Туку Морган – жаңазеландиялық саяхатшы, бұрынғы хабаршы (1957 ж.т.). Waikato Tainui кеңесінің төрағасы, парламент депутаты болған. Саяси өмірдегі рөлі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия саясаткері (туған 1957)
New Zealand politician (born 1957)
Тукоройранги "Туку" Морган (7 қазан 1957 жылы туған) – Жаңа Зеландия маори саясаткері және бұрынғы хабар таратушы. Морган 1990-шы жылдардан бері танымал саяси тұлға. 2022 жылдан бері ол Вайкато-Таинуи тайпалық конфедерациясының басқарушы кеңесі Те Уакакитенганың атқарушы кеңесінің төрағасы қызметін атқарады. Бұрын ол 2006 жылдан 2012 жылға дейін Те Аратура төрағасы болды және Кинги Тухеитияның бұрынғы кеңесшісі болды. Морган 1996 жылдан 1999 жылға дейін Жаңа Зеландияның Парламентіне Жаңа Зеландия Бірінші және Маури Пасифик партияларынан депутат ретінде сайланды. 2016-2017 жылдары Маори партиясының президенті болды.
Tukoroirangi "Tuku" Morgan (born 7 October 1957) is a New Zealand Māori politician and former broadcaster. Morgan has been a prominent political figure since the 1990s. Since 2022, he has served as the chair of Te Arataura, which is the executive board of Te Whakakitenga, the governing council of the Waikato Tainui tribal confederation. He previously chaired Te Arataura from 2006 until 2012 and is a former advisor to Kingi Tuheitia. Morgan was a Member of Parliament (MP) in the New Zealand House of Representatives from 1996 to 1999 for New Zealand First and Mauri Pacific. He was the president of the Maori Party from 2016 to 2017.
Жас шағы мен отбасы
1957 жылы 7 қазанда Окленд қаласында туған Морган Тайнуи иви конфедерациясына жатады. Ол Хантлидегі Уахи марайында әжесі мен атасының асырауында өсті. Отбасы терео маори тілінде сөйледі, ал Морган ағылшын тілінде тек газеттен атасына дауыстап оқығанда ғана сөйлейтін. Оның әжесі мен атасы корольдік қозғалысына жақын болғандықтан, тұрақты жұмысы болған жоқ; отбасының жалғыз кірісі – отбасылық жәрдемақы еді. Морган 1970-1971 жылдары Бомбей қаласындағы Сент-Стефан мектебінде, ал 1971-1976 жылдары Хантли колледжінде білім алды. Кейін ол Эпсом мұғалімдер колледжінен оқыту дипломын алып, 1980-1982 жылдары Хантли колледжінде, содан кейін 1982 жылы Биркдейл колледжінде ағылшын және маори тілдерін оқытты. 1980-ші жылдары Морган маори жеріне қатысты наразылық акциясына қатысып, полицейдің жұмысына кедергі келтіргені үшін айыпталды және қоғамдық жұмыс істеуге міндеттелді. Морган Каролин Браунға (Нгати Пору) үйленді, оны мұғалімдер колледжінде танысты. Олардың үш баласы бар. Морганның жеңішкесі Тау Хенаре (олардың әйелдері – қарындастар).
Born in Auckland on 7 October 1957, Morgan affiliates to the Tainui iwi confederation. He was raised under whāngai adoption by his grandparents at Waahi marae in Huntly. The household spoke te reo Māori as their first language and Morgan once stated the only time English was spoken was when he would read aloud from the newspaper to his grandfather. His grandparents were close to the kingitanga and did not have formal employment; the only income the family received was a family benefit. Morgan was educated at St Stephen's School, Bombay from 1970 to 1971, and Huntly College from 1971 to 1976. He then gained a Diploma of Teaching from Epsom Teachers' College and taught English and Māori studies at Huntly College from 1980 to 1982, then at Birkdale College (1982). In the 1980s, Morgan attended a Māori land protest where he was convicted of obstructing a police officer and ordered to do community service. Morgan married Carolyn Brown (Ngāti Porou), whom he met at teachers' college. They share three children. Morgan's brother in law is Tau Henare (their wives are sisters).
