Луис Бонфа: Бразилиялық гитаршы және композитор

Кіріспе

Бразилиялық гитарист және композитор (1922–2001)

Луиз Флориано Бонфа (17 қазан 1922 – 12 қаңтар 2001) – бразилиялық гитарист және композитор. Ол "Қара Орфей" фильміне жазған музыкасымен ең көп танылды.

Өмірбаян

Луис Флориано Бонфа 1922 жылдың 17 қазанында Рио-де-Жанейрода дүниеге келді. 11 жасында уругвайлық классикалық гитарашы Исаия Савиодан сабақ ала бастады. Бұл апта сайынғы сабақтарға оның отбасының Санта-Крустағы үйінен Рио-де-Жанейроның батыс шетіндегі Санта-Тереза төбелеріндегі мұғалімнің үйіне қатар аяқпен, содан соң екі жарым сағаттық пойызбен ұзақ және қиын сапар жасау қажет болды. Бонфаның гитараға деген ерекше адалдығы мен талантын ескере отырып, Савио жас жігіттің сабақ ақысын төлей алмағанын кешірді. Бонфа алғаш рет 1947 жылы Рио-де-Жанейродағы Rádio Nacional радиосында Бразилияда кең танылды, ол жаңа таланттарды көрсету үшін маңызды аламат болды. 1940 жылдардың соңында Quitandinha Serenaders вокалдық тобының мүшесі болды. Оның алғашқы композицияларының кейбіреулері, мысалы "Ranchinho de Palha", "O Vento Não Sabe", 1950 жылдары бразилиялық әнші Дик Фарни орындап, жазды. Бонфаның алғашқы хиті 1957 жылы Нора Ней орындаған "De Cigarro em Cigarro" әні болды. Фарни арқылы Бонфа Антонио Карлос Жобим мен Винициус де Мораеспен танысты. Олар 1950 жылдардың соңы мен 1970 жылдарда әлемдік деңгейде танымал болған Босса-Нованың дамуына үлкен үлес қосты, бұл стиль АҚШ-та қызу дамыды. Бонфа олармен және басқа да белгілі бразилиялық музыканттармен де Мораестің "Orfeu da Conceição" пьесасының қойылымдарында жұмыс істеді, кейіннен бұл Марсель Камюдің "Қара Орфей" (португал тілінде "Orfeu Negro") фильмінің тууына әкелді. Рио-де-Жанейрода джаз өнерінің гүлденген кезінде музыканттардың, суретшілердің және драматургтардың мұндай театрлық қойылымдарда бірлесіп жұмыс істеуі жиі кездесетін құбылыс болды. Бонфа фильмдегі түпнұсқа музыканың бір бөлігін жазды, соның ішінде "Samba de Orfeu" және оның ең танымал композициясы "Manhã de Carnaval" (кейін Карл Сигман "Ақымақ өміріндегі бір күн" деп аталатын ағылшын тіліндегі сөздерін жазды), бұл ән Гиннес рекордтар кітабына сәйкес, әлемдегі ең көп орындалатын он стандарттың біріне кірді. Композитор және орындаушы ретінде Бонфа Жоао Гилбертоның одан да тазартылған және сәл баяулау босса-нова стиліне дейінгі батыл, лирикалық, әсем