Кіріспе

1972 жылы П. Д. Джеймстің "Корделия Грей" романы

"Аялға қолайсыз жұмыс" – ағылшын жазушысы П. Д. Джеймстің детектив романының атауы, сондай-ақ осы роман негізінде дамытылған төрт бөлімді телесериалдың атауы. Ол 1972 жылы Ұлыбританияда Faber and Faber, ал АҚШ-та Charles Scribner's Sons баспаларынан жарық көрді. Кітапта жеке детектив Корделия Грей – осы романның және "Тірінің астындағы бас сүйек" (1982) романының басты кейіпкері. Роман феминистік дәуірдің бастапқы кезеңінде әйел детективтердің жаңа типін таныстырғанымен ерекшеленеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

22 жасар жеке детектив Корделия Грей Лондонға барып, бұрынғы полиция детективы Берни Прайдпен бірге жұмыс істейтін кеңсеге кіргенде, оның серіктесі өз-өзіне қол жұмсағанын біледі. Прайд барлық нәрсені, оның ішінде лицензиясы жоқ қаруын да Корделияға қалдырды, ол ризашылығынан сәтсіз агенттікті ашық ұстауға шешім қабылдады. Жерлеу рәсімінен кейін кеңсесіне оралғанда, оған алғашқы клиенті Элизабет Лиминг келеді, ол танымал ғалым сэр Рональд Каллендердің көмекшісі, оның ұлы Марк жақында өзін-өзі асып өлтірді. Корделия Кембриджге сапар шегеді, онда Марк университетті тастап, жақсы бағаларға және анасының әкесінен едәуір мұра қалдыруға қарамастан, бағбандыққа жұмысқа орналасты. Оның міндеті Марктің өлімінің себебін анықтау, бірақ ол қылмысты күдікті деп санайды. Ол Марктың оқушы достарын кездестіреді, олар сөйлесуге батылы жетпей, Корделияны оның өлімі шын мәнінде өз-өзіне қол жұмсау екеніне сендіруге тырысады. Корделия Марк жұмыс істеген үйдің қираған үйіне көшуді шешеді. Марктің дүние-мүлкін қарап, оның өмірін жақсырақ түсінуге тырысқанда, оның өлімі өзін-өзі өлтіру емес екеніне сенімді болады. Марктің бұрынғы серіктерінің достық қарым-қатынастары оны тергеуден алып кетуге тырысады, бірақ Корделия өзінің алғашқы жеке ісіне табысқа жетуге бел буған. Бір күні түнде үйге оралғанда, Марктың денесі ілінген ілгектен ілінген мүсінді тауып, оны біреу қорқытып жіберуге тырысып жатқанына сендіреді. Ол Марктың анасының бұрынғы бала күтімі болған Пилбиам есімді бала күтімі Марктың кремациясына қатысқанын біледі және оны тергеуге барады. Қарт әйел Корделияға өзінің Марктың колледжінде болып, оған 21 жасқа толғанда анасы берген "Бірыңғай дұғалар кітабын" бергенін айтады. Корделия кітапты үйден тауып алады және онда Леди Каллендер Марктың анасы бола алмайтындығына дәлел табады. Келесі күні түнде үйге оралғанда, біреу Корделияға шабуыл жасайды, оны құдыққа лақтырып, қақпағын ауыстырады. Ол өзінің тапқырлығы мен коттедж иесінің құдыққа қол сұғып жатқанын байқаған сәттілігімен құтқарылады. Корделия Бернидің қаруымен күтіп жатыр, оны тосқауылға түсіру - қастандық. Ол сэр Рональдтың зертханалық көмекшісі Лунн екені анықталды, ол оны зерттеу кезінде қадағалап жүрді. Алайда ол өзінің көлігімен қашып кетеді, бірақ жүк көлігімен соқтығысып қалады. Енді өз ісіне сенімді Корделия сэр Рональдтың үйіне барады, онда мисс Лиминг оның қаруын алып, оны сэр Рональдқа алып барады. Корделия оны жеке түрде ұлын өлтірген деп айыптайды, ол оны мойындайды, өйткені оған қарсы ештеңе дәлелденбейтінін біледі. Алайда оны естіген Лиминг әжей кеңсеге кіріп, Корделияның қаруымен оны атып өлтіреді. Мисс Лиминг Корделияға өзінің Марктың шынайы анасы екенін мойындайды, бірақ сэр Рональд оған айтудан бас тартты. Леди Каллендер балалы болмады, ол Марк дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Сэр Рональд әйелі байлығын жоғалтпау үшін шындықты білуге жақын болған кезде Маркты өлтірді. Корделия Леамингтің жаны ашып, екеуі қылмыс орнын тағы бір өзін-өзі өлтіргендей етіп қайта орналастырады. Алайда, бұл іс бастапқыда Берни Прайдтің қолбасшысы болған, кейін оны жұмыстан шығарған бас инспектор Адам Далглишке тапсырылды. Сұхбат кезінде Лимингтің көлік апатында қаза тапқаны туралы хабар келіп, Корделияға бірге ойлап тапқан қиял-ғажайыпты сақтауға мүмкіндік береді. Далглиш Корделияға оның қабілеттерін байқағаннан кейін, ол Прайдты бағаламағанын мойындайды. Ол сондай-ақ, істің шынайы мән-жайын анықтады деп санайды, бірақ өз басшыларымен жеке кездесуде полицияға әлеуметтік және халықаралық қысымды ескере отырып, ресми әңгімені бұзудың мәні аз екенін айтады. Корделия агенттікке қайта оралады және келесі клиенті күтіп тұр, оның "қыз досы" оны алдап жүр деп сенетін адам.

Әдеби мәні және сын

"Нью-Йорк таймс" газеті бұл кітапты "Қауіп-қатерге толы, құлқысыз жұмбақ, оқырманды соңына дейін қызықтырады" деп бағалап, кейіпкерлері "стереотиптерден мүлдем алыс" екенін айтты, бірақ "соңында оқиға біршама әдеміленіп кеткен". Алайда Жак Барзун кейіннен шығарған "Қылмыс каталогы" кітабының қосымшасында оны "жақсы деуге келмейді" деп атады. Феминистік дәуірдің басында жаңа үлгідегі әйел детективтің пайда болуына тоқталып жазған авторлар, бұл романды "кейіпкер мен идеяға, қылмыстан гөрі көбірек назар аударатын" маңызды, жаңашыл туынды деп санайды. Тағы бір сыншы оны "әйел детектив бейнесін жаңаша құруға жасалған саяси үлес" деп сипаттап, кейіпкерінің жас жігіттің әкесінен кек алуын және оның анасының әкесін өлтіруге қатысуын, бұл әрекетті әйелдердің ынтымағының көрінісі ретінде бағалады.

Кино, теледидар немесе театрлық бейімделулер

Кітап екі рет бейімделді. Крис Петиттің режиссерлік еткен алғашқы бейімделуі 1982 жылы Ұлыбритания кинотеатрларында шықты, онда Корделия рөлін Пиппа Гард ойнады. Оны Goldcrest Films / Ұлттық кино қаржы корпорациясы және Дон Бойд қаржыландырып, өндірді. 1997 және 2001 жылдары кітаптың негізінде, ішінара оған сүйене отырып, Корделия рөлінде Хелен Баксендейл және Эдит Спаршот рөлінде Аннет Кросби қатысқан телесериал жасалды.