Телерадио мансабы
1984 жылы Морган Жаңа Зеландия телеарнасы эфирына шығарған, Жаңа Зеландияның алғашқы маори тіліндегі жаңалықтар бағдарламасы – «Те Карере» телебағдарламасында алғашқы репортерлердің бірі болып жұмысқа орналасты. Кейін ол қарсылас телеарна – TV3-ке жаңалықтар репортері ретінде ауысты. Соңынан ол 1996 жылы жұмысын бастаған, Жаңа Зеландияның алғашқы маори тіліндегі телеарнасы – «Aotearoa Television Network» телеарнасын құруға қатысты. Морган желідегі спорт, жастар және өзекті мәселелер бағдарламаларының жетекшісі, сондай-ақ жаңалықтарды жүргізуші болды. Ол Маори істері жөніндегі комитеттің төрағасы болуға үкімет тарапынан ұсынылатын болып еді, бірақ мерзімнің басында туған дауға байланысты өтінімін кері алды. 1997 жылдың ақпан айында жалпы сайлауға екі апта қалғанда Морганның «Aotearoa Television» қаражатының 4000 долларын киім-кешекке, оның ішінде 89 долларлық «Hugo Boss» іш киімдеріне және компания директорларының қаржыны дұрыс пайдаланбауына байланысты басқа да шығыстарға жұмсағаны белгілі болды. Морган бұл ақшаның эфирде жұмыс істейтін жүргізушілерге арналған киім бюджетінен төленгенін мәлімдеді; алайда, ол шығындар жасалған кезде желідегі эфирлік қызметте болған жоқ. Бұл шығындар дау тудырды, себебі Маори істері министрі, Морганның жеңешесі Тау Хенаре, бұл желіге 4 миллион долларлық жаңа үкіметтік қаржыландыруды жариялаған еді (кейіннен бұл қаржыландырудан бас тартылды). 18 ақпанда Парламентте өткен арнайы пікірсайыста Морганды Парламенттен кетуге шақырды, тіпті «Альянс» партиясының депутаты Сандра Ли Морганды «маори халқының мүдделеріне қауіп төндіргені үшін» сынға алды. Морган отставкаға кешуден бас тартты. 1997 жылдың 25 ақпанында жасаған алғашқы сөзінде ол осы дауға тоқталып, «енді мен абыройымды жоғалтып, жаңылмаймын» деді. Бұл заң жобасын 1999 жылғы сайлаудан кейін Лейбористік үкімет қабылдады және 2004 жылы күшінен шығарылды. Морган 1999 жылдың шілдесінде «Түтінсіз ортаны (қорғауды күшейту) туралы» түзету заң жобасын да қолдады, ол сайлаудан кейін Стив Чедвикке берілді. 1998 жылдың тамызында коалициялық үкімет тарап кетті. Морган 1998 жылдың 18 тамызында «Жаңа Зеландия біріншілігі» партиясынан шығып, тәуелсіз депутат атанды. 1999 жылғы сайлауда Морган «Маури Пасифик» партиясының тізімінде екінші орынды иеленді. Ол «Те Тай Хауару» сайлау округінен қайта кандидат болды, бірақ Парламентке қайта оралмады. Содан кейін ол теледидар және кино өндірісіне оралды, сондай-ақ Понсонби жолында өнер дүкенін ашты.