оркестрленген және эмоционалдық тұрғыдан қуатты самба кансао стилінің өкілі болды. Жобим, Жоао Донато, Дориваль Кайми және басқа да замандастары Гилбертоның ерекше гитарада ойнау стилі мен ерекше дауысының кенеттен үлкен танымалдыққа ие болғанға дейін, негізінен самба кансао музыканттары болды, бұл сол кездегі музыканы болашақтың музыкасына айналдырды. Камюдің фильмі және Гилберто мен Жобимнің Стэн Гетц және Чарли Берд сияқты американдық джазмендермен бірлесіп жұмыс істеуі бразилиялық танымал музыканы әлемге танытуға көмектесті, ал Бонфа 1962 жылдың қараша айында Нью-Йорктегі Карнеги залында өткен атақты Босса-Нова концертінен бастап АҚШ-та бразилиялық музыканың көрнекті елшісіне айналды. Бонфа Куинси Джонс, Джордж Бенсон, Стэн Гетц және Франк Синатра сияқты американдық музыканттармен жұмыс істеді, АҚШ-та болған кезде бірнеше альбом жазды. Элвис Пресли 1968 жылы MGM фильмінде Рэнди Старрдың сөздерімен "Almost in Love" әнін орындады. Сондай-ақ, Мэтт Дюбидің сөздерімен жазылған "The Gentle Rain", Аструд Гилберто орындаған ""Non Stop To Brazil"" және "Sambolero" әндері де назар аударуға лайық. 1990 жылдан 1999 жылға дейін Бонфа әнші Итамара Коракспен бірнеше жазбалар мен концерттерде жұмыс істеді, Рио-де-Жанейродағы Театро Риваль, BNDES аудиториясы және Funarte Сидни Миллер залы сияқты бірнеше орындарда онымен бірге арнайы қонақ ретінде өнер көрсетті. Олар сонымен қатар 1996 жылы "Almost In Love Ithamara Koorax Sings The Luiz Bonfá Songbook" альбомын бірге жазды, онда Бонфа акустикалық гитарада орындады, сонымен қатар арнайы қонақтар ретінде Ларри Кориэлл, Эумир Деодато, Рон Картер, Маркос Сузано және Садао Ватанабе қатысты. Арнальдо ДеСутейро продюсерлік еткен жазбалар Садао Ватанабе ұсынған жапондық телеарнаға түсірілді. Бонфа екі ондаған фильмге саундтрек жазды, мысалы "Қара Орфей", "O Santo Módico", "Os Cafajestes", "The Gentle Rain", "Pour Un Amour Lointain", "Le Ore dell'Amore", "Carnival Of Crime" және Ханс Циммермен бірлесіп жұмыс істеген "Prisoner Of Rio" және тағы да басқалары. Ол 2001 жылдың 12 қаңтарында Рио-де-Жанейрода 78 жасында простата қатерінен қайтыс болды. Қайтыс болған кезде ол Карен Блэк түсірген және басты рөлді сомдаған фильмнің саундтректерінде және Кармен Миранданың өміріне негізделген "Бразилиялық бомба" атты Бродвей шоуында жұмыс істеп жүрген, онда басты рөлді Соня Брага ойнауы тиіс болған.

