Хорватиядағы Сильба аралы

Кіріспе

Хорватия аралы Сильба (; ) – Хорватиядағы 15 км² аумақты, Солтүстік Далмацияда, Лошиньдің оңтүстік-шығысында, Премуда және Олиб аралдарының арасында орналасқан арал. Орта теңіздік климатқа ие, жылына 2570 сағат күн сәулесі түседі. Жазғы күндердің көпшілігі ыстық, ашық және шуақты болады, ал күндіз батыс желдері – майстрал аралды салқындатады. Сильбаның пішіні 8 санына ұқсас, ал Сильба ауылы ортаңғы ең тар бөлігінде орналасқан. Мұльдың солтүстік-шығыс портынан Жаличке (Zhaleech) дейін 600 метрді жаяу өтуге шамамен 10 минут уақыт кетеді. Ресми мәлімет бойынша, Сильбада 292 адам тұрады, бірақ бұл көрсеткіш маусымға қарай өзгереді: қыс айларында жүздей, көбінесе зейнеткерлер, ал жаз айларында – бірнеше мың адамға жетеді. Көптеген адамдар материкте жұмыс істейді және мүліктері бар. Жаз айларында туристер көптеп келеді, себебі туризм қазір аралдағы басты экономикалық қызмет болып табылады. Аралдың барлық бөлігі жаяу жүргіншілерге арналған аймақ, жергілікті кәсіпорындарды жабдықтаушы көліктерден басқа, қозғалысқа рұқсат жоқ. Задар – Сильбаның материктегі әкімшілік орталығы; ол Задар облысының құрамына кіреді.

География

Аралдың көптеген шағын жағажайлары мен шығанақтары бар. Мул портына жақын орналасқан басты қоғамдық жағажай Соторишче (Сотореешче), өте таза, тереңдігі аз, құмды түбіне ие. Жаличте бірнеше тасты жағажайлар мен кеме тоқтау орны бар. Мұнда жолаушылар және тауарлық жүк тасымалдайтын кемелер тоқтайды. Ауыл сыртында жаяу аралап жетуге болатын бірнеше шығанақтар бар. Аралдың оңтүстік жағында, шамамен 30-45 минуттық жерде:

Веле Стене (Үлкен тастар) – жағалауы тік және тасты жалғыз аймақ. Порт Св. Анте – күшті желден қорғалғандықтан яхташылардың сүйікті орны. Шиғанақтың жанындағы шағын шіркеуді де көруге болады. Dobre Vode – тереңдігі аз, құмды түбі бар жағажай. Ноздре – теңіздің әсерінен пайда болған ерекше жазық тас формациялары бар үлкен шығанақ. Ауылдың солтүстік бөлігінде Сильбаның ең биік нүктесі – Вар (86 м) орналасқан. Солтүстік жағалауы тасты болғандықтан оңтүстікке қарағанда қолжетімсіз, алайда ауылдан солтүстікке қарай Папраниканың кішкентай портына апаратын жол бар. Жол бойымен, бас ауылдан шамамен бір сағаттық жерде, аралдағы ең әдемі шығанақтардың бірі саналатын Пернастика шығанағы орналасқан. Ол күн батуға қарай батысқа қарап жатыр және ұзын, тереңдігі аз құмды түбіне ие. Сильбаның символының бірі – "Торретта Мариних", 15 метрлік биіктігі бар, сыртқы спиральді баспалдағымен жабдықталған алтыбұрышты бақылау мұнарасы. Оны 1872 жылы салынған отбасылық үйдің бағында Подеста, капитан Пьетро Мариних (1816-1897) салған, кейін 1894 жылы киеленген шапкіш үймен бірге. Бұл ауылдың орталығында, Сильбаның бас көшесі – Вели Путтың бойында орналасқан. Ауылда бірнеше кафе, төрт мейрамхана, бірнеше дүкен, пошта және жергілікті дәрігер бар. Ауылдың кез келген нүктесінен ең жақын жағажайға дейін 10 минут немесе одан да аз уақытта жетуге болады.