In 1984, Morgan was hired as one of the first reporters on Te Karere, New Zealand's first Māori language news programme which was broadcast by Television New Zealand. He then moved to rival broadcaster TV3 as a mainstream news reporter. Later, he was involved in the establishment of the short lived Aotearoa Television Network, New Zealand's first Māori language broadcaster, which began operations in 1996. Morgan was the network's head of sport, youth and current affairs programmes and also a news presenter. He had been expected to be the government's nominee to chair the Māori affairs committee, but withdrew his nomination because of a controversy early in the term. In February 1997, it emerged that two weeks before the general election, Morgan had spent $4,000 of Aotearoa Television funds on clothes including an $89 pair of Hugo Boss underpants, among other alleged financial misuse by the company's directors. Morgan stated the spending was from a clothing budget for on air presenters; however, he was no longer in an on air role with the network at the time the spending was made. The expenditure was controversial because the Māori affairs minister, Morgan's brother in law Tau Henare, had announced $4 million of new government funding for the network the month prior (the provision of which was later withdrawn). In a special debate in Parliament on 18 February, calls were made for Morgan to resign from Parliament, including by Alliance MP Sandra Lee who criticised Morgan for "endanger[ing] the aspirations of Māori." Morgan refused to resign. In his maiden speech, delivered on 25 February 1997, he addressed the controversy, saying he "would never be caught with his pants down again." The bill was adopted by the subsequent Labour government after the 1999 election and eventually discharged in 2004. Morgan also promoted the Smoke free Environments (Enhanced Protection) Amendment Bill in July 1999, which was transferred to Steve Chadwick after the election. The coalition government broke down in August 1998. Morgan resigned from New Zealand First on 18 August 1998, becoming an independent MP. In the 1999 election, Morgan was ranked second on Mauri Pacific's party list. He contested the Te Tai Hauāuru seat again, but was not returned to Parliament. He then returned to television and film production and also opened an art shop on Ponsonby Road.
Парламенттен кейінгі өмір
Морган 2003 жылдан 2004 жылға дейін Вайкато-Таинуи атқарушы кеңесінің төрағасы болды, бірақ 1980 жылдардағы наразылық акциясы кезінде полицияның жұмысына кедергі келтіргені үшін қылмыстық айыптау алғаннан кейін қызметтен алынды. 2006 жылы қағида өзгерген соң ол бұрынғы лауазымына оралды және 2012 жылға дейін сол қызметін атқарды. 2010 жылдан бастап екі жылға Окленд Кеңесінің мүлікті басқару ұйымы, Окленд Кеңесінің бақылауындағы мекеме директоры болып тағайындалды. 2015 жылы ол Маори партиясының Хаураки-Уайкато сайлау округінің тең төрағасы болды. 2016 жылдың шілдесінде Маори партиясының президенті болып сайланды. Президент ретінде ол партияның 2017 жылғы жалпы сайлауда барлық жеті маори округін жеңу мақсатын қойды. Нәтижесінде партия барлық жеті округті Лейбористерге жоғалтып, Парламентке қайта оралу мүмкіндігіне ие болмады. Морган 2017 жылдың желтоқсанында отставкаға кетіп, партияның екі басшысы да осы қадамды жасауға шақырды. 2018 жылдың тамызында ол бұрын кеңесшісі болған Маори королі Түхеития Пакиге ашық хат жариялады, онда Пакидің әрекеттеріне, соның ішінде Ранги Вакаруруды штаб басшысы ретінде қолдауы мен жұмысқа алуына қатысты сын-ескертпелер келтірді. 2021 жылы ол Те Аратура кеңесіне қайта оралды және 2022 жылы төраға болып сайланды.
Morgan was chair of Te Arataura, the Waikato Tainui executive board, from 2003 to 2004, when he was removed from office because of a criminal conviction for obstructing police during a protest march in the 1980s. He returned after a rule change in 2006 and held that role until 2012. He was also appointed to a two year term as a director of Auckland Council Property, a council controlled organisation of the Auckland Council from 2010. In 2015 he became the Māori Party's co chair of the Hauraki Waikato electorate. In July 2016 he was elected as president of the Māori Party. As president, he set the party's goal of winning all seven Māori electorates at the 2017 general election. In the event, the party lost all seven electorates to Labour and was not eligible to return to Parliament. Morgan resigned in December 2017 and called for the party's co leaders to follow suit. In August 2018, he published an open letter to the Māori King Tūheitia Paki, whose advisor he had previously been, detailing a number of criticisms of Paki's behaving, including his continued support and employment of Rangi Whakaruru as chief of staff. He rejoined the Te Arataura board in 2021 and regained the chair in 2022.