіп, Арманның кемелерді қаруландыруға рұқсатты алаяқтық жолмен алғанын және Конфедерация агенттерімен байланыста екенін көрсететін құжаттарды тапсырды. АҚШ тарапының қысымымен француз үкіметі сатуды тоқтатты, бірақ Арман кемелерді екінші Шлезвиг соғысында қарама-қарсы жақтарда соғысқан Дания мен Пруссияға сата алды. Хеопс Пруссияға, ал Сфинкс 1864 жылдың 31 наурызында Данияға Stærkodder деген атпен сатылды.
Америкалық мансап
1865 жылдың басында даниялықтар кемені Конфедерацияға сатты. 6 қаңтарда кеме Копенгагенде лейтенант Томас Джефферсон Пейдж басқаратын Конфедерациялық Әскери-теңіз күштерінің экипажына алды, бірақ келесі күні теңізге шығарғанда оны әлі де даниялық капитан басқарды. Ауа райының нашарлауы кемені Эльсинор портына паналауға мәжбүр етті, бірақ ол көп ұзамай Франция жағалауына бет бұрды. Ол сол кезде «Олинде» деген жасырын атауды да қолданды. Мұнда ол жаңа британдық блокада бұзушысы «Ричмонд қаласымен» кездесіп, «CSS Раппаханнок» және «CSS Флоридадан» жарақ-жабдықтар мен оқ-дәрілерді, сондай-ақ экипаж мүшелерін алды. Осы уақыт ішінде ол теңізде жүргенде «CSS Stonewall» деп аталып, Пейдж кеменің басқаруын өз қолына алды. Бискай шығанағындағы күшті толқындар Мадейра аралына жол тартқанда рульдерін зақымдады, сондықтан кеме Испанияның Феррол қаласында паналауға мәжбүр болды. Жөндеу жұмыстары бірнеше айға созылды, бұл Одаққа кеменің орналасқан жері туралы хабарлауға уақыт берді. Ақпан және наурыз айларында «Ниагара» мен «Сакраменто» бу кемелері А Коруньядан қашықтан «Stonewall» кемесін бақылап, жөндеу жұмыстарының аяқталуын күтті. Одақтың кемелері алғаш рет 15 мамырда Гаванаға келді және ай бойы күшейтіліп, «Монаднок» және «Каноникус» мониторлары қосылды. Пейдж «Stonewall» кемесін Кубаның испандық генерал-капитанына экипаж жалақысын төлеу үшін 16 000 доллар сомасында тапсыруға шешім қабылдады. Кеме содан кейін АҚШ өкілдеріне сол соманы қайтару шартымен беріледі. Американдықтар 2 қарашаға дейін төлемеді, ал «Stonewall» қайтадан теңізге шығу үшін қосымша жөндеулерге мұқтаж болды. «Род-Айленд» және «Хорнет» бу кемелерімен сүйемелдеп, темір кеме 15 қарашада Гаванадан шығып, 24 қарашада Вашингтон Әскери-теңіз базасына жетті. 22-23 қараша түнінде Чесапик шығанағынан өтіп бара жатып, «Stonewall» кездейсоқ Смит аралынан көмір тасымалдайтын кемені соғып, батырып жіберді; ешкім зардап шекпеді. Содан кейін кеме төленді және Вашингтон Әскери-теңіз базасында сақтауға қойылды. Алайда, 1868 жылдың 22 қаңтарында Шинагава портына келген кезде, шоғундық және императорлық күштер арасындағы Бошин соғысы басталған еді, ал АҚШ бейтараптық саясатты ұстана отырып, әскери материалдарды, соның ішінде «Котецуды» шоғундыққа жеткізуді тоқтатты. Кеме жапондық тумен және американдық экипажбен келді, бірақ АҚШ-тың резиденциялық министрі Роберт Б. Ван Валкенбург оны американдық тудың астына қайтаруға бұйырды. «Котецу» ақыры 1869 жылдың наурыз айының басында жаңа Мэйдзи үкіметіне тапсырылды.
Бошин соғысы
Котецу жапондықтарға берілмес бұрын, Токугава адмиралы Эномото Такеаки Эдо қамалы жаңа үкіметке берілгеннен кейін өзінің соғыс кемелерін тапсырудан бас тартты және Токугава флотының қалған бөлігімен, француз әскери кеңесшілері мен олардың басшысы Жюль Брунемен бірге Хоккайдодағы Хакодатеге қашып кетті. Оның сегіз бу кемесінен тұратын флоты сол кезде Жапониядағы ең күшті күш болды. 1869 жылдың 27 қаңтарында Токугаваның адал жақтастары Эзо Республикасының құрылғанын жариялады және Эномотоны президент етіп сайлады. Мэйдзи үкіметі Жапонияның бөлінуін мойындамады және жаңадан құрылған Императорлық жапон флотын жіберді, оның құрамында Котецу бас флагман ретінде болды, сондай-ақ жаңа үкіметке адал феодалдық аймақтар тарапынан ұсынылған түрлі бу кемелері бар еді. 1869 жылдың 25 наурызында Мияко шығанағындағы шайқаста Котецу, Шинсенгумиден аман қалғандар бастаған "Кайтен" жапондық соғыс кемесінің күтпеген түнгі шабуылын, орнатылған Гатлинг мылтығын пайдалана отырып, сәтті тойтарды. Содан кейін Котецу Хоккайдоға басып кіруге және Хакодате шығанағындағы теңіз шайқасындағы түрлі теңіз шайқастарына көмектесті.
Кейінгі мансабы
Бошин соғысы аяқталғаннан кейін, 1870 жылғы 15 қарашада "Котетсу" үшінші дәрежелі соғыс кемесі деп жіктеліп, 7 желтоқсанда "Азума" деп қайта аталды. 1873 жылғы қаңтарда оның жауынгерлік қабілеті төмен деп бағаланды. "Азума" 1874 жылғы ақпанда Сага көтерілісі және 1874 жылғы мамырдағы Тайвань жорығы кезінде Нагасакиді күзетуге жіберілді. 19 тамызда тайфун кезінде Кагосимада қарап қалды, бірақ қайтадан суға көтеріліп, Йокосука теңіз арсеналында жөнделді. 1877 жылғы Сацума көтерілісі кезінде ол Сето ішкі теңізінде күзет қызметіне тағайындалды. 1888 жылғы 28 қаңтарда теңіз күштерінің тізімінен шығарылды және 1889 жылғы 12 желтоқсанда металл тескілеуге сатылды. Оның бронялық қаптамасы 1895 жылы Токиода салынған Асакуса жылу электр станциясының электр генераторларындағы арматура біліктерін жасау үшін қайта пайдаланылды.