Luiz Floriano Bonfá was born on October 17, 1922, in Rio de Janeiro. He began studying with Uruguayan classical guitarist Isaías Sávio at the age of 11. These weekly lessons entailed a long, harsh commute (on foot, plus two and half hours on train) from his family home in Santa Cruz, in the western rural outskirts of Rio de Janeiro, to the teacher's home in the hills of Santa Teresa. Given Bonfá's extraordinary dedication and talent for the guitar, Sávio excused the youngster's inability to pay for his lessons. Bonfá first gained widespread exposure in Brazil in 1947 when he was featured on Rio's Rádio Nacional, then an important showcase for up and coming talent. He was a member of the vocal group Quitandinha Serenaders in the late 1940s. Some of his first compositions such as "Ranchinho de Palha", "O Vento Não Sabe", were recorded and performed by Brazilian crooner Dick Farney in the 1950s. Bonfá's first hit song was "De Cigarro em Cigarro" recorded by Nora Ney in 1957. It was through Farney that Bonfá was introduced to Antônio Carlos Jobim and Vinicius de Moraes, the leading songwriting team behind the worldwide explosion of the great Bossa Nova in the late 1950s to 1970s, becoming a fever in the US. Bonfá collaborated with them and with other prominent Brazilian musicians and artists in productions of de Moraes' anthological play Orfeu da Conceição, which several years later gave origin to Marcel Camus' film Black Orpheus (Orfeu Negro in Portuguese). In the burgeoning days of Rio de Janeiro's thriving jazz scene, it was commonplace for musicians, artists, and dramatists to collaborate in such theatrical presentations. Bonfá wrote some of the original music featured in the film, including the numbers "Samba de Orfeu" and his most famous composition, "Manhã de Carnaval" (of which Carl Sigman later wrote a different set of English lyrics titled "A Day in the Life of a Fool"), which has been among the top ten standards played worldwide, according to The Guinness Book of World Records. As a composer and performer, Bonfá was an exponent of the bold, lyrical, lushly orchestrated, and emotionally charged samba canção style that predated the arrival of João Gilberto's more refined and subdued bossa nova style. Jobim, João Donato, Dorival Caymmi, and other contemporaries were also essentially samba canção musicians until the sudden, massive popularity of the young Gilberto's unique style of guitar playing and expressively muted vocals transformed the music of the day into the music of the future. Camus' film and Gilberto's and Jobim's collaborations with American jazzmen such as Stan Getz and Charlie Byrd did much to bring Brazilian popular music to the attention of the world, and Bonfá became a highly visible ambassador of Brazilian music in the United States beginning with the famous November 1962 Bossa Nova concert at New York's Carnegie Hall. Bonfá worked with American musicians such as Quincy Jones, George Benson, Stan Getz, and Frank Sinatra, recording several albums while in U. S. Elvis Presley sang a Bonfá composition, "Almost in Love" with lyrics by Randy Starr in the 1968 MGM film Live a Little, Love a Little. Also of note is his "The Gentle Rain", with lyrics by Matt Dubey, ""Non Stop To Brazil"" (recorded by Astrud Gilberto) and "Sambolero". From 1990 to 1999, Bonfá worked with singer Ithamara Koorax on several recordings and concerts, appearing live with her as special guest at several venues in Rio de Janeiro such as Teatro Rival, BNDES Auditorium and Funarte Sidney Miller Hall. They also recorded together, in 1996, the album Almost In Love Ithamara Koorax Sings The Luiz Bonfá Songbook, featuring Bonfá on acoustic guitar plus special guests Larry Coryell, Eumir Deodato, Ron Carter, Marcos Suzano, and Sadao Watanabe. The sessions, produced by Arnaldo DeSouteiro, were filmed for a Japanese TV broadcast presented by Sadao Watanabe. Bonfá wrote soundtracks for two dozens of movies, such as Black Orpheus, O Santo Módico, Os Cafajestes, The Gentle Rain, Pour Un Amour Lointain, Le Ore dell'Amore, Carnival Of Crime and Prisoner Of Rio (on which he collaborated with arranger Hans Zimmer), among many others. He died of prostate cancer at 78 in Rio de Janeiro on January 12, 2001. At the time of his death, he was working in the soundtracks for a movie produced and starred by Karen Black and for a Broadway show titled Brazilian Bombshell based in the life of Carmen Miranda and to be starred by Sonia Braga.