Тарих

Бұл аралдың ежелгі атауы – Селбо. Ол латын тіліндегі "Silva" сөзінен туындаған, яғни "орман" деген мағынаны білдіреді. Сильба аралы туралы алғашқы деректер 9 ғасырдағы тарихи жазбаларда кездеседі. 827 жылы ол Задар округінің құрамына кірді. 1073 жылы, Петар Крешимирдің билігінің соңғы жылында, мүмкін оның қарындасы Циканың тілегі бойынша, Задардағы Киркүлдің алғашқы қарындасы, округ Киркүлді Киркүлдің шіркеуіне сыйлады (кейбір деректер бойынша бұл оқиға 1027 жылы болған). Кейін арал венециялықтардың билігіне көшіп, олар оны капитан Фаньи Соппеге 12 350 дукатқа сатты. Венециялық Морозини әулетіне қалай өткені белгісіз. Сильба 19 ғасырдың бірінші ширегіне дейін Морозини әулетінің иелігінде болды. Аралдың алыс орналасқандығынан және табиғи өнімдерге салық жинау қиын болғандықтан, 1770 жылы Сильба тұрғындарымен жыл сайын 2000 венециялық лира төлеуге келісті. Сильбалықтар бұл төлемді "четвртина" (төрттен бір бөлік) деп атады, себебі ол жердің өнімділігінің төрттен бір бөлігіне тең болатын, дәл осылай шаруалар басқа жерлерде де өздерінің иелеріне төлейтін. 1838 жылы Морозини әулеті аралды Америка Құрама Штаттарынан байлықпен оралған Вели Лошиньдегі Марко Рагусинге 28 500 австриялық лираға сатты. Сильбалықтар бұрынғы иесіне ақшамен төлегендіктен, жаңа иесінен де солай күтті, бірақ ол Сильбаға жақын Лошиньде тұрғандықтан, бұл ұсыныстан бас тартып, егіннің төрттен бір бөлігін талап етті. Содан кейін 13 жылға созылған сот процесі басталды. Нәтижесінде Рагусин аралды осы тұрғындарға сатуға келісті, олар әрқайсысы өздерінің жер учаскесінің көлеміне пропорционалды түрде төледі, барлығы 5025 баварлық талерді құрады. 1852 жылдың 19 наурызында арал тұрғындарының меншігі ресми түрде тіркелді. Бұл күн аралдың басты мерекесі – Әулие Иосиф күніне айналды. 18 ғасырда Сильба флотында 38 желкенді қайық болды, олардың 220 метрлік үш мачтасы бар "Манзере" деп аталатын қайықтары және 63 метрлік екі мачтасы бар "Кастрере" деп аталатын 60 желкенді қайықтары болды. Француздар флотын 19 ғасырдың басында жойды. Желкенді қайықтардан түскен экономикалық пайда аралдағы тұрғындардың әл-ауқатын арттырды. Ескі халық мәтелінде айтылады: "Сильба золтом сияет, і у њой се рай ужива", яғни "Сильба алтынмен жарқырайды, онда жұмақтың ләззатын табасың". Ескі заманда "ауыл патшасын" сайлау салты болған. Патшаны Әулие Стефан күні (26 желтоқсан) сайлап, оның билігі Үш патша күніне (6 қаңтар) дейін созылған. Он екі күндік билігі барысында ол басына тәж киіп, он екі кеңесшінің айналасында отырып, ауыл жиналыстарында төрағалық етіп, әділдік таратқан. Оның міндеті – ауыл басшысын, күзетшілерді тағайындау, өткен жылғы бюджетті жауып, келесі жылды жоспарлау болған. Жыл бойы жиналған шағымдар мен дауларды қарап, үкім шығарған. Бұл дәстүр 19 ғасырдың бірінші ширегінде тоқтатылған. Патшаның тәжі әлі күнге дейін шіркеу қазынасында сақтаулы. 1943 жылы Сильба Екінші дүниежүзілік соғыстың Адриатика кампаниясы кезінде теңіз шайқасына куә болды.

The old name for this island is Selbo. It's supposed to come from the Latin word "Silva", meaning "forest". The island Silba is mentioned in historical records in the 9th century. In 827, it belonged to the Zadar county. In 1073, in the last year of Petar Krešimir's reign, probably at the request of his sister Cika, the first nun of St. Maria in Zadar, the county donated the island to the monastery St. Maria, at the ceremony of sacrament of their church (some say this happened in 1027). Later, the island fell into the hands of the Venetian authorities, which sold it to captain Fani Soppe for 12,350 ducats. It is not known how it later came into the ownership of Venetian family Morosini. Silba was held by family Morosini until the first quarter of 19th century. As it was too far to govern and receive tax on yield in nature they agreed with inhabitants of Silba in 1770 to receive each year 2000 Venetian lira in rent. Silbans called this rent četvrtina (quarter), as it amounted to a quarter of the land's yields, which is what serfs elsewhere also gave to their masters. In 1838, for 28,500 Austrian lira, family Morosini sold the island to Marko Ragusin from Veli Lošinj, who returned wealthy from United States. As Silbans paid rent to previous owner in currency, they assumed they will do the same to the new landowner, but since he lived in Lošinj, near to Silba, he refused and demanded a quarter of land's yield in crop. A lawsuit ensued which lasted for 13 years when Ragusin finally decided to sell the island to these same inhabitants who bought it, each paying proportionally to the size of their plot, in total 5,025 bavarian thalers. On 19 March 1852 ownership of the island by inhabitants was registered. It became the island's main holiday, day of St. Joseph. In the 18th century Silba had a fleet 38 sailing boats with three masts called Manzere of 220 Mt and 60 sailing boats two masts called Kastrere of 63 Mt. The fleet was destroyed by the French at the beginning of the 19th century. The economic benefits to the island from sailing boats led to general well being on the island. Old local saying says: "Silba zlatom siva, i u njoj se raj uživa", that is: "Silba shines with gold, on it heavenly enjoyment". In the olden days there was a custom of "village king" elections. The king would get elected on St. Stephen's Day (26 December) and his rule would last until Three Kings (6 January). During his twelve day rule, he would preside, with crown on his head, surrounded by twelve councillors, over village gatherings and dealt justice. His task was to name the village head, head and members of village guards; close the previous years budget and plan the next years. He would give verdict on complaints and disputes that have accumulated during the year. This custom died out in the first quarter of the 19th century. The king's crown still exists in the treasury of the parish church. In 1943 Silba was the scene of a naval action during the Adriatic Campaign of World War II.