Мұра

2005 жылы Smithsonian Folkways Recordings компаниясы Бонфаның “Solo in Rio 1959” атты альбомын жарыққа шығарды, онда түпнұсқалық жазу сессиясынан бұрын жарияланбаған материалдар қамтылған. 2008 жылы Universal Music France екі дискіні қамтитын кофе үстел кітабын шығарды, онда “Black Orpheus” саундтрегінен бұрын жарияланбаған материалдар мен DVD болды. Сондай-ақ 2008 жылы Universal Music босса-нованың 50 жылдығын мерекелеу үшін “The Brazilian Scene”, “Braziliana” және “Black Orpheus” шығарды. Бонфаның ең маңызды мұрасы – “Black Orpheus” саундтрегінен шыққан композициялары, әсіресе бірден танылатын босса-нова классикасы “Manhã de Carnaval”. Бірақ Бонфаның дискографиясы оның бразилиялық джаз гитарасындағы бірегей және жаңашыл шеберлігін де көрсетеді. Бонфаның гитара стилі оның көрнекті замандасы Жоао Гилбертодан гөрі күштірек және тереңдеу болды, ал Гилберто өзінің ерекше және күрделі ритм-гитарасын дерлік тек ойнайтын. Бонфа көбінесе полифониялық стильде, мелодиялық желілерді Уэс Монтгомери АҚШ-та танымал еткенге ұқсас ырғақпен үйлестіре отырып, гитарада соло ойнайтын немесе бір уақытта жетекші және ырғақты бөліктерді орындайтын. Композитор және гитарист ретінде Бонфа босса-нова қозғалысының инновацияларымен самба кансао стилін байланыстыруда маңызды рөл атқарды. Бонфаның 1967 жылғы “Luiz Bonfa Plays Great Songs” альбомындағы “Seville” инструменталды композициясы бельгиялық-австралиялық музыкант Gotye-дің 2011 жылғы “Somebody That I Used to Know” хитінің негізі болды. Gotye-дің әні 27 елде хит-парадтарда бірінші орынға шықты. Бонфаның көптеген әндері хип-хоп буынының MC-лері, рэперлері және диджейлерімен кеңінен үлгіленді. “Bonfá Nova” бразилиялық рэпер Марсело D2 “À Procura da Batida Perfeita” хитінде, “Jacarandá” Planet Hemp тобы “Se Liga” хитінде, “Bahia Soul” британдық Smoke City тобының “Underwater Love” хитінде қолданылды. “Saudade Vem Correndo” The Pharcyde орындаған “Runnin’” хип-хоп әнұранына айналды. 2021 жылы JPEGMAFIA “DIKEMBE!” әнін шығарды, ол бастапқыда оның “LP!” альбомының офлайн нұсқасына енгізілді, содан кейін ол “OFFLINE!” EP-сінде стриминг қызметтерінде жарияланды. Жапон ди-джеі Nujabes ヌジャベス 2004 жылы “Metaphorical Music” альбомындағы “Lady Brown” трегінде 1980 жылдардағы “Bonfa Burrows Brazil” альбомынан “Shade of the Mango Tree” әнін үлгі ретінде пайдаланды.

In 2005, Smithsonian Folkways Recordings released an album of Bonfá's work, entitled Solo in Rio 1959, which included previously unreleased material from the original recording session. In 2008, Universal Music France released a coffee table book containing two CDs which included previously unreleased material of the Black Orpheus soundtrack, and a DVD. Also in 2008, Universal Music released The Brazilian Scene, Braziliana and Black Orpheus celebrating the 50th anniversary of the bossa nova. Bonfá's major legacy continues to be his compositions from the Black Orpheus soundtrack, most notably the instantly recognizable bossa nova classic "Manhã de Carnaval". But Bonfá's discography also attests to his uniquely inventive mastery of Brazilian jazz guitar. Bonfá's guitar style was brassier and more penetrating than that of his major contemporary, João Gilberto, and Bonfá was a frequent and adept soloist whereas Gilberto plays his own suave, intricate brand of rhythm guitar almost exclusively. Bonfá often played solo guitar in a polyphonic style, harmonizing melody lines in a manner similar to that made famous by Wes Montgomery in the US, or playing lead and rhythm parts simultaneously. As a composer and as a guitarist, Bonfá played a pivotal role in bridging the incumbent samba canção style with the innovations of the bossa nova movement. Bonfá's instrumental "Seville" from his 1967 LP Luiz Bonfa Plays Great Songs is the basis for the 2011 hit "Somebody That I Used to Know" by Belgian Australian musician Gotye. Gotye's song charted number one in 27 countries. Many other Bonfá's songs have been heavily sampled by MCs, rappers and DJs of the hip hop generation. "Bonfá Nova" was sampled by Brazilian rapper Marcelo D2 on the hit song "À Procura da Batida Perfeita," "Jacarandá" was sampled by the group Planet Hemp on "Se Liga", "Bahia Soul" was sampled by the British band Smoke City on their biggest hit "Underwater Love". "Saudade Vem Correndo" became the hip hero anthem "Runnin'" recorded by The Pharcyde. In 2021, JPEGMAFIA sampled different parts of the same song in "DIKEMBE! ", which was included in the offline version of his "LP!" album and afterwards released in streaming services in his EP "OFFLINE!". Japanese DJ Nujabes ヌジャベス also sampled "Shade of the Mango Tree" (from 1980's Bonfa Burrows Brazil) in his track "Lady Brown" on the album "Metaphorical Music" in 